De spontane 95%

Denk aan alle beslissingen die je op een gemiddelde dag maakt. De meeste maak je snel en in een opwelling. John Piper schat ‘dat we niet vooraf nadenken over ruim 95% van ons gedrag. Oftewel, het meeste van onze gedachten, onze houding en onze handelingen zijn spontaan.’ Dat is waar. En het is ook een beetje verontrustend wanneer je erover nadenkt. Het merendeel van de keuzes die de bouwstenen vormen van het gebouw van ons leven zijn niets meer dan het ‘overlopen van ons binnenste’. Maar zelfs als we stoppen om te bidden over zulke beslissingen, dan blijft het krijgen van Gods directe leiding erg zeldzaam over zaken als: wat we moeten aantrekken, wat en waar we zouden moeten eten, of we op dit moment moeten reageren op de zonde van ons kind met correctie of juist geduld, of we die tijdrovende taak weer tot morgen moeten uitstellen, of dat we onze e-mail nou wel of niet weer moeten checken.

De enorme 5%

Maar wat als het gaat over de andere 5% van onze beslissingen? Sommige van deze beslissingen zijn enorm vormend voor ons leven. Moet ik met deze persoon trouwen? Hoeveel geld moet ik weggeven en waaraan? Hoeveel moeten we sparen voor ons pensioen? Moeten we een kind adopteren? Zou ik een andere roeping moeten nastreven? Naar welke school moeten we onze kinderen sturen? Moet ik kiezen voor chemo of voor een alternatieve kanker behandeling? Moeten we dit huis kopen? Voor welke universiteit of hogeschool moet ik me inschrijven? Is het tijd om mijn bejaarde ouders naar een verzorgingstehuis te brengen? Moet ik zendeling worden? Kunnen we niet van God verwachten dat Hij ons duidelijkere aanwijzingen geeft als het op dit soort keuzes aankomt?

Een verborgen plan

Het antwoord is nee, niet noodzakelijk. Waarom? Het korte antwoord is omdat God God is en wij dat niet zijn. ‘Het is Gods eer een zaak verborgen te houden’ (Spreuken 25:2). Zijn wijsheid en kennis zijn onpeilbaar diep, zijn oordelen zijn ondoorgrondelijk en Zijn wegen zijn onnaspeurbaar (Romeinen 11:33). Gezien alle factoren die meespelen in het universum is het waarschijnlijk niet overdreven om te stellen dat er biljoenen redenen zijn waarom God de loop van ons leven bestuurt. Daarin geeft Hij de voorkeur Zijn doeleinden uit te werken op manieren die mensen, engelen en demonen verbijsteren, verrassen en verootmoedigen.

God toont een enorme glorie wanneer – zonder dat Hij ons er op voorhand van op de hoogte stelde – we plotseling beseffen dat Hij al die tijd dat we het niet zagen, toch Zijn wil bewerkte. Ook is Hij genadig als Hij informatie voor ons achterhoudt waar we nog niet aan toe zijn, ondanks dat wij denken dat we het willen weten.

Een bekend plan

Een reden voor het feit dat God ons meestal geen specifieke leiding geeft in wat soms ingewikkelde keuzes zijn, is dat God het belangrijker vindt dat wij worden getransformeerd naar het beeld van Jezus (Romeinen 8:29), dan dat we worden geïnformeerd over de stand van zaken. Daarom schrijft Paulus: ‘En word niet aan deze wereld gelijkvormig, maar word veranderd door de vernieuwing van uw gezindheid om te kunnen onderscheiden wat de goede, welbehaaglijke en volmaakte wil van God is’ (Romeinen 12:2).

Wat betekent dit? Het betekent dat God een plan heeft met de moeite die wij hebben met het onderscheiden van Zijn wil. De motieven en affecties van ons hart, of onze ‘vernieuwde gezindheid’, worden duidelijker wanneer we worden getest op de keuzes die we maken.

God vertelt ons in de Bijbel alles wat we moeten weten om een godvruchtig leven te leiden (2 Petrus 1:3) en om ‘tot elk goed werk volkomen toegerust’ te zijn (2 Timotheüs 3:16-17). De Vader zoekt alleen geen werkers, maar aanbidders (Johannes 4:23). Hij weet dat we meer gefocust zullen raken op wat we doen dan op Wie we liefhebben wanneer Hij Zijn wil voor onze beslissingen vaker duidelijk zou maken. Net als de farizeeën zouden we meer bezig zijn met onze acties dan met onze affecties.

Juist door het maken van beslissingen waar we onderscheidingsvermogen voor nodig hebben zal het koren van het kaf gescheiden worden. Wanneer we ergens niet helemaal zeker over zijn maken we vaak beslissingen op basis van wat we het meeste liefhebben. Als we de wereld liefhebben zal dit duidelijk worden in het patroon van de keuzes die we gedurende de tijd maken – we worden gelijkvormig aan de wereld. Maar als we Jezus echt liefhebben zullen we steeds meer liefhebben wat Hij liefheeft – we zullen getransformeerd worden door de vernieuwing van onze gezindheid. Onze liefde voor Hem en voor Zijn koninkrijk zal blijken uit het patroon van alle beslissingen die we maken, klein en groot.

Het patroon van onze beslissingen

Ik noem het een ‘patroon van beslissingen’ omdat we allemaal zondigen en fouten maken. Onze gelijkvormigheid aan de wereld of aan Jezus is het duidelijkst te zien in het patroon van onze beslissingen die wij gedurende de tijd maken. Dat is de reden waarom God ons laat worstelen met onze onzekerheid. Hij wil dat we opgroeien en dat we ‘kunnen onderscheiden tussen goed en kwaad’ (Hebreeën 5:14).

Het is prachtig om bij alle beslissingen die we maken voor ogen te houden dat Jezus onze Goede Herder is. Hij legde Zijn leven voor ons af zodat al onze zonden bedekt zijn – ook al de zondige of gebrekkige keuzes die we maken. Hij zal ons nooit in de steek laten. Zijn staf is lang genoeg om ons uit elk dal te trekken en ook om ons terug te leiden wanneer we afdwalen.

Als we met heel ons hart Hem proberen lief te hebben en te vertrouwen zal er een dag komen dat we gaan zien dat Hij ons al die tijd echt leidde door het verwarrende terrein van moeilijke beslissingen.

Het bericht Waarom Gods wil niet altijd duidelijk is verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Dr. G.A. (Gert) van den Brink bespreekt dit punt na zijn lezing ‘Kun je God dienen met een gebrekkig leven?’, en legt uit dat we onderscheid moeten maken tussen onze efficiëntie en Gods effectiviteit.

Het bericht Gods plan is niet efficiënt, maar wel effectief! verscheen eerst op Geloofstoerusting.

We lezen dagelijks uit de Bijbel, we horen preken – of preken zelf – uit het Woord. We geloven dat de Schrift de enige bron en norm is voor al het kerkelijke spreken en handelen. Toch zijn er veel vragen rond de toepassing van Gods Woord in de praktijk van ons leven.

De toenemende verlegenheid en onzekerheid betreft niet zozeer de boodschap van het Evangelie. Het gaat ook niet over het Schriftgezag in formele zin, maar wel over de vraag wat het Woord betekent in de concrete praktijk van het leven. Er zijn vragen over huwelijk en seksualiteit – en vooral over homoseksualiteit – over het ambt en de roeping van vrouwen, over de zondagsheiliging, maar er leven ook nieuwe vragen rond duurzaamheid. We zoeken soms tastend onze weg.

Leessleutels

De meeste prangende vragen hebben te maken met de toepassing van de bijbelse boodschap op ons dagelijks leven. Het zijn vragen op het terrein van de ethiek. Wat is goed en wat is slecht? Wie bepaalt dat? Voor ons is er maar één antwoord: Gods Woord is bepalend voor de ethiek.

Maar dan rijst een andere vraag, die van de hermeneutiek. Hoe kan ik afleiden uit de Bijbel wat Gods wil is bij concrete vragen? Hermeneutiek is de bezinning op de regels voor de juiste interpretatie van een tekst.

Hier wil ik mij nu vooral concentreren op de gereformeerde hermeneutiek in de ethiek. Wat betekent het heilig Evangelie en het heilige gebod voor de christelijke levenswandel? Welke hermeneutische principes – welke leessleutels of leesregels – zijn daarbij van wezenlijk belang? Hoe verspreidt het Woord van God vandaag licht op ons pad?

Daarom wil ik ingaan op vijf wezenlijke aspecten van de gereformeerde hermeneutiek (zie kader) en die in relatie brengen met de ethiek.

Luisteren met ontzag

De vragen en verlegenheid, de onzekerheid en het tasten in het duister hebben vaak te maken met onze grondhouding. Het zijn symptomen van een innerlijke onzekerheid over het Schriftgezag dat we formeel wel erkennen. Zo ervaar ik dat tenminste zelf. Mijn enige houvast ligt in het Woord van God.

Daarom is Psalm 119 zo mooi. Bij al die verschillende woorden voor de wet van God: Uw getuigenissen, Uw bevelen, Uw verordeningen, Uw geboden, staat ‘Uw Woord’ – dabar – bij uitstek voor het belofte-karakter van de Thora. ‘Op Uw Woord heb ik gehoopt’, ‘Maak mij levend overeenkomstig Uw Woord’, ‘Ik vertrouw op Uw woord.’ Dat Woord is bevel en belofte tegelijk.

Tegelijk vind ik de genoemde vragen lastig en complex, zeker omdat orthodoxe christenen er in toenemende mate verschillend over denken. En wanneer ben je tegenwoordig nog orthodox?

In die onzekerheid, of liever verlegenheid, probeer ik mijzelf wel steeds terug te laten voeren naar de kern. Het gaat niet om mijn visie op God, maar om Gods visie op mij. Het is niet zo belangrijk wat ik ervan vind, maar ik wil weten wat de Heere ervan vindt en daarom is het mijn gebed: Laat mij Uw wil verstaan en doen.

Zelfopenbaring

De heilige wet is de zelfopenbaring van God. Je kunt dan ook bij elk gebod vragen: ‘Wat zegt dit gebod over God Zelf?’ We mogen geen afgoden dienen, omdat God de ene en de enige God is. We moeten rusten, omdat God de bron van onze vreugde is. We mogen niet doden, omdat Hij liefde is, geen overspel plegen, omdat Hij trouw is en geen vals getuigenis spreken, omdat Hij waar is. Het gaat er in de wet van God in de eerste plaats om Wie God is.

Van al Gods eigenschappen is Zijn heiligheid de meest centrale. Het is die eigenschap waarin alle andere kenmerken van Gods karakter samenkomen. Gods alwetendheid is heilige alwetendheid, geen verborgen camera die alles registreert. God almacht is heilige almacht, geen tirannie. Gods toorn is heilige toorn en Gods liefde heilige liefde, liefde tot aan het kruis.

Grondhouding

Vanwege die zelfopenbaring van de heilige God is onze grondhouding – ook bij alle lastige vragen en ondanks de verlegenheid – diep ontzag voor de majesteit van God Die tot ons spreekt.

Als we ons uitgangspunt voor leer en leven, voor dogmatiek en ethiek niet nemen in de God Die spreekt met majesteit, dan zijn we reddeloos verloren omdat we uiteindelijk overgeleverd zijn aan het goeddunken van ons eigen hart. Het juiste handelen begint met luisteren naar de heilige God. ‘Het eerste van alle geboden is: hoor, Israël…’

Daar is alles mee gezegd. Vanuit deze grondhouding kan het toch niet misgaan… Toch blijkt het in de praktijk – gezien de verschillende keuzes die christenen maken en de verwarring die er is rond veel vragen – niet zo simpel te zijn. Daarom is het ook goed om na te denken over enkele andere grondregels om de Bijbel uit te leggen en toe te passen. Verschillen tussen christenen komen vaak voort uit een verschil van inzicht met betrekking tot deze grondregels. We hebben allemaal dezelfde Bijbel, maar lezen die Bijbel op verschillende manieren.

Eenheid van de Schriften

Daarom is in de tweede plaats de eenheid van de Schrift fundamenteel voor de gereformeerde hermeneutiek. De historisch-kritische methode benadert de teksten uit de Schrift vanuit de oorspronkelijke historische context. Daar valt veel van te leren. Het zou verkeerd zijn om de ogen te sluiten voor het vele goede dat deze benadering van de Schrift heeft opgeleverd aan inzichten met betrekking tot de oorspronkelijke historische context van de bijbelboeken en de gelaagdheid van de tekst. Meer dan vroegere generaties orthodoxe christenen houden wij bij de concrete exegese rekening met de verschillende genres en de specifieke context van de canonieke boeken.

Moderne vooronderstellingen

Het probleem is echter niet dat de historisch-kritische methode te kritisch is, maar dat zij niet kritisch genoeg is. De eigen moderne vooronderstellingen – die bijvoorbeeld wonderen en voorzeggingen uitsluiten – worden niet onder kritiek gesteld. Bovendien wordt de Bijbel niet gelezen als openbaring van God maar als weerslag van menselijke ervaringen met God. Dat is een wezenlijk verschil.

Het is een zorg dat deze grondhouding via de wetenschappelijke exegese die aan de universiteiten gedoceerd wordt – vaak onbewust – doorsijpelt in de prediking, zeker als er geen tegenwicht meer is van een gezonde gereformeerde hermeneutiek en spiritualiteit. Deze manier van denken wint ook onder evangelicale en reformatorische christenen veld als het beroep op de bijbeltekst in de ethiek of de dogmatiek afgedaan wordt als ‘ook maar een mening’.

Dit artikel betreft een bijdrage aan de studiedag naar aanleiding van de verschijning van het boek ‘Met hart en ziel geloven: over bevinding’ door J. Hoek en W. Verboom en het artikel is eerder gepubliceerd door De Waarheidsvriend.

Het bericht Wat is Gods wil? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Een thema wat ons allemaal wel bezig houdt of heeft gehouden. In het vinden van Gods wil is het belangrijk om in gebed te gaan, naar Gods woord te luisteren en je gezonde verstand te gebruiken.

De verborgen dingen zijn voor de HEERE, onze God, maar de geopenbaarde dingen zijn voor ons en onze kinderen, tot in eeuwigheid, om al de woorden van deze wet te doen. – Deuteronomium 29:29

Wanneer u de stem van de HEERE, uw God, gehoorzaam bent door Zijn geboden en Zijn verordeningen, die in dit wetboek geschreven zijn, in acht te nemen; wanneer u zich bekeert tot de HEERE, uw God, met heel uw hart en met heel uw ziel. Want dit gebod, dat ik u heden gebied, is niet te moeilijk voor u en het is niet ver weg. Het is niet in de hemel, zodat u zou kunnen zeggen: Wie zal voor ons naar de hemel opstijgen om het voor ons te halen en ons te laten horen, zodat wij het kunnen doen? Het is ook niet aan de overzijde van de zee, zodat u zou kunnen zeggen: Wie zal voor ons oversteken naar de overzijde van de zee om het voor ons te halen en het ons te laten horen, zodat wij het kunnen doen? Want dit woord is heel dicht bij u, in uw mond en in uw hart, om het te doen. – Deuteronomium 30: 10-14

Het bericht Hoe vind ik Gods wil? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Het bericht Preken tot verstand, wil en emotie verscheen eerst op Geloofstoerusting.