Voornemens zijn zo populair omdat ze inhaken op iets wat fundamenteel is voor de mensheid: We zijn van nature liefhebbers van onszelf (2 Timotheüs 3:2). Zonder een nieuw hart blijven we ons hele leven bij onszelf in en uit de gratie vallen – we haten onszelf voor iedere onzekerheid en mislukking, maar zijn ook steeds op zoek naar redenen om onszelf te excuseren, promoten en prijzen. Voornemens leiden tot grote jaarlijkse rituelen en offers op het altaar van ons eigen Ik.

Zelfverbetering voelt zo opwindend, zo hoopvol, zo bevrijdend – tenminste in theorie (of in advertenties van Nike). Maar voornemens kunnen verworden tot pleisters die we opplakken om maar niet onze relatie met Jezus echt te hoeven verdiepen. We voelen ons betere christenen, ook al zijn we niet dichter bij Christus, en daarom ook niet dichter bij het aanpakken van het hart áchter onze rusteloosheid, onzekerheid en schuldgevoel.

Dus, speelt zelfverbetering een rol in het christenleven, en zo ja, welke dan? Is er iets speciaal christelijks aan zelfverbetering?

Vlam in de pan-theïsme

Don Carson stelt dezelfde vraag als hij het pantheïsme uitlegt (en weerlegt) – het geloof dat ‘god’ en het universum geen onderscheiden entiteiten zijn, maar een eenheid. Pantheïsme pakt de problemen van zonde en kwaad niet aan door offer en vergeving, maar door introspectie en persoonlijke verandering. Door zelfverbetering wordt het kwade langzaamaan uitgeroeid. Carson antwoordt: “Zelfverbetering moet niet verward worden met het nastreven van Koninkrijks-gerechtigheid” (‘How Long, O Lord?’, pagina 31).

Terwijl hij de ik-gerichtheid in het pantheïsme veroordeelde, hoorde ik hem preken tot ‘Nieuwjaars-christenen’. ‘Nieuwjaars-christenen’ hebben allerlei goede voornemens op 1 januari – een dieet, sporten, slapen, zelfs geestelijke discipline – in de veronderstelling dat de christelijke missie stapje voor stapje wordt volbracht door steeds een nieuw goed voornemen uit te voeren. Maar hoeveel van onze voornemens zijn geen echte Koninkrijks-gerechtigheid, maar eerder een soort zelfverbetering?

De voornemens die standhouden en vrucht dragen zullen lijken op kruisdragen, niet op het opbouwen van een mooi CV. De rest is slechts een vlam in de pan – dit jaar, en in de eeuwigheid.

Sterf-aan-je-zelf-verbetering

Je denkt nu wellicht: ‘Natuurlijk behaagt het God als ik beter eet. Ik zorg goed voor het lichaam dat Hij me gaf’. Of: ‘Natuurlijk behaagt het God als ik drie keer per week ga sporten. Ik voel me gezonder en heb meer energie als ik regelmatig sport’. Of zelfs: ‘Natuurlijk behaagt het God als ik elke dag tien minuten in mijn Bijbel lees. Ik lees tenslotte de Bijbel’.

Toen ik Carsons boek las, werd me duidelijk hoe ik-gericht onze geestelijke groei kan worden, vooral in een maatschappij die geobsedeerd is door het zorgen voor jezelf. Het kan zo Christelijk voelen om beter voor onszelf te zorgen, om onszelf te verbeteren op al die manieren die de wereld ook aan mensen aanraadt – dieet, sport, slaap, zelfs meditatie, en waarschijnlijk gebed.

Wat maakt Christelijke ‘zelfverbetering’ verschillend van enig ander soort gezondheids- en welzijnsleefregel? De ‘zelf’ die verbeterd wordt, wordt plotseling een dienaar van anderen – een nederige, bewuste, blije arbeider voor andermans vreugde in Jezus. De apostel Paulus zou gezegd kunnen hebben: ‘[Maak geen voornemens voor persoonlijke groei] uit eigenbelang of eigendunk, maar laat in nederigheid de een de ander voortreffelijker achten dan zichzelf. Laat eenieder niet alleen oog hebben voor wat van hemzelf is, maar laat eenieder ook oog hebben voor wat van anderen is.’ (Filippenzen 2:3-4).

Christelijke goede voornemens en discipline gaan niet over zelfvervulling of zelfbehoud, maar over het vergroten van onze capaciteit om aan onszelf te sterven in naam van de liefde.

Vastbesloten om het eigen ik op te geven

Je kunt naar je Bijbel rennen om ‘zelfverbeterings-verzen’ op te zoeken. Het zal je niet meevallen om een opdracht (of zelfs maar toestemming) te vinden om je eigen groei en rijping na te streven op een manier die niet direct en meteen invloed heeft op andere mensen.

In plaats van zorg voor onszelf, zul je zelfbeheersing en zelfverloochening vinden. Het Christendom dat we in de Schrift vinden gaat niet over zelfverbetering; het is zelfverzaking, het opgeven van ons eigen ik. Jezus zegt: ‘Als iemand achter Mij wil komen, moet hij zichzelf verloochenen, zijn kruis dagelijks opnemen en Mij volgen.’ (Lukas 9:23). Dat ruikt heel erg anders dan de moderne zorg voor onszelf.

Op een vergelijkbare manier zegt Paulus: ‘Wie gestolen heeft, moet niet meer stelen, maar zich liever inspannen om met de handen goed werk te doen, om iets te kunnen delen met wie gebrek heeft’ (Efeze 4:28). Niet opdat hij niet meer in de verleiding komt om te stelen, maar zodat hij iets heeft om te delen. Dit is van toepassing op werk en financiën, maar ook op sporten, beter eten, meer (of minder) slapen, en Bijbellezen. Trainen om kracht en uithoudingsvermogen te winnen om lief te hebben. Let op wat je eet om gezondheid en energie te houden om lief te hebben. Lees de Bijbel om de voorraadschuur van je ziel te vullen zodat je iets hebt om te delen in liefde.

Discipline in Jezus’ naam is altijd met de houding van een dienaar, niet om jezelf te dienen.

Vruchten van het eigen ik

Maar hoe zit het dan met de vrucht van de Geest? ‘De vrucht van de Geest is echter: liefde, blijdschap, vrede, geduld, vriendelijkheid, goedheid, geloof, zachtmoedigheid, zelfbeheersing’ (Galaten 5:22). Als je die lijst leest, en steeds ‘mij, mij, mij, mij, mij, mij, mij, mij, mij, mij’ hoort, dan heb je Paulus’ punt helemaal gemist. We verbergen dit soort vrucht niet in onze binnenkamer om er zelf van te genieten. Elke vrucht is een uiting van waar Christelijk geloof en blijdschap richting iemand anders.

We weten dit omdat Paulus deze negen afzet tegen een andere lijst: ‘Het is bekend wat de werken van het vlees zijn, namelijk overspel, hoererij, onreinheid, losbandigheid, afgoderij, toverij, vijandschappen, ruzie, afgunst, woede-uitbarstingen, egoïsme, onenigheid, afwijkingen in de leer, jaloersheid, moord, dronkenschap, zwelgpartijen, en dergelijke’ (Galaten 5:19-21). Dit zijn geen geheime zonden. Dit zijn zonden die ons thuis verwoesten, onze kerk vernielen, onze relaties te gronde richten.

De vrucht van de Geest (in het volgende vers) is het tegenovergestelde: het bewijs van genade die ons thuis versterkt, onze kerk opbouwt, onze relaties verstevigt – we vinden zelfs geen zinspeling op geïsoleerde zelfverbetering. Dit is het bovennatuurlijke werk van een grootse God door ons heen richting een man of vrouw, ouders of kinderen, collega’s, buren en gemeenteleden. De Geest maakt ons tot een voedselmarkt, geen geheime tuin.

Vloeien jouw goede voornemens over?

Als we grotere persoonlijke tevredenheid en zelfwaardering ervaren door onze nieuwe disciplines, maar ze geen positieve impact hebben op de mensen om ons heen (maar misschien zelfs ten koste gaan van hen), dan zeggen onze voornemens niets goeds over Jezus. Vreugde die niet overvloeit, is niet liefdevol. En vreugde die niet liefheeft is niet christelijk – en is niet zoveel waard als dat we denken (1 Korinthe 13:3). Jaag naar aanstekelijke vreugde, opofferende vreugde, overvloeiende vreugde.

De vermaning is niet om goede voornemens of persoonlijke discipline of gezonde eet-, sport- of slaap gewoontes op te geven. Helemaal niet. We moeten op allerlei manieren streven naar persoonlijke gezondheid, groei en rijping – maar niet voor ons eigen bestwil. Maak en houd goede voornemens die liefde voortbrengen en niet slechts zelfverbetering.

Het bericht Hoe christelijk zijn goede voornemens? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Niet een tweede kans, maar een heel nieuw leven.

In Amerika was een man, Erik Erikson, hij deed onderzoek naar de levensloop van mensen. Hij zei: ‘De laatste fase in je leven is van 50 jaar en ouder. Er zijn dan eigenlijk maar twee soorten mensen. Er zijn twee manieren waarop mensen in het leven staan. De ene groep heeft ego-integriteit gevonden. Hun leven is een eenheid. Ze kijken met redelijke tevredenheid terug op hun leven.’ Het zijn mensen die terug kijken op hun leven en dankbaar zijn. Niet dat alles goed verliep, maar ondanks de dutsen en deuken zijn ze toch dankbaar en tevreden. De andere groep mensen omschrijft Erikson als volgt: ‘Die mensen leven bij de wanhoop. Dat zijn mensen die terugkijken en teleurgesteld zijn. Ze wilden dingen bereiken, maar ze zijn er niet gekomen. Ze hadden plannen, maar het is mislukt. Ze zeggen dat hun leven niet gebracht heeft wat ze hadden gehoopt.’

Als je deze twee groepen bekijkt die Erikson indeelde dan denk ik dat iedereen wil voorkomen om bij die tweede groep te belanden. Dat je terugkijkt op je leven en moet zeggen: ‘Het is mislukt.’ Ik denk dat er veel mensen zijn die de angst kennen van deze wanhoop. Niet dat alles nu al mislukt is, maar wel de angst dat dit straks de conclusie wordt. Je hebt zoveel kansen, je hebt zoveel mogelijkheden, dan moet je er wel zelf wat van maken. Het is bedreigend om te beseffen dat er dingen in je leven kunnen gebeuren die deze kansen wegnemen. Je kunt ziek worden of een ongeluk, daar gaat dan jouw kans en jouw leven. Er leeft het diepe besef in je: ‘Ik kan mijn leven nooit opnieuw beginnen en dus moet ik er nu wat van maken.’

Ik heb me zelf wel eens afgevraagd of twintig jaar terug in de tijd een goede stap zou zijn. Ik twijfel, want zo een stap lijkt meer op een computercrash dan verbetering. Je bent namelijk alles kwijt wat je in die jaren geleerd hebt. Zo een stap lijkt dan niet op het herschrijven van een boek om zo de fouten er uit halen, maar het betekent veel meer dat je een groot deel opnieuw moet schrijven.

We lezen in de Bijbel (Johannes 3) over het gesprek tussen Jezus en Nicodemus. Het was een interessante man die zowel religieus als politiek een leider was en het ver geschopt heeft in zijn leven. Hij gaat een gesprek aan met Jezus vanuit zowel zakelijke als persoonlijke interesse. De spanning van het wel weer opnieuw willen beginnen en tegelijkertijd de vraag of dat opnieuw beginnen wel een goed idee is merk je in het gesprek meteen. Er zit een bepaalde ontevredenheid in het leven van Nicodemus. En geruchten over Jezus en Zijn persoon hebben het verlangen in het hart van Nicodemus opgeroepen om deze man eens te spreken. Kan het leven opnieuw beginnen of is dit alles wat er is?

‘Help me om mij de volgende stap te zetten in je leven. Help mij verder!’ Maar Jezus zegt: ‘Nee, … ik help je niet verder. Het moet opnieuw!’

Hij zoekt Jezus in de nacht op. Jezus is bereid zijn nachtrust op te geven en ze voeren een gesprek. Nicodemus begint open en complimenteus. Jezus antwoordt met de opmerking dat het leven opnieuw moet beginnen. Het is niet een kwestie dat het mogelijk is, maar dat het noodzakelijk is. Jezus zegt niet het kan gebeuren, maar hij zegt het moet gebeuren. Is dat nieuwe leven er niet dan is de dood niet een poort naar het eeuwige leven, maar een muur waar je tegen aanloopt. Dan is het straks echt voorbij. Je moet helemaal vanaf het begin opnieuw beginnen. Alles wat je hebt bereikt in je leven, het moet overnieuw. Niets wat je hebt gerealiseerd kan meegenomen worden. Die woorden van Jezus ergeren Nicodemus. ‘Hoe kan dat nu? Even duidelijk zijn en normaal doen alsjeblieft. Je kunt niet terug in de buik van je moeder. Je hebt maar één leven, … wat bedoelt u Jezus?’ Hij gaat niet zomaar met de woorden van Jezus mee. We zijn veel eerder geneigd om tegen Jezus te zeggen: ‘Help me om mij de volgende stap te zetten in je leven. Help mij verder!’ Maar Jezus zegt: ‘Nee, … ik help je niet verder. Het moet opnieuw!’

‘Als jij niet opnieuw geboren wordt en geen ander leven krijgt, dan is jouw leven mislukt.’

Jezus zegt ook tegen ons: ‘Als jij niet opnieuw geboren wordt en geen ander leven krijgt, dan is jouw leven mislukt.’ Al zou heel de wereld van jou zijn, maar je lijdt schade aan je ziel dan ben je in feite alles kwijt. Dan heb je helemaal niets. Probeer niet iets van je leven te maken, je moet opnieuw beginnen. Zonder dat nieuwe begin is het mislukt. En als dat nieuwe leven er niet is dan eindigt je leven in de wanhoop.

De nieuwe geboorte kun je niet verdienen of daar naar toe te werken. Jezus schakelt ons met het voorbeeld van de geboorte bewust uit. Jouw inspanningen en werken doen niet mee. In vers 3, vers 5 en vers 7 van Johannes 3, wordt iedere keer duidelijk gemaakt door Jezus dat het moet gebeuren. Jezus zegt dat we ons niet moeten verwonderen of verbazen, maar dat doen we natuurlijk wel. Want hoe kan dat nieuwe begin nu ontstaan? Dat ligt helemaal niet in onze macht. Accepteer dat het nieuwe begin van een andere orde is, zegt Jezus. Maar het blijft staan: het leven moet opnieuw beginnen.

Wedergeboorte gaat niet over onze werken, waar God dan een pluim aan geeft. Maar het gaat over Gods genade waar God in ons leven Zijn werk doet.

‘Is dit iets wat je wel of niet overkomt?’ Het zijn de happy few die dit meemaken en de rest van de mensen zijn de sad losers die het missen. Vaak zie je dat wel gebeuren in verschillende godsdienstige stromingen. In iedere godsdienst zie je een selecte A-klasse en de rest is van de B-groep. Maar nee, dat is niet wat Jezus bedoelt. Jezus zegt hiermee dat we deze geboorte niet krijgen door er zelf naar te streven of naar toe te werken, we krijgen deze geboorte als een geschenk. Hij maakt duidelijk dat je het niet kunt verdienen, maar dat hoeft ook helemaal niet. Het is geen carrièreplanning waar de wedergeboorte een plek krijgt. Wedergeboorte gaat niet over onze werken, waar God dan een pluim aan geeft. Maar het gaat over Gods genade waar God in ons leven Zijn werk doet. Genade die God ons geeft. Nieuw leven wat niet bij ons, maar bij God vandaan komt.

Zet je goede voornemens aan het begin van het nieuwe jaar eens op een rij. En stel jezelf de vraag: ‘Wat maak je er van?’ Jezus zegt: ‘Erken je onrust en beperktheid. Dat jij jouw leven niet zo ver krijgt als je zou willen. Dat je meegaat in de prestatiedruk van onze maatschappij. Erken eerlijk voor God dat een deel butsen en problemen in je leven wellicht je eigen schuld zijn. De Bijbel noemt dat zonde. Dat anderen mogelijk verder komen dan jij. Vertel het Mij!’ Jezus wil je een nieuw leven geven.

In de voorbereiding heb ik ook teruggekeken op mijn eigen leven. Ik heb eerst een andere studie gedaan voordat ik aan de theologiestudie begon. Soms denk ik wel eens: ‘Wat als ik op mijn 18e al aan de theologiestudie was begonnen, wat had ik dan een hoop kunnen doen.’ Dus ik wil hard werken en veel doen, want het leven gaat verder. Tegelijkertijd geeft de boodschap van Jezus in Johannes 3 ook mij rust. Jezus geeft mij een nieuw begin en het eeuwige leven. Ik hoef in dit leven niet alles te doen. Het echte en volle leven komt van Jezus. Dat begint op het moment dat Jezus de wedergeboorte aan je geeft. ‘Jezus, geef mij dat nieuwe leven!’ Om echt helemaal opnieuw te beginnen. Dat kan en dat mag. Dat nieuwe leven wat Jezus belooft, komt niet tot je als een prestatie van jezelf, maar is iets wat Jezus je geeft.

Jezus zegt dat het leven opnieuw moet beginnen, het kan opnieuw beginnen, het mag opnieuw beginnen. En iedereen die in Jezus gelooft zegt: ‘Het nieuwe leven is begonnen!’

Het leven heeft me niet gebracht wat ik had gehoopt. Jezus zegt: ‘Er is een leven, een echt leven, een nieuw leven, een eeuwig leven. Een leven wat niet stopt bij de dood, maar wat eeuwig blijft. Het leven mag opnieuw beginnen. Dat is een leven wat wel een begin heeft, maar waar geen sterfdatum aan verbonden is.’ Jezus zegt dat het leven opnieuw moet beginnen, het kan opnieuw beginnen, het mag opnieuw beginnen. En iedereen die in Jezus gelooft zegt: ‘Het nieuwe leven is begonnen!’

Het bericht Het leven kan opnieuw beginnen! verscheen eerst op Geloofstoerusting.