Ik maak me veel meer zorgen om een andere groep mensen, die ik ook in veel van onze gemeenten tegenkom: zij die vast geloven dat ze echt bekeerd zijn, maar daar geen grond voor hebben. Misschien ken je dit soort mensen wel. Ze spreken de juiste taal. Ze houden zich verre van aanstootgevende openbare zonden. Het zijn nette mensen. Maar in hun leven is geen echte vrucht te vinden, geen bewijs dat Gods levensveranderende Geest in hen aan het werk is. En niet zelden is er sprake van een verborgen zonde die kan voortwoekeren.

Zes manieren waarop predikanten valse zekerheid voeden

Deze mensen zijn moeilijk te bereiken – het is alsof ze immuun zijn geworden voor het evangelie. Ze denken dat ze al hebben wat ze het meest nodig hebben, en dus zijn ze nergens meer naar op zoek! En als ze een bepaalde verborgen zonde aan de hand houden, hebben ze zich daar al lang bij neergelegd.

Verdrietig genoeg zijn onze kerken er in ieder geval deels zelf schuldig aan dat zich dit soort mensen onder ons bevinden. Laat me zes manieren noemen waarop wij als predikanten onbedoeld valse zekerheid kunnen voeden.

1. Zie het Evangelie als iets dat voor zich spreekt

Het is gemakkelijk om ervan uit te gaan dat de mensen in onze gemeenten het evangelie begrijpen en geloven. Ze komen tenslotte op zondagmorgen naar de kerk. Maar het probleem is dat veel van onze kerken de boodschap en het verstaan ervan vanzelfsprekend zijn gaan vinden. Het gevolg daarvan is dat onze kerken vol zitten met mensen die misschien wel begrijpen wat het Evangelie voor sommige terreinen van het leven betekent (bijvoorbeeld hoe ze een betere echtgenoot kunnen zijn of hoe ze met boosheid om moeten gaan), maar ondertussen netjes leven zonder zich het Evangelie toe te eigenen.

Dit is geestelijk gezien dodelijk. Een net leven kan inderdaad het bewijs zijn dat iemand in het evangelie gelooft, maar het kan net zo goed het bewijs zijn van eigengerechtigheid en farizeïsme. Het is zeker terecht om te benadrukken dat het geloof dat rechtvaardigt zonder de werken kan en dat het ware geloof altijd gepaard gaat met vruchten. Maar we moeten in de eerste plaats benadrukken dat we zonder de werken gerechtvaardigd worden. En dat moeten we blijven benadrukken, want anders zijn de werken die je ziet geen werken die voortkomen uit de zaligmakende rechtvaardiging. Als het evangelie niet duidelijk gebracht wordt en een predikant de brede en de smalle weg niet helder aanwijst, dan zullen mensen hun zekerheid bouwen op een net leven of op hun kerkgang.

Kortom: preek geen moralisme. Nooit. Preek elke week het evangelie. Pas als de mensen stevig geworteld zijn in het Evangelie, preek dan over de vruchten die noodzakelijkerwijs volgen.

2. Spreek oppervlakkig over de zonde

De Bijbel leert ons dat zonde niet alleen iets is wat we doen. Het is wat we zijn sinds de val. De Schriften leren ons dat we allemaal geestelijk dood zijn (Efeze 2:1-2), slaaf van de zonde (Johannes 8:34), schuldig aan alle geboden van de wet van God (Jakobus 2:10) en onder het oordeel van de rechtvaardige toorn van God (Romeinen 1:18). We zijn door en door zondaar.

Mensen met geloofszekerheid zonder grond hebben vaak geen goed beeld van de zonde. Als zonde voor hen alleen maar een kwestie van uiterlijk en waarneembare gedragingen is, kunnen ze met een beetje inspanning en discipline hun problemen zelf wel oplossen. Daarom moeten we hen regelmatig confronteren met het Bijbelse onderwijs over zonde. Zo moeten ze wel inzien dat ze wedergeboorte nodig hebben en dat ze hun zaligheid buiten zichzelf moeten zoeken.

3. Doe niet moeilijk over lidmaatschap en tucht

Het lidmaatschap van een plaatselijke gemeente is bedoeld om gelovigen zekerheid van het heil te geven. Het is het zegel waarmee de gemeenschap het getuigenis onderschrijft van iemand die zichzelf christen noemt. De gemeente onderzoekt iemands geloofsbelijdenis en levenswandel, doopt die persoon en laat hem of haar toe aan het Avondmaal. Daarmee zegt de gemeente: voor zover wij het kunnen beoordelen met de kracht en wijsheid die we van Christus gekregen hebben, ben je één van ons. De keerzijde is dat dat zegel ook weer afgenomen wordt als de kerk iemand door de ban afsnijdt. De gemeente vertelt het gemeentelid dan dat zijn gedrag de geloofwaardigheid van zijn geloofsbelijdenis en de grond voor zijn zekerheid ondergraaft.

Maar als een gemeente slordig met lidmaatschap omgaat en mensen die niet naar de kerk gaan gewoon lid mogen blijven, wordt de valse rust gevoed. Hoeveel mensen gaan er niet naar de hel omdat hun lidmaatschap dat voor het gemak bleef lopen hun valse zekerheid gaf?

4. Leer hun om hun zekerheid te bouwen op een uitwendige handeling in het verleden

Zoals we al eerder zagen, vraagt het evangelie een reactie van ons. En in sommige gemeenten en evangelisatiebijeenkomsten zag men het nut wel in van een formule waarmee mensen uitdrukking konden geven aan hun overgave aan Christus. Er zijn er die de mogelijkheid bieden om het ‘zondaarsgebed’ op te zeggen, er zijn er ook niet de mogelijkheid bieden om op zondag naar voren te komen of een antwoordkaart in te vullen. En dit soort uitwendige handelingen kunnen inderdaad het antwoord zijn op het bekerende werk van de Geest.

Maar ze kunnen ook misleidend zijn. Het is mogelijk om een gebed te bidden, naar voren te lopen en een antwoordkaart in te vullen en toch nog steeds volkomen verloren te liggen in je zonden. Als we mensen aanmoedigen om hun zekerheid te bouwen op iets uitwendigs dat je ook prima kunt doen zonder wedergeboren te zijn, dan brengen we hen in groot geestelijk gevaar. Hoeveel mensen dwalen niet rond in totale verlorenheid terwijl ze er zeker van zijn dat ze naar de hemel gaan omdat ze als kind ooit een gebed opgezegd hebben?

5. Verbindt rechtvaardiging en heiliging niet aan elkaar

In een goedbedoelde poging om de vrije genade van God te verheerlijken wordt de waarheid van de rechtvaardiging door het geloof alleen en door Christus alleen soms onderwezen zonder alle punten voor onze hoorders met elkaar te verbinden. Maar de Schrift leert ons dat het rechtvaardigende werk van Christus altijd vruchten van de gerechtigheid voortbrengt in het leven van de gelovige, zoals ik eerder al heb gezegd (zie bijvoorbeeld de argumentatie van Romeinen 6:1-14, om maar één voorbeeld te noemen).

Als rechtvaardiging en heiligdom niet met elkaar verbonden worden, is dat heel gevaarlijk voor de gelovigen. Het zorgt ervoor dat ze geen zicht hebben op de noodzaak van persoonlijke heiliging en ondergraaft hun motivatie om God lief te hebben door Hem te gehoorzamen. En het is dubbel gevaarlijk voor mensen die valse zekerheid hebben: het versterkt de gedachte dat ze in openlijk verzet tegen God kunnen leven en tegelijk rechtvaardig kunnen zijn in Zijn ogen.

6. Leer hun om de waarschuwingen van de Bijbel te negeren

In de Schrift zijn talloze ernstige waarschuwingen te vinden aan het adres van mensen die de zonde omarmen en/of het geloof verlaten (bijvoorbeeld in Mattheüs 5:17-30 en Hebreeën 6:1-6). Met al onze pogingen om duidelijk te spreken over Gods soevereine zorg voor Zijn volk, kunnen we de kracht van deze waarschuwingen ondergraven door het idee te geven dat ze niet van toepassing zijn op gelovigen.

Maar deze waarschuwingen staan niet zomaar in de Bijbel. Wat in dit soort teksten gezegd wordt, is een van de manieren waarop God Zijn kinderen voor afdwalen wil behoeden. Een wijze predikant zal de ernst van de zonde en van afvalligheid steeds weer benoemen en zal al zijn hoorders oproepen om in het geloof te volharden.

Het bericht Zes manieren waarop je mensen valse rust kunt geven verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Voor ik hierop inga, wil ik beginnen met te zeggen hoe moeilijk ik deze vraag vind. Straks noem ik hier wat redenen voor. We hebben het over zaken als Maarten Luther en zijn giftige antisemitisme. John Wesley, die niet echt de meest dienstbare echtgenoot was, net als George Whitefield. Zowel Whitefield als Edwards hadden slaven. Edwards waarschijnlijk zelfs één of twee gedurende zijn hele leven. Martin Luther King Jr., meer dan eens ontrouw aan zijn vrouw door zijn seksuele wangedrag. En natuurlijk, deze lijst valt uit te breiden.

Waarom deze vraag moeilijk te beantwoorden is

Een van de redenen waarom dit zo moeilijk voor mij is, is omdat – als je alleen al naar de genoemde personen kijkt – de zonden per persoon zo verschillend zijn. De tijden, moralen, gewoontes en verwachtingen waarin ze leefden, waren zo anders. De mate waarin ze zich bewust waren dat ze zondigden – sommigen niet, anderen wel – zijn ook in elk van deze voorbeelden weer anders. En ook de mate van verdriet hierover, soms aan het einde van hun leven. Hierbij denk ik vooral aan Luther.

Met andere woorden, al deze factoren kunnen relevant zijn als je iemand in de categorie van Galaten 5:21 plaatst, waar Paulus zegt: ‘zij die zulke dingen doen, zullen het Koninkrijk van God niet beërven’. Je zou dus kunnen zeggen dat een Maarten Luther of een Whitefield of een Edwards of een Martin Luther King niet gered was, dat ze niet wedergeboren waren. Dat is nogal een krasse uitspraak en ook een die erg moeilijk is om te doen, na meer dan honderd(en) jaren.

Zonden binnen jouw invloedssfeer

Dit is dus waar het mij om gaat. Als het nog levende mensen waren, iemand lid van de lokale kerk, dan was dit mijn aanpak: Als je weet dat iemand in je lokale kerk, dus binnen jouw invloedssfeer, wandelt in goddeloos racisme, antisemitisme of seksuele immoraliteit, dan ga je naar die persoon toe, je vermaant hem en je vraagt hem zich te bekeren. Dan volg je de stappen van Mattheüs 18, en indien nodig, breng je hem voor de gemeente kerkelijke tucht. (En als er dan echte noodzaak is, zullen ze hem ‘in de ban’ doen). Dat is de manier waarop we omgaan met zonden die we zien in de levens van mensen in onze omgeving. (En overigens ook in ons eigen leven).

Hoe moeten we er nu mee omgaan?

Oké, maar wat nu als ze al gestorven zijn en ze boeken hebben geschreven die we toch nuttig vinden? Ik denk dat een paar dingen ons kunnen helpen. We moeten erkennen en bereid zijn het ergste toe te geven. Het is mogelijk dat een persoon die we altijd bewonderd hebben, niet wedergeboren was. Ik denk dat we maar het beste moeten hopen, en we voorzichtig moeten zijn om een definitief oordeel uit te spreken over een Luther of een Edwards of een King.

In plaats daarvan zouden we ons bewust moeten zijn van hun zonden en ze benoemen. Noem ze bij naam, praat het niet goed. Benoem de zonde. Daarnaast moeten we nagaan of díe specifieke zonde hun boeken beïnvloed heeft. Dat is heel belangrijk. In andere woorden, als we zeggen: ‘deze man was een racist’, moeten we de vraag stellen welke zaken in zijn preken en theologie daardoor beïnvloed zijn, zodat wij niet ermee besmet worden. Als we deze lijn willen volgen, denk ik dat we uiteindelijk dankbaar kunnen zijn dat we het nut van hun geschriften mogen toetsen aan de Schriften, en niet aan hun leven.

Stel je leest een preek en je weet niet wie de preek geschreven heeft en je hebt er veel aan. Nu kom je er vervolgens achter dat die persoon ernstige zonden beging in zijn leven. Doet dat de geestelijk impact van de waarheid helemaal teniet? Nee, niet zolang er een Bijbelse onderbouwing  is voor die waarheid.

Wat we nog kunnen leren van de Bijbel

Wat wellicht nog goed is om te noemen in dit ontoereikende antwoord is dat de Bijbel zélf ons bemoedigt: God gebruikte gebrekkige, onvolmaakte mensen om de Bijbel te schrijven. Pas was ik weer helemaal ondersteboven van het opnieuw overdenken van het leven van Mozes. Het laatste wat we van Mozes vernemen is dat God hem streng toespreekt: ‘U hebt Mij niet geloofd bij het water. U sloeg op de rots, u gehoorzaamde Mij niet, u geloofde Mij niet. U zult het beloofde land niet in gaan.’ Hier zie je dat de man die de eerste vijf boeken van de Bijbel schreef, verboden wordt het beloofde land in te gaan. Zijn ongehoorzaamheid was zo ernstig  dat God hem niet eens toestond één voet in het beloofde land te zetten.

En dan Petrus, die ergens in Galaten 2, de heidense volgelingen in de steek laat. Deze actie van Petrus is totaal niet in overeenstemming met zijn eigen leerstuk va rechtvaardiging door geloof alleen. Paulus moest Petrus in dit geval vermanende woorden toespreken. Ondanks de fouten van Petrus, houd ik van van het boek 1 Petrus. Ik houd er echt van, want het is de waarheid.

Ik denk dus dat we wellicht voorzichtig moeten zijn om te oordelen over de zonden van welke dominee of schrijver dan ook. Tegelijkertijd moeten we ze ook niet goedpraten. Benoem ze nadrukkelijk. Wees alert op hoe deze zonden hun geschriften hebben beïnvloed. Tot slot: profiteer van hun geschriften, in zoverre ze overeenkomen met de waarheid van de Bijbel.

Het bericht Hoe ga ik om met de missers van onze historische ‘helden’? verscheen eerst op Geloofstoerusting.