De antwoorden en reacties op deze vraag zijn dan ook heel verschillend van elkaar. Dat was zo toen Jezus op aarde was en dat is nog altijd zo. Één ervan is de reactie van onverschilligheid, maar die laat ik liggen, want daar kunnen we toch niets mee.

Was Jezus nu de Koning of enkel een profeet?

Toen Jezus aan Zijn discipelen de vraag stelde: ‘Wie zeggen de mensen dat Ik, de Zoon des mensen, ben?’ (Mattheüs 16:13), kwamen er verschillende antwoorden. Sommigen zeiden dat Hij Johannes de Doper was, anderen hielden het bij Elia, Jeremia of één van de andere profeten (vers 14). Deze antwoorden laten duidelijk zien dat er verwarring over Hem bestond. Later, toen Jezus Jeruzalem binnen ging werd er ‘Hosanna voor de Koning’ geroepen, maar het antwoord op de vraag: ‘Wie is Dat?’ luidde: ‘Dat is Jezus, de Profeet uit Nazareth in Galilea’ (Mattheüs 21:11, zie ook 21:46). Was Hij nu de Koning of een profeet?

Jezus stelde dezelfde vraag aan Zijn discipelen: ‘Maar u, wie zegt u dat Ik ben?’ (Mattheüs 16:15). Van de discipelen was het Petrus die antwoordde: ‘U bent de Christus, de Zoon van de levende God’ (vers 16). Dat blijkt het goede antwoord te zijn (vers 17). Wat een belijdenis, wat een aanbidding!

Enige tijd later, toen Jezus voor de Joodse raad was gebracht, kwam dezelfde vraag opnieuw naar voren (Mattheüs 26:57-68). Toen zei de hogepriester: ‘Ik bezweer U bij de levende God, dat U ons zegt of U de Christus bent, de Zoon van God’ (vers 63). Merk op hoe erg de woorden van de hogepriester lijken op de belijdenis van Petrus; dat heeft Mattheüs bewust zo opgeschreven. Het bevestigende antwoord van Jezus zorgde ervoor dat de hogepriester zijn kleren scheurde en dat het doodvonnis van Jezus werd getekend.

Vandaag krijgen we ook hele verschillende antwoorden op de vraag: ‘Wie was Jezus?’ Sommigen houden het erop dat Hij een belangrijk historisch figuur is geweest die invloed heeft gehad op de geschiedenis, ja een bijzonder Man. Of: Hij was een goed Mens die veel goede dingen deed voor anderen. Een Man met een moraal waar iedereen slechts aan kan tippen. Christenen daarentegen scharen zich achter de belijdenis van Petrus. Een derde groep antwoordt afkerig of vijandig. Misschien was Hij wel psychisch gestoord, een beetje getikt. Of: Hij was gewoon een rebel, een opstandeling, tegen de Romeinse overheersing. Of ronduit: Hij is één van de grootste bedriegers aller tijden geweest.

We kunnen best nog wel wat antwoorden geven. Wat het antwoord ook is, het valt in principe altijd parallel met één van de antwoorden in Jezus’ dagen. Er is wat dat betreft duidelijk niets nieuws onder de zon. De antwoorden en de daarbij horende reacties vallen eenvoudig in te delen: de vijandige reactie, de goede reactie en de onderschattende reactie.

Kom toch niet aan met Jezus! Dat is oud nieuws! Spreek over alles wat je maar wil, maar zwijg over Jezus.

Laten we beginnen met de reactie van de Joodse raad. Dat is een vijandige, afkerige reactie. Zo’n reactie is vandaag misschien wel de meest voorkomende reactie naast een reactie van totale onverschilligheid. Kom toch niet aan met Jezus! Dat is oud nieuws! Spreek over alles wat je maar wil, maar zwijg over Jezus. Alle taboes worden doorbroken, maar Jezus daarentegen is nu net taboe geworden. Spreken over Jezus levert vijandschap, spot en mogelijk nog heel wat erger op. De reactie is dezelfde als die van de Joodse raad: Weg met Jezus!

De goede reactie vinden we bij Petrus en de discipelen. Ze hadden hem leren kennen, de Vader had hun geopenbaard wie Jezus werkelijk was. En ja, ze waren Hem gevolgd. Zij waren, samen met nog wat anderen, de gelovigen in Jezus’ dagen. Ook wij als christenen van vandaag hebben mogen zien wie Jezus werkelijk was én is. Wat kenmerkt de goede reactie? Het is een belijden van Wie Jezus is, Hem aanbidden, Hem volgen, Hem dienen… kortom: Hem bepalend laten zijn voor je leven. In álle aspecten van je leven dagelijks rekening houden met Hem.

Het is een belijden van wie Jezus is, Hem aanbidden, Hem volgen, Hem dienen

Deze reactie staat haaks op de vijandige reactie zoals de belijdenis van Petrus haaks stond op de reactie van de Joodse raad. En zo verschillend moet het dan ook zijn bij ons! Willen wij méér van Jezus in ons leven? Willen we volledig onder zijn gezag staan? Mag Hij werkelijk bepalend zijn in onze praktijk van elke dag? Of, blijkt uit ons leven eigenlijk meer de onderschattende reactie…?

Bij de Joden die Jezus onderschatten vinden we geen vijandigheid zoals dat wel het geval was bij de Joodse raad. Maar evengoed vinden we geen belijdenis en volgzaamheid zoals dat bij de discipelen wel het geval was. Ze herkenden in Hem niet de Messias, de Koning, de Christus, de Zoon van de levende God. Ze zagen in Hem een profeet, maar ook niet méér dan een profeet. Maar de Koning, de Zoon van de levende God is zoveel méér dan een profeet!

Jezus was méér dan een goed mens, méér dan iemand met een sterke moraal, méér dan iemand die om anderen gaf, méér dan alleen maar een voorbeeld, méér dan wie of wat dan ook. Wie Jezus slechts als een boeiend en voorbeeldig figuur uit de geschiedenis ziet zal misschien wel wat van Zijn moraal en naastenliefde overnemen, maar niet méér dan dat. Hij zal niet levensbepalend zijn. En daarom stelde ik ook de wat gewaagde vraag: Lijk ik niet best wel op de mensen met de onderschattende reactie? Want Jezus moet in de praktijk van ons leven toch zoveel méér betekenen. Hij is tenslotte ‘de Christus, de Zoon van de levende God’! Als Hij niet bepalend is voor je leven, wie of wat dan wel?

Wat is jouw reactie en wat is mijn reactie op Jezus?

Wat is jouw reactie en wat is mijn reactie op Jezus? De vijandige reactie kan en mag het in ieder geval niet zijn. De onderschattende reactie is niet voldoende. De goede reactie is het streefdoel. Het antwoord op deze o zo belangrijke vraag heeft eeuwigheidsbelang. Het antwoord op die vraag bepaalt namelijk of we in de hemel zullen komen of in de hel. Maar, niet alleen het weten van het antwoord is voldoende (Jakobus 2:19). Er moet ook berouw en bekering mee gepaard gaan. En zo is het ook voor de praktijk van ons leven niet voldoende om alleen maar te weten wie Hij is. Het moet niet alleen maar onze hersenen doordringen, maar ook ons hart en ons handelen. Wie is Jezus voor jou? En, wat doet dat met jouw leven? Mag Jezus in de praktijk van ons leven ook echt bepalend zijn? ‘Want in Hem leven wij, bewegen wij ons en bestaan wij’ (Handelingen 17:28a).

Het bericht Drie reacties op Jezus verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Het bericht Waarom werd het Kerst? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Het bericht Jezus en de reis naar blijdschap – Hoe definieer je ‘blijdschap’? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Tijdens de feedbacksessie vroeg ik hem: ‘Waarom heb je die regel aan het einde toegevoegd?’ In een splitseconde antwoordde een andere student met een zin die ik nooit meer ben vergeten: ‘Omdat we dat moeten doen.’

De hele kamer mompelde haar goedkeuring. Iedereen voelde dezelfde verplichting. Geen van deze predikers in opleiding wist zeker waarom ze ‘naar Jezus moesten verwijzen’, maar blijkbaar was dat nu eenmaal de regel. En ik zie dit overal onder christenen. We beseffen dat we het Oude Testament moeten zien als de Heilige Schrift, maar weten eigenlijk niet goed waarom en hoe dat dan moet. Die overgang naar Jezus vanuit het Oude Testament lijkt een krakende versnelling. Maar is dat ook zo?

Misschien zouden we geholpen worden door een eenvoudig kader over hoe Christus de kern van de Schriften is: Hij is gemodelleerd, beloofd en aanwezig vanaf het eerste Bijbelboek Genesis.

Christus’ voorafschaduwing

De vloed en de ark, het Pascha en de Rode Zee, de woestijn en het Beloofde Land, ballingschap en terugkeer, oorlog en vrede, koninkrijk en koningen, profeten en priesters, de tempel met zijn offers en zijn rituelen, wijsheid in de dood en in het leven, liederen van verdriet en vreugde, het leven van hen die in getrouwheid lijden en het bloed van rechtvaardige martelaren – het Oude Testament is buitengewoon gevormd naar Jezus.

Het verhaal als geheel en de delen van het verhaal zijn onderdeel van het grotere geheel. Wie de verhalen van een afstand bekijkt ziet vanuit de details, op steeds grotere schaal, dezelfde voorafschaduwing – de lijdende en opkomende Christus (zoals in 1 Korinthiërs 10: 1-11). Maar zelfs als Paulus ons de rode lijn van het evangelie in het Oude Testament leert, heeft hij de grootste moeite (in de verzen 4 en 9) om erop te wijzen dat Christus niet alleen een voorafschaduwing had – Hij was ook beloofd en aanwezig voor de oudtestamentische gelovigen.

Christus beloofd

Oudtestamentische heiligen waren niet zomaar tegels in een mozaïek en getuigden niet onbewust van een evangeliepatroon waarvan zij zelf onwetend waren. Ook zij keken uit naar de vervulling van deze voorafschaduwingen. Hoe dan? Door de beloften. Dit is hoe Jezus, Paulus en Petrus het zagen (Lukas 24:25-27; Handelingen 26:22-23; 1 Petrus 1:10-12). Elk van hen karakteriseert de vorm van het Oude Testament als het verkondigen van ‘het lijden en de glorie van Christus’, maar toch beweert elk van hen dat dit de boodschap is wat Mozes en de profeten zelf ‘hebben geschreven’, ‘zeiden’, ‘profeteerden’, en ‘voorspelden.’ Al die tijd was het ware geloof een Messiaans geloof, gericht op Christus zelf. Hij was Degene aan Wie werd vastgehouden en Degene op wie door de gelovigen werd vertrouwd.

Christus’ aanwezigheid

Maar meer nog dan alleen een voorafschaduwing en een belofte, is het facet dat Christus ook daadwerkelijk aanwezig is in het Oude Testament. Dit facet wordt misschien nog wel het meest ondergewaardeerd. Het is verrassend hoe expliciet de nieuwtestamentische auteurs zijn over de aanwezigheid van Jezus in het Oude Testament:

• De “Ik ben” in Wie Abraham zich verheugde, was Jezus (Johannes 8:56-58).
• De Heere Die Mozes aanspoorde, was Christus (Hebreeën 11:26).
• De Verlosser Die hen uit Egypte bracht, was Jezus (Judas 5).
• De Rots in de woestijn, was Christus (1 Korinthiërs 10:4).
• Het visioen van de koning van Jesaja, was de Zoon (Johannes 12:40-41).

Jezus is niet alleen een voorafschaduwing, voorzien en beloofd in het Oude Testament; Hij is de Aanwezige. Dit is van levensbelang omdat het essentiële karakter van God noch het geloof, onder zowel het oude als het nieuwe verbond niet is veranderd. God is altijd in triniteit aanwezig geweest en heeft gewerkt onder het volk: van de Vader, door de Zoon, door de Geest. God was niet pas een triniteit met kerst – de Vader had geen bemiddelaar nodig (Johannes 1: 1-14). En het geloof is sindsdien ook niet fundamenteel veranderd. Echt geloof berust niet alleen op een goddelijk plan, en vertrouwt niet enkel op losse beloften; het geloof omvat een veelbelovend Persoon.

Christus komt ‘bekleed met het evangelie’, zoals Calvijn vaak schreef. We moeten ons de beloften herinneren waarin Christus gekleed is, maar laten we nooit slechts een stel kleren prediken. Het is de persoon van de Zoon die in het middelpunt staat van het reddende geloof.

Zoals het was in het begin?

De passages die tot nu toe zijn geciteerd, zijn afkomstig uit het Nieuwe Testament. Alleen hiermee gewapend, kun je een sterke zaak opbouwen dat de Hebreeuwse Bijbel Christus verkondigt. Maar misschien kan worden beargumenteerd dat deze christelijke interpretatie alleen wordt gevonden door achterom te kijken vanuit het Nieuwe Testament. Is het mogelijk om ook de Bijbel vooruit te lezen, vanaf Genesis, en dan dezelfde Christus gerichtheid te zien? Ik geloof het wel.

Het is mijn mening dat Christus ofwel in schaduwen wordt getoond en beloofd, of aanwezig is op elke pagina van de Hebreeuwse Bijbel. Meer nog, in bepaalde belangrijke passages wordt Hij op alle drie manieren tegelijkertijd afgebeeld. Hieronder selecteer ik slechts drie van deze passages en ik hoop dat het je inspireert om de hele Bijbel door deze bril te bekijken.

Jezus loopt in Eden (Genesis 3)

Christus’ voorafschaduwing
Adam en Eva, beschaamd over hun zonden, schuilen tussen de bomen. Al snel verhullen ze zichzelf in vijgenbladeren. Ze proberen hun zonden onder controle te houden door hun slechtheid te verbergen en een valse goedheid te projecteren. Hun Heere heeft echter een andere oplossing. Hij behandelt ze, niet met planten maar met huiden. Ons wordt niet verteld welk onschuldig wezen stierf om de schuldigen te kleden, maar Jesaja en Paulus laten de plaatsvervangende voorafschaduwing zien: wij, de schuldigen, zijn gekleed door een buitenaardse gerechtigheid – bekleed met Christus, zou je kunnen zeggen (Jesaja 61:10; Galaten 3:27).

Christus beloofd
Wanneer de oordelen in de tuin neerkomen, is het verbazingwekkend hoe alles, behalve het echtpaar zelf, vervloekt is. In plaats daarvan belooft God ‘het zaad van de vrouw’. Dit impliceert een wonderbaarlijke geboorte – vrouwen hebben immers geen zaad (Genesis 3:15). Dit nageslacht van de vrouw zou het hoofd van de macht van de goddelozen verpletteren, hoewel dat hoge kosten voor Hemzelf meebrengt – Zijn hiel zal worden getroffen. Hier hebben we een belofte van een wonderbaarlijke geboorte en overwinnend lijden van ‘het zaad’. Martin Luther schrijft hierover:

Alle beloften van God leiden terug naar de eerste belofte betreffende de Christus van Genesis 3:15. Het geloof van de vaderen in het Oude Testament en ons geloof in het Nieuwe Testament zijn één en hetzelfde geloof in Christus Jezus. (…) De tijd verandert niets aan het voorwerp van het ware geloof, of de Heilige Geest. Er is altijd en was altijd eenheid in gedachte, eenheid in ervaring en eenheid in geloof betreffende Christus onder ware gelovigen, of ze nu in het verleden, nu of in de toekomst leven. (Commentaar op Galaten )

Christus’ aanwezigheid
Nu komen we bij een facet wat vaak over het hoofd wordt gezien van Christus’ aanwezigheid. Wie is deze Heere die wandelt met Zijn meest geliefde wezens in de koelte van de dag (Genesis 3: 8)? Jonathan Edwards geeft woorden aan de meest voorkomende mening van de kerkvaders, hervormers en puriteinen:

Wanneer we in de heilige geschiedenis lezen wat God deed, van tijd tot tijd, naar Zijn kerk en mensen, en hoe Hij Zichzelf aan hen openbaarde, moeten we het vooral begrijpen van de tweede persoon van de Drie-eenheid. Wanneer we lezen dat God na de val verschijnt in een zichtbare vorm, moeten we begrijpen dat dit gewoonlijk, waarschijnlijk altijd, gaat om de tweede persoon van de Drie-eenheid. (History of the Work of Redemption, 20)

Dit beantwoordt niet alle vragen die we hebben over de verschijningen in het Oude Testament. Maar wat duidelijk is, is dat de Zoon van God geen vlees had genomen vóór zijn vleeswording in de schoot van Maria, en daarom moeten we niet denken aan een vleesgeworden Jezus hier of elders in het Oude Testament. Maar met Kolossenzen 1:15 en Johannes 1:18 in gedachten, beweert Edwards dat de Vader altijd bemiddeld wordt door de Zoon. Er is in het Oude Testament niet alleen een voorafschaduwing en belofte van Christus; Hij is ook aanwezig.

Jezus spreekt over Moria (Genesis 22)

Christus’ voorafschaduwing
Dit is de ultieme test van het geloof, maar het heeft meer getest dan alleen het geloof van Abraham. De woorden van God aan Abraham is voor velen een struikelblok: “Neem je zoon, je enige zoon Izak, van wie je houdt, en ga naar het land Moria en bied hem daar als een brandoffer aan  op een van de bergen waarvan Ik u zal zeggen “(Genesis 22: 2). Het is een enorm schandaal totdat je de voorafschaduwing in ogenschouw neemt. Wie is deze zoon? Hij is het zaad van Abraham, de hoop van de wereld. Alle beloften van God zijn gericht op deze geliefde zoon. Als hij wordt geofferd, zou God- op een of andere manier – hem weer tot leven brengen om de wereld te redden en te zegenen.

Merk op dat hij zal worden geofferd op een berg in de regio van wat Jeruzalem zou worden (Genesis 22: 1-14; zie 2 Kronieken 3: 1). Hij draagt het hout op zijn rug terwijl hij de heuvel opsjokte naar het zoenoffer (Genesis 22: 6). Al die tijd gelooft Abraham dat hij de zoon terug van de dood zal ontvangen (Genesis 22: 5; zie Hebreeën 11: 17-20). Wanneer je de voorafschaduwing begrijpt – de dood en opstanding van de zoon – wordt Genesis 22 geen barrière, maar een almachtige boost voor het geloof.

Christus beloofd
Kijk hoe de auteur van Genesis 22 (van oudsher beschouwd als Mozes) over de berg spreekt: “Abraham noemde de naam van die plaats, ‘De Heer zal voorzien’; zoals tot op de dag van vandaag wordt gezegd: ‘Op de berg van de Heere zal het worden voorzien’ “(Genesis 22:14). Honderden jaren lang wezen Israëlieten naar die heuvel en geloofden ze in een toekomstige voorziening- een toekomstige verzoening. Ze wisten zelfs waar het zou gebeuren. Eeuwenlang hebben de oudtestamentische heiligen gezien dat Christus in deze gebeurtenis beloofd werd, en zij vestigden hun hoop hierin.

Christus’ aanwezigheid
In Genesis 22:11 is het de engel des Heeren die het oordeel onderschept. In vers 15 spreekt hij opnieuw en doet hij dat met een opmerkelijk zelfbegrip. Wie denkt deze engel dat hij is? Hoewel hij door de Heere is gezonden, spreekt hij als de Heere: “Ikzelf heb gezworen, spreekt de Heere. . . Ik zal zeker zegenen. . . . Ik zal me zeker vermenigvuldigen. . .” (Genesis 22: 16-17). Wanneer we gewone engelen in de Schriften tegenkomen, staan ze erop dat ze volkomen van God verschillen (zoals in Openbaring 22: 9). Maar hier is een unieke boodschapper – letterlijk kon zijn naam worden vertaald als “de Gezondene” – die staat erop dat hij van de Heere is en dat hij de Heere is. Om de taal van de geloofsbelijdenissen te gebruiken, hij is “God uit God.”

Wat de identiteit van de engel betreft, vat Calvijn de geschiedenis van de christelijke interpretatie samen die hem voorafging:

De orthodoxe artsen van de kerk hebben correct en wijselijk uiteengezet dat het Woord van God de allerhoogste engel was, die toen als het ware uit anticipatie het ambt van middelaar op zich nam. ( Institutes , I.xiii.10)

In Genesis 22 stopte deze “God van God” het zwaard van oordeel dat op Izak viel. Twee millennia later zou precies dezelfde Middelaar op dezelfde heuvel klimmen om Gods oordeel voor ijn volk te onderscheppen.

Jesus in de brandende doornstruik (Exodus 3)

Christus’ voorafschaduwing
De brandende doornstruik heeft veel Bijbelse weerklanken. Planten worden vaak vergeleken met Gods volk (of met de koning die hen vertegenwoordigt, Richters 9, Jesaja 5, Johannes 15). Het lijden van het volk in Egypte wordt vaak omschreven als een oven (Deuteronomium 4:20; 1 Koningen 8:51; Jeremia 11: 4). Hier bij de brandende doornstruik, zien we Gods volk in brand in een oven van ellende, en toch – hier is de christelijke rode lijn – daalt hun Koning, de grote “Ik Ben”, af in de brandingen om bij Zijn volk te zijn en hen uit te leiden. De rode lijn in Exodus is de rode lijn van het evangelie.

Christus beloofd
De Exodus zelf is de vervulling van beloften. In Genesis 12 leren we dat het ‘zaad van Abraham’ de volken zal zegenen en regeren. De belofte omvat een ambiguïteit – is het “zaad” meervoud (Israël) of enkelvoud (Christus)? In wezen is het antwoord ja. Het “zaad” is eerst de natie van Israël en in de volheid van tijd is het Christus – de Messias die in het bijzonder de natie vertegenwoordigt (Galaten 3:16). Dus naarmate de belofte zich verder ontwikkelt, lezen we Genesis 15, waar de Heere een lijdensverlangende voorafschaduwing voorspelt voor het “zaad van Abraham”: het zaad zal verslaafd en gekweld worden, maar door het oordeel zal het zaad een grotere glorie krijgen (Genesis 15: 13-15). Deze dood en opstanding zou eerst door Israël worden doorstaan, maar terwijl we naar de uittocht kijken, zien we een voorproefje van het komende evangeliedrama. Met andere woorden, de hele Exodus is een belofte van Christus.

Christus’ aanwezigheid
De goddelijke naam “Ik Ben” is fundamenteel voor ons begrip van God. “Ik ben” zit opgesloten in de naam “Yahweh”, die 6.800 keer in de Hebreeuwse Bijbel wordt gebruikt. De God van Israël is, fundamenteel, “Hij die in de wildernis woont” (Deuteronomium 33:16). En wie is Hij? Hij is de engel des Heeren die zelf de Heere is (Exodus 3: 2, 6, 14). John Owen legt uit dat Hij “de engel van het verbond is, de grote engel van de tegenwoordigheid van God, in wie de naam en de natuur van God was. . . Dit was geen ander dan de Zoon van God. ” Geen wonder dat Judas terugkijkt op de uittocht en zegt: “Jezus. . . redde een volk uit het land Egypte “(Judas 5). Jezus Christus is echt de God van Israël en de Held van de hele Bijbel.

Jezus is de Heer van alles
Toen de beginnende predikanten kermden dat er van hen wordt veronderstelt dat ze in de prediking een brug slaan naar Christus, wat was dan het probleem? Ik geloof dat dit het geval was: ze hebben de grootsheid van Christus niet gezien en ze zagen niet dat het Oude Testament al, in zijn eigen context en op zijn eigen voorwaarden, de christelijke geschriften bevat. Het ís al een proclamatie van Christus Jezus.

Het is zeker waar dat we een rode lijn in het Oude Testamen kunnen ontdekken. Evangeliebeelden werden eeuwenlang opgebouwd, laag op laag. Jezus is echt de ware tempel, het lam, de priester, de koning en de profeet. Hij is een echte en betere Josef, David, Jona, enzovoort. Dit is allemaal waar. Maar het is niet allemaal de waarheid.

Er zijn essentiële beloften die door de hele Schrift moeten worden opgevolgd – vanaf Genesis 3:15 en verder. Jezus is het zaad – het zaad van de vrouw, het zaad van Abraham, het zaad van David. Hij vervult elke belofte van land, vrede, zegen, enzovoort. Dit is allemaal waar. Maar het is niet allemaal de waarheid.

In aanvulling op deze perspectieven zien we de Zoon van God ook aanwezig in de Hebreeuwse Bijbel. Dit is een fundamenteel onderdeel tenzij we veronderstellen dat er een grote kloof is tussen de twee verbonden. Wat zich uitstrekt over het Oude en het Nieuwe  Testament is niet alleen maar een plan of een belofte; het is een Persoon.

Jezus verbindt de Bijbel. Hij is niet afwezig in het Oude Testament, zittend op de bank, in afwachting van het laatste deel van een winnend toneelstuk. Hij is de speler-coach-manager die alles regisseert. Door het hele Oude Testament heen is Hij de enige echte Middelaar van God de Allerhoogste, Die doelbewust richting Zijn eigen vleeswording marcheert. Jezus is de Heere. En dat is Hij altijd geweest.

Het bericht Waar is Jezus in het Oude Testament? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Het bericht Jezus wil de roos! verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Quote

“Niemand gaat vanavond zonder Jezus naar huis. Maar ‘wee’ jij, als het een Jezus is die buiten jouw hart blijft. Want Hij moet ín je hart komen!”

Het bericht Zie op Jezus! verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Waar gaat het over?

Een dergelijk betoog kan oppervlakkig gezien heel geestelijk klinken. Ik bedoel, wie zal het met deze stelling oneens zijn? Welke christen zal er nu zeggen dat we Jezus niet nodig hebben? Natuurlijk hebben we Jezus nodig! Natuurlijk is Jezus genoeg, natuurlijk is Jezus voldoende. Maar als je een beetje doorvraagt, slaat het eigenlijk nergens op. Want als we zeggen dat Jezus genoeg is, of dat Jezus alles is wat we nodig hebben, dan is de volgende vraag wat nu eigenlijk maakt dat Hij alles is wat we nodig hebben. Of als Jezus alles is waar het in het christendom over gaat, wat is dan datgene over Jezus waar we willen dat alles over gaat?

Geen theologie = geen Jezus

Zodra je iets zegt over Jezus, “Nou, het is dankzij wat Hij deed aan het kruis” of “het is vanwege de opstanding”, of “het is omdat Hij zoveel van ons houdt”, of “vanwege zijn onderwijs”, zodra je een vraag beantwoordt kom je op het terrein van de theologie. Dus als mensen denken: “Ik wil Jezus, geen theologie”, hebben ze geen van beiden. Want je kan Jezus niet hebben en zonder dat je enige feiten over hem weet.

Als ik je vertel hoeveel ik van mijn vrouw houdt, en je zegt dan “Vertel me eens hoe lang ze is?”, en ik zeg “ik zou niet weten”. “Nou, welke kleur zijn haar ogen dan?”, en dan zeg ik “Nou, ik ben niet zo van die dingen over haar”, dan zou je je niet alleen afvragen hoe veel ik nu echt van haar houd, je zou je kunnen afvragen of ik haar überhaupt wel uit een groep mensen kon herkennen.

Ken je Hem echt?

Het lijkt erop dat ik niks over haar weet, ik lijk de eigenschappen en feiten niet eens te kennen. Ik spreek slechts in algemene vaagheden. Hetzelfde is waar met betrekking tot Jezus. We kunnen spreken in allerlei geestelijke clichés over hoe veel we van Hem houden. Maar we hebben theologie nodig om uit te leggen wie Hij is, de God-Mens. Wat deed Hij aan het kruis, in Zijn dood en opstanding? Wat betekent het voor Hem om aan Gods rechterhand te regeren, om de tweede Persoon van de Drie-eenheid te zijn, om terug te komen om de levenden en de doden te oordelen, om de Heilige Geest te sturen om zo met ons te zijn in deze wereld, al deze dingen vallen binnen de theologie.

Er is dus geen Jezus zonder een aantal theologische eigenschappen en een aantal duidelijke in- een aanvullingen wat we nu bedoelen over Jezus. En Hij heeft het ons Zelf uitspraken geleerd als “Als u niet gelooft dat Ik het ben”, “Als je niet gelooft dat ik gekomen ben van de Vader” en al dat soort grote beweringen, de ‘Ik ben’-uitspraken in het Bijbelboek van Johannes. Jezus zou geen geduld hebben met mensen die zeiden “Ik wil gewoon Jezus, U, en ik ben niet geïnteresseerd in het leren over U en in wat voor Messias U bent”. Nee, als we Jezus willen hebben, hebben we ook theologie nodig.

Het bericht Waarom is theologie belangrijk? Is Jezus niet genoeg? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Daarom wil ik dat mijn leerlingen voorbereid zijn. Ik wil dat ze weten dat deze claims al heel lang bestaan, evenals de christelijke antwoorden erop. Ondanks wat veel kritische wetenschappers stellen, is er geen tegenstelling tussen de ‘historische Jezus’ en de ‘Christus van het geloof’. Het bestuderen van Jezus als historisch persoon kan het geloof vaak versterken. Maar dat vereist eerlijk omgaan met critici en beoordelen van hun uitspraken.

In dit artikel ga ik kort in op vijf populaire alternatieve theorieën over Jezus. Ik sluit af met een paar algemene richtlijnen hoe christenen hierop kunnen reageren.

1. Jezus, de heidense mythe

Hoewel deze theorie weinig aanhang meer heeft onder wetenschappers, is hij nog steeds redelijk populair op atheïstische websites. Daarom horen studenten deze theorie waarschijnlijk eerder van een studiegenoot dan van een professor. De theorie veronderstelt dat Jezus nooit heeft bestaan als historische persoon. De verhalen over Zijn geboorte, leven, dood en opstanding zijn allemaal mythen die de vroege christenen hebben geleend van heidense mysteriegodsdiensten, zoals de cultussen van Dionysius en Mithras, die naar verluidt veel ouder zijn dan het christendom.

De theorie van Christus als mythe gaat terug op de ideeën van negentiende-eeuwse Duitse wetenschappers zoals David Strauss (1808-1874), die stelde dat het Nieuwe Testament slechts een verzameling mythische hervertellingen over Jezus’ leven is, en Bruno Bauer (1809-1882), die de radicale stelling innam dat Jezus nooit heeft bestaan. Deze theorie speelde een tijd lang een belangrijke rol in de ‘school voor godsdienstgeschiedenis’ aan de Universiteit van Göttingen, maar begon gedurende de twintigste eeuw terrein te verliezen, toen wetenschappers de bewijzen nauwkeuriger gingen bekijken. (Richard Carrier en Robert Price verdedigen deze stelling nog steeds, maar zelfs niet-christelijke wetenschappers als Bart Ehrmann wijzen hem af.)

Vandaag de dag is er brede overeenstemming dat de meeste parallellen tussen het christendom en de mysteriegodsdiensten óf niet bestaan (en soms pure verzinsels zijn), óf toevallig of anachronistisch zijn. Feitelijk is er geen bewijs dat er in het eerste eeuwse Israël mysteriegodsdiensten bestonden. Het meeste bewijsmateriaal voor hun bestaan op andere plaatsen dateert van na de opkomst van het christendom. Dus als er al geleend is, is dat waarschijnlijk andersom gebeurd.

2. Jezus, de mislukte profeet

Deze theorie is populairder bij kritische wetenschappers en is gebaseerd op een bepaalde interpretatie van een aantal van Jezus’ voorspellingen over het einde der tijden (zoals Matt. 16:28 en 24:34), waarin Jezus de komst van Gods koninkrijk voorspelt. Dat zal gepaard gaan met catastrofale tekenen in het heelal, als de discipelen nog leven. Ze stellen dat Hij zichzelf iets heeft wijsgemaakt en dat het hele christendom gebaseerd is op een misvatting, omdat de wereld niet vergaan is tijdens het leven van de discipelen. Daarnaast ontkennen de verdedigers van deze stelling vaak dat Jezus ooit gezegd heeft dat Hij goddelijk was. Hij zag Zichzelf misschien als een profeet of koning, maar in ieder geval niet als de eeuwige Zoon van God. Dat betekent dat we heel weinig van wat het Nieuwe Testament over Jezus zegt, kunnen geloven – behalve als het Hem negatief afschildert. (Dit heet het ‘criterium van de schande’. Zie het boek Jesus, Criteria, and the Demise of Authenticity voor de sterke en zwakke punten hiervan.)

De ‘mislukte profeet’-theorie is waarschijnlijk afkomstig van de Duitse wetenschapper Albert Schweitzer (1875-1965). Hoewel Schweitzer terecht de aandacht vestigde op het eschatologische (eindtijd-)karakter van Jezus’ boodschap, maakte hij selectief gebruik van het bewijs, door sommige profetische uitspraken eruit te lichten en andere te negeren, zoals Jezus’ uitspraak dat Gods koninkrijk een bestaande realiteit was (Lukas 11:20, 17:20-21) of Zijn eigen belijdenis van onwetendheid met betrekking tot het tijdstip van Zijn wederkomst (Matt. 24:36). Critici die Schweitzer volgen, nemen ook onterecht aan dat eerste-eeuwse Joodse uitspraken over de wederkomst (bijvoorbeeld de zon die verduisterd zal worden, sterren die van de hemel zullen vallen enz.) letterlijk bedoeld moeten zijn. Een vergelijking met Petrus’ preek op de Pinksterdag (Handelingen 2:17-21) laat echter zien dat dit niet altijd zo is. Jezus verwachtte zeker dat er een keerpunt in de tijd zou optreden tijdens het leven van Zijn discipelen, maar dat was niet noodzakelijkerwijs het einde van het stoffelijke universum. Gods koninkrijk, zoals Jezus het zag, tartte alle verwachtingen.

3. Jezus, de moraalfilosoof

Waar de ‘mislukte profeet’-theorie de eindtijdverwachting van Jezus overdrijft, negeert de ‘moraalfilosoof’-theorie deze helemaal. Deze afspiegeling van Jezus als wijsheidsprediker die tijdloze morele waarheden voorstaat is vrij gangbaar bij niet-christelijke leken, maar onder wetenschappers neemt ze vaak de meer specifieke vorm aan van Jezus als ‘cynisch filosoof’. De term ‘cynisch’ verwees in de Grieks-Romeinse wereld niet, zoals vandaag de dag, naar een algeheel pessimistisch of wantrouwend persoon, maar meer naar iemand die wereldse goederen en sociale conventies afwees. Uit afkeer van het materialisme en de hypocrisie die ze om zich heen zagen, weigerden veel cynici zich te wassen en te verzorgen en deden hun behoefte in het openbaar. Dat leverde hen de bijnaam ‘hondmensen’ op (de betekenis van cynicus in het Grieks).

De theorie van de cynische Jezus wordt gewoonlijk geassocieerd met leden van het Jesus Seminar, dat zijn hoogtijdagen beleefde in de jaren ‘80 en ‘90 van de vorige eeuw. Een paar van deze wetenschappers, zoals Burton Mack en John Dominic Crossan, hebben heel behulpzaam een aantal overeenkomsten tussen Jezus en de cynische filosofie aangewezen. Niettemin zitten er minstens twee cruciale fouten in het beeld van Jezus als een cynicus. Allereerst hebben we geen historisch bewijs van de aanwezigheid van cynische filosofie in Galilea in Jezus’ tijd (het bewijs dat we hebben wijst zelfs op sterk verzet van de Joden tegen heidense invloeden in Galilea). Ten tweede wegen de verschillen tussen Jezus en de cynische filosofie veel zwaarder dan de overeenkomsten. Vandaag de dag hangen maar weinig wetenschappers deze theorie nog aan.

4. Jezus, de gewelddadige revolutionair

Dit is een oude theorie over Jezus die zo nu en dan de kop opsteekt, maar nooit veel aanhang heeft gekregen. Deze theorie gaat terug op de man die bekend werd als de vader van de moderne ‘zoektocht’ naar de historische Jezus, de Duitse deïst Hermann Reimarus (1694-1768). Reimarus stelde dat Jezus nooit de bedoeling had een nieuwe religie te stichten of te sterven voor de zonden van de mensheid. Zijn echte bedoeling was een nationale bevrijding van de Romeinse onderdrukking, die uiteindelijk eindigde in mislukking en kruisiging. Deze theorie werd in de twintigste eeuw nieuw leven ingeblazen door S.G.F. Brandon (1907-1971), die stelde dat Jezus beïnvloed was door de eerste-eeuwse Zelotenbeweging. En in 2013 kwam de theorie weer in het nieuws door Reza Aslan’s bestseller Zealot: The Life and Times of Jesus of Nazareth.

Net als andere alternatieve theorieën over Jezus moet deze theorie het hebben van een selectieve benadering van het bewijs. Deze theorie legt de nadruk op de socio-politieke aspecten van Jezus’ aankondiging van het Koninkrijk, terwijl de geestelijke aspecten buiten beschouwing blijven. Zoals de nieuwtestamenticus Darrell Bock opmerkt, kondigt Jezus de komst van het Koninkrijk niet aan door een leger bij elkaar te roepen, maar door demonen uit te werpen en zieken te genezen (Lukas 11:20). De vijanden die Jezus in het vizier heeft zijn niet de Romeinen, maar de geestelijke krachten die de wereld gevangen houden in de zonde. Jezus’ zwaarste kritiek in de Evangeliën richt zich niet op de Romeinen, maar op Zijn Joodse landgenoten die verwachtten dat God hen zou verlossen op basis van hun ijver voor het vaderland en hun strikte vervulling van de Wet (Matt. 23:1-36). Het is ook goed om op te merken dat één van Jezus’ eigen discipelen een tollenaar was – niet echt wat je zou verwachten van een anti-Romeinse revolutionaire beweging.

5. Jezus, de a-historische existentialist

Een aantal wetenschappers heeft de zoektocht naar de historische Jezus helemaal opgegeven. Voor hen is het niet alleen bijna onmogelijk om vast te stellen wat Jezus eigenlijk heeft gezegd en gedaan, maar ook onnodig. Het doel van het Nieuwe Testament is, zo zeggen ze, om ons in een persoonlijke, een-op-een-verhouding met God te brengen, niet om zogenoemde feiten uit het verleden mee te delen – feiten die misschien zelfs wel helemaal niet zo feitelijk zijn.

Deze theorie is afkomstig van de Duitse wetenschapper Rudolf Bultmann (1884-1976), die een ‘ontmythologiserende’ benadering van de Bijbel voorstond. Die benadering betekende het afstand nemen van alle verbeelde en irrelevante details van de Evangelieverhalen over Jezus, en het bereiken van wat Bultmann zag als de centrale waarheid van het Christendom – het kerygma (Grieks voor ‘proclamatie’) van het Evangelie. Dit kerygma definieerde hij in existentialistische termen, met de nadruk op de individuele ervaring van God en een persoonlijke oproep tot beslissing. Zoals andere kritische wetenschappers in het verleden, accepteerde Bultmann de scheiding tussen de historische Jezus en de Christus van het geloof. Maar waar andere wetenschappers de geschiedenis probeerden te gebruiken om het geloof te ondermijnen, probeerde Bultmann het geloof te isoleren van de geschiedenis. Je zou kunnen zeggen dat hij het Nieuwe Testament behandelde als een maïskolf: de geschiedenis was de schil, het kerygma de kern.

Het probleem van deze benadering is natuurlijk dat hij helemaal subjectief is. Als we niet kunnen vertrouwen op wat het Nieuwe Testament ons vertelt over wat Jezus heeft gezegd en gedaan, dan kunnen we Hem definiëren zoals we zelf willen. Wie beslist wat de essentie van het Evangelie is, als Jezus dat Zelf niet mag doen?

De begrijpelijke, kruisigbare en invloedrijke Jezus

Christenwetenschappers hebben een aantal geloofwaardige manieren ontwikkeld om deze namaakbeelden van Christus van repliek te dienen. (Zie bijvoorbeeld: How God Became Jesus en The Challenge of Jesus). Als we Jezus bestuderen binnen Zijn historische context en in het licht van de feiten die zelfs niet-christelijke wetenschappers voor waar aannemen, kunnen we bepaalde conclusies trekken over hoe Hij geweest moet zijn. Hier zijn drie proeven die elk beeld van Jezus moet doorstaan om historisch plausibel te zijn (overgenomen uit N.T. Wright’s Jesus and the Victory of God, 131-133). De echte Jezus moet de volgende drie eigenschappen hebben gehad:

Begrijpelijk. Jezus was een eerste-eeuwse Jood uit Galilea, en dus zouden we moeten verwachten dat Zijn woorden en daden passen in deze historische en geografische context. Zijn boodschap moet begrijpelijk en enigszins plausibel geweest zijn voor eerste-eeuwse Joden om bij hen gehoor gevonden te hebben. Dat is waarom je Jezus maar moeilijk kunt zien als heidense mythe of cynische filosoof; deze beelden passen gewoon helemaal niet in de Joodse context van Jezus.

Kruisigbaar. Jezus moet ook dingen gezegd en gedaan hebben die voor de Joodse autoriteiten aanstootgevend genoeg waren om Hem te willen doden. Als Hij Zich alleen maar had voorgedaan als moraalridder, of Zich alleen maar had uitgesproken tegen de Romeinse overheersing, is het moeilijk te zien waarom Joden die dezelfde doelen en waarden voorstonden Hem gekruisigd zouden willen hebben. Er moet iets in Zijn woorden en daden geweest zijn wat ogenschijnlijk godslasterlijk was.

Invloedrijk. Jezus liet zo’n indruk na bij de vroege Christenen dat ze wilden lijden en sterven voor hun getuigenis dat Hij was opgestaan van de doden. Een mislukte profeet of revolutionair zou op zijn best blijvende bewondering geoogst hebben, maar wat zou devote monotheïstische Joden bewogen moeten hebben om deze man na Zijn dood te vereren?

Hoewel er veel rivaliserende theorieën over Jezus zijn, hoeven christenen zich hierdoor niet bedreigd te voelen. Als we goed voorbereid zijn, kan de confrontatie met critici ons geloof juist verdiepen en onze relatie met de Heere, Die echt in ons midden is geweest, versterken.

Het bericht Wie was Jezus echt? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Het bericht Niet geloof, maar Christus alleen maakt zalig verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Het bericht Getuigen van de feiten verscheen eerst op Geloofstoerusting.