Als je deze overtuiging met me deelt en je voelt dat het je met kracht op het hart gebonden wordt, is het goed om je af te vragen: hoe kunnen we zeker weten dat deze overtuiging in ons hart wortel geschoten heeft? Oftewel: wat is het bewijs dat deze overtuiging echt de onze is geworden?

Hart voor het gebed

Ik heb de laatste tijd veel nagedacht over dit soort vragen. Volgens mij kun je ten minste twee dingen noemen die een teken aan de wand zijn.

Ten eerste kun je zeggen dat deze overtuiging echt wortel heeft geschoten als iemand een rijk gebedsleven heeft. Bidders kennen het geheim. Ik zou zelfs bijna zeggen dat alleen zij die regelmatig in gebed tot God komen deze overtuiging echt omarmen. Het feit dat ze bidden geeft immers blijk van het geloof dat alleen God, in en door de bediening van de Heilige Geest, het wonder van de wedergeboorte kan werken. Als we niet bidden laat dat zien dat we het nog altijd zelf denken te kunnen.

Als ik gelijk heb (als ons gebedsleven inderdaad een duidelijke bewijs is van onze overtuiging) dan zullen het juist de biddende mensen zijn die ernaar verlangen dat God in deze dagen opnieuw krachtig zal werken.

Opmerkelijk genoeg wordt deze link ook gelegd op een aantal sleutelmomenten in het evangelie van Lukas. Ten minste vier keer herkennen mensen Jezus als de Messias in de nabijheid van iemand die aan het bidden is:

• Vlak voordat Petrus erkent dat Jezus de Christus is, heeft Jezus in de eenzaamheid gebeden (Lukas 9:18-20).
• Petrus, Johannes en Jakobus gaan een berg op om te bidden en dan komt de stem van God uit de hemel; Hij openbaart niet alleen wie Jezus is, maar ook wat Zijn volgelingen zouden moeten doen in het licht van die kennis (Lukas 9:28-36).
• Tijdens Zijn doop worden de hemelen geopend terwijl Jezus aan het bidden is; de Heilige Geest daalt af en een stem uit de hemel bevestigt dat Jezus de Zoon van God is (Lukas 3:21-22).
• De oude Simeon en Anna zien in wie Jezus is door de bediening van de Heilige Geest, op het moment dat de dagelijkse gebeden opgezonden worden.

Deze details zijn belangrijk. Ik geloof dat ze ons zijn gegeven als aanwijzingen. Ze leren ons dat mensen tot Christus komen en Hem gaan volgen door het vernieuwende en doorgaande werk van de Heilige Geest – op het gebed.

Als we de overtuiging dat we de Geest nodig hebben echt omarmen, geven we onszelf huiswerk. Gebedshuiswerk.

Hart voor bijbeluitleg

Als we echt uitzien naar een nieuw en levensveranderend werk van de Heilige Geest is het gebed niet het enige dat een grote plaats in ons leven inneemt. We krijgen dan ook hart voor een prediking waarin de Bijbel wordt verklaard.

Als de gemeente onze grote afhankelijkheid van het werk van de Heilige Geest herontdekt, zullen gemeenteleden en predikanten ook gaan verlangen naar een heldere verkondiging van Gods Woord. Met andere woorden: degene die in gebed gaat, is dezelfde die niet anders kan dan zich overgeven aan de tekst van de Bijbel.

De Geest en de prediking

Ik realiseer me dat de meeste lezers het verband tussen de prediking en ons denken over de Heilige Geest niet direct zien. Veel mensen zijn tenslotte abusievelijk gaan geloven dat ze moeten kiezen tussen nadruk op het werk van de Geest en nadruk op het Woord van God. Je kunt helemaal gaan voor vurigheid en enthousiasme óf voor geestelijke volwassenheid, maar niet voor beide.

Je krijgt de indruk dat je je kunt aansluiten bij een kerk die door de Geest geleid wordt óf bij een gemeente waar het Woord centraal staat. Die beide dingen zouden niet samen kunnen gaan. Die gedachte zit er bij veel mensen diep in. Het is echter een misverstand dat we moeten kiezen of we ons willen richten op buitenstaanders of op mensen die al geloven.

Ik zal het maar eerlijk toegeven: ik heb het er onderhand wel een beetje mee gehad! Ik word zo moe van al die mensen die vanuit dat frame naar de kerk kijken! Alsof de Geest en het Woord op gespannen voet met elkaar staan. Dat is een valse tegenstelling en het wordt tijd dat we leren om niet meer vanuit die tegenstelling te denken.

Iemand die inziet dat de kerk de vernieuwende werking van de Heilige Geest nodig heeft, hecht niet alleen veel waarde aan het gebed, maar ook aan een prediking waarin de Bijbel helder uitgelegd wordt. Die gedachte ontleen ik aan het feit dat de bediening van de Heilige Geest altijd in nauwe verbinding staat met de bediening van het Woord.

Een voorbeeld vanuit de Schrift

Ik kan dit laten zien aan de hand van één bijbelgedeelte (al had ik ook vele andere teksten als voorbeeld kunnen nemen). Neem nu Hebreeën 3, en dan met name vers 7. Dat begint zo: ‘Daarom, zoals de Heilige Geest zegt…’

In deze zes woorden vinden we twee bijzondere verrassingen. Merk ten eerste op dat de schrijver van de brief de Heilige Geest aanwijst als de auteur van Psalm 95. Dat een opvallend gegeven waar je niet overheen moet lezen. Hij schrijft niet: ‘zoals de Bijbel zegt’, of ‘zoals de psalmist zegt’, of ‘zoals de schriften zeggen’, maar ‘zoals de Heilige Geest zegt’.

Het implicatie hiervan is belangrijk: als je de stem van de Heilige Geest wilt horen, zul je ontdekken dat er een nauw verband is met de Bijbeltekst. In de woorden die zo lang geleden op schrift gesteld zijn is de Heilige Geest namelijk aanwezig als auteur. Volgens mij was het John Piper die op Twitter iets schreef in de trant van: ‘Als je Gods stem wilt horen die tot je spreekt, ga dan naar je kamer, sluit de deur en lees hardop uit de Bijbel.’

Ik kan me daar helemaal in vinden. Het Woord van God is de stem van de Geest. We zijn er daarom van overtuigd dat een kerk die uitziet naar de doorwerking van de Heilige Geest noodzakelijkerwijs ook veel waarde hecht aan verklarende verkondiging van de Bijbel.

De tweede verrassing van Hebreeën 3:7 zit verstopt in de grammatica: het werkwoord staat in de tegenwoordige tijd! Ook dat is van grote betekenis. Psalm 95, in een ver verleden gegeven aan mensen die in een compleet andere tijd leefden, was vele generaties later nog altijd het levende Woord waarin God tegenwoordig was – en dat is het voor ons nu nog steeds. Hebreeën 3:7 bewijst dat er een doorgaande, nauwe relatie is tussen de Heilige Geest en het Woord van God dat verklaard wordt.

Conclusie

Nu zijn we waar we wezen moeten. We moeten ervan overtuigd zijn dat het vernieuwende werk van de Heilige Geest nodig is, en we weten dat die overtuiging is doorgedrongen tot in de vezels van ons bestaan als we het gebed en de prediking ook hoog hebben staan.

De laatste tijd heeft deze overtuiging met vernieuwde kracht voet aan de grond gekregen in mijn hart. Ik weet dat het geen verbeelding is, omdat het gebed en de prediking ook in toenemende mate impact hebben op mijn leven. En het is mijn verlangen dat dit ook voor jou zal gelden.

David Helm is een van de voorgangers in de Holy Trinity Church in Chcago en voorzitter van de Charles Simeon stichting, een opleidingsinstituut voor predikanten.

Het bericht De Heilige Geest, gebed en prediking verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Ook voor gereformeerde christenen is de vraag hoe je de Bijbel moet lezen een belangrijk thema. Ik denk bijvoorbeeld aan het recente boek van dr. Arnold Huijgen, Lezen en laten lezen (2019), of aan de bundel Gereformeerde hermeneutiek vandaag (2017). Hieronder volgt een aantal recente hermeneutische ontwikkelingen en accenten, die ik ook kort evalueer.

Lezer centraal

Een eerste ontwikkeling is de aandacht voor de lezer. Illustratief is de ontwikkeling van het vak hermeneutiek. Vroeger was het vooral een technischvak: de uitlegregels voor het goede verstaan en toepassen van de Bijbel. De laatste honderd jaar en zeker de laatste decennia heeft hermeneutiek een veel bredere betekenis gekregen en gaat het om communicatie en verstaan in het algemeen en hoe ingewikkeld dat is. We hebben allemaal onze eigen context en bril (voorverstaan). En we lezen een tekst niet alleen, maar in een gemeenschap. Vroeger hadden christenen daar ook wel oog voor, maar nu zijn de vragen meer uitvergroot en gethematiseerd. Dat is zeker niet verkeerd. Het moet ons bescheiden en voorzichtig maken. Het gevaar is wel dat de balans doorslaat en dat we te veel bezig zijn met onszelf als lezer en het verstaan en toepassen van de Bijbel zo problematiseren dat we tekortdoen aan de werkelijkheid dat God door de Bijbel spreekt, ook vandaag. Hij weet raad met al onze verstaansproblemen. Het is fundamenteel dat we vasthouden aan dat ‘hermeneutisch realisme’.

Geloven in de Bijbel?

Een tweede recente ontwikkeling is dat veel theologen in onze tijd benadrukken dat christenen niet geloven in de Bijbel maar in God. Ik denk aan uitspraken als: ‘Het christelijk geloof is geen boekgeloof’ (dr. Hans Burger). Of: ‘Het gaat niet zozeer om schriftgezag maar om het gezag van God’ (N.T. Wright).

Helaas zien we regelmatig dat christenen gaan selecteren en zo een eigen geloof ‘samenstellen’.

Aan de ene kant is het goed om daaraan herinnerd te worden. Het gaat om God en de Bijbel staat in het kader van Gods grote verlossingswerk in deze wereld. Aan de andere kant heeft God Zich wel verbonden aan een boek en wil Hij door dat boek Zijn gezag uitoefenen en Zijn werk in ons leven doen. Is het dan wijs om te zeggen dat het christelijk geloof geen boekgeloof is of om de term ‘schriftgezag’ te bekritiseren? Bijbelschrijvers ‘eren’ de woorden van God wel (o.a. Psalm 56, Psalm 119). Laten we God en de Bijbel heel dicht bij elkaar houden. Het gebeurt zomaar dat we met een beroep op onze relatie met God concrete instellingen en geboden van God relativeren of zelfs aan de kant zetten.

Boek vol waarheden?

Nauw hiermee verbonden is een derde ontwikkeling: angst voor een te rationele omgang met de Bijbel, alsof de Bijbel een boek vol waarheden is waarmee wij onze theologie kunnen opbouwen. Maar wij kunnen niet zomaar over de Bijbel beschikken, alsof wij het subject zijn en de Bijbel het object. Nee, de levende God spreekt door de Bijbel en wij moeten leren ons door Hem en door de Bijbel te ‘laten lezen’ (Huijgen). Daarnaast is de Bijbel geen theologieboek vol waarheden, maar veel meer een verhaal over Gods grote daden, met als climax het zenden van Zijn Zoon. Nu is rationalisme inderdaad een probleem. En het ‘sola scriptura’ kan zeker misbruikt worden als we het losmaken van de andere sola’s. Tegelijkertijd is de waarschuwing van onder anderen dr. Huijgen eenzijdig. De Bijbel is zeker het verhaal (‘theodrama’) van Gods grote daden. Maar de Bijbel zit even eens vol theologie en geeft ook allerlei antwoorden, bijvoorbeeld over lastige ethische kwesties. Gelukkig wel. Dat belooft God ook (Psalm 119:105). Als we echter beweren dat de Bijbel een theologieboek is, doen we het karakter en de vorm van de bijbelse openbaring geen recht. Als we echter beweren dat de Bijbel zeker geen theologieboek is, is dat ook reductionistisch en eenzijdig.

Rijkdom

Een vierde ontwikkeling is dat we vandaag – vergeleken met veel christenen voor ons – veel meer geneigd zijn om de nadruk te leggen op de diversiteit en de veelkleurigheid van de Bijbel dan op de eenheid. Calvijn harmoniseerde de evangeliën. De ‘nieuwe’ hermeneutiek leert ons dat juist niet te doen.

De Bijbel is een geweldig rijk boek, zowel wat betreft de vorm (genres), als wat betreft de inhoud (allerlei stemmen, accenten, thema’s). De bijbelse theologie heeft ons wat dat betreft heel veel geleerd. De vraag is wel hoe we met die rijkdom omgaan. Helaas zien we regelmatig dat christenen gaan selecteren en zo een eigen geloof ‘samenstellen’, of bepaalde stemmen zo benadrukken dat andere stemmen niet meer te horen zijn, of dat ze met een beroep op de diversiteit van stemmen vaag blijven over belangrijke bijbelse thema’s.

Hoe kun je de Bijbel nog met vertrouwen lezen als die niet onfeilbaar is?

Zo mogen we niet met de Bijbel omgaan. Omdat God de Auteur is, mogen en moeten we de diversiteit van de Bijbel opvatten als de diversiteit van een symfonie: in alle verscheidenheid is er toch een diepe, rijke eenheid. De bijbelschrijvers gaan ons voor in het zoeken naar die eenheid. Een mooi voorbeeld is Paulus, die de woorden van God evangelie- of christocentrisch leest, zonder daarbij de details of de gelaagdheid van de Schrift tekort te doen.

Menselijk boek

Een vijfde en laatste ontwikkeling is dat exegeten en hermeneuten meer dan ooit onderstrepen dat de Bijbel een menselijk boek is. Het is Gods genade dat Hij zo dichtbij komt en ons aanspreekt in onze eigen taal en eigen context. Het menselijke van de Bijbel roept ook vragen op. In hoeverre kan dat menselijke bijvoorbeeld samengaan met onfeilbaarheid? Veel christenen in onze tijd wijzen die onfeilbaarheid of foutloosheid af. We hebben zo’n Bijbel zonder fouten ook helemaal niet nodig, zegt bijvoorbeeld dr. Huijgen. Ook met het Chicago Statement on Biblical Inerrancy (een verklaring uit 1987 waarin Amerikaanse evangelicals belijden dat de hele Bijbel volstrekt betrouwbaar en waar is) heeft hij moeite. Ik denk juist dat we blij mogen zijn met zo’n verklaring. Niet omdat we de Bijbel moeten verdedigen. Maar omdat deze verklaring in het licht van de vragen en uitdagingen van onze tijd ‘de leer van de Bijbel over de Bijbel’ op zo’n evenwichtige manier belijdt.

Er staat heel wat op het spel. Hoe kun je de Bijbel nog met vertrouwen lezen als die niet onfeilbaar is? Daarnaast, Augustinus wees daar al op, hoe kan de Bijbel gezag voor ons hebben als we ons altijd nog kunnen verschuilen achter fouten of gebreken in de Bijbel? Bovendien, wat blijft er over van de rijke en diepe eenheid van de Bijbel, als de Bijbel niet het onfeilbare Woord van God is? Dan is het gevaar groot dat we bij al die bijbelse stemmen houvast zoeken in een eigen gefabriceerde eenheid, die niet of te weinig gefundeerd is op de eenheid die God Zelf in de Bijbel heeft gegeven.

Zelfgetuigenis

Natuurlijk zou over al deze thema’s nog veel meer te zeggen zijn. Er is genoeg reden om serieus met de hermeneutische vragen bezig te zijn en nieuwe inzichten dankbaar te verwerken. Laten we wel voorzichtig zijn met valse tegenstellingen. En laten we vooral, zoals ds. G. Boer in zijn tijd al benadrukte, goed luisteren naar het zelfgetuigenis van de Schrift. Daar moeten we volgens hem zelfs mee beginnen. Ik sluit me daar graag bij aan. Dan blijkt de Bijbel veel meer een geschenk dat we dankbaar mogen ontvangen dan een probleem.

Het bericht Hoe moet ik de Bijbel lezen? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Intimiteit

En natuurlijk, het doel van de Bijbelleraar of prediker in die uitleg van het woord abba op deze manier is om laten zien dat Jezus een hele intieme relatie met Zijn Vader had, niet stoïcijns of slechts formeel. Het is wat een liefhebbende vader heeft met zijn zoon en de zoon die gerust en veilig leeft in die liefde. Dat is een belangrijke boodschap – en het is waar.

Je kan Johannes 17 – Jezus intieme en gepassioneerde gebed tot Zijn Vader op de avond voor zijn brute en plaatsvervangende dood – niet lezen zonder de tedere intimiteit te zien. Dat zie je ook in Johannes 1:28, waar sommige vertalingen zeggen dat Jezus ‘verbleef in de schoot van de Vader’. Vraag iemand die je goed kent of je naast hem mag zitten, en hij zal vereerd en bij zijn dat je dat doet. Vraag hem of je op zijn schoot mag zitten en je krijgt een andere reactie. We zien deze Vader-Zoon intimiteit bij Jezus’ doop waar de Vader vanuit de Hemel zijn volkomen liefde en trots in zijn Zoon bekendmaakt.

Hoe abba papa werd

Deze intimiteit en liefde tussen de goddelijke Vader en Zijn Zoon is net zo echt als het bestaan van God zelf, want zo is zijn natuur. Maar het is simpelweg niet waar dat Jezus’ gebruik van het woord abba iets betekent dat een klein kind zou gebruiken richting zijn Vader. Het betekent geen ‘papa’.

De oorsprong van deze uitleg wordt over het algemeen herleid tot de bekende Duitse Lutherse Nieuw-Testamenticus Joachim Jeremias, die in zijn 1971-uitgave van Nieuw Testament Theologie uitlegt dat het woord abba “de taal van een klein kind, een kinderlijk woord, gebruikt in alledaagse taal” was en schijnbaar “respectloos, inderdaad ondenkbaar was voor de gevoeligheden van Jezus’ tijdgenoten om God met zo’n vertrouwelijke term aan te spreken” (pag. 67). Hoewel Jeremias het woord ‘pappa’ of ‘pap’ niet gebruikt, was de implicatie sterk en anderen kwamen zo tot deze connectie.

Kritiek op Jeremias

Maar andere Hebreeuwse en Nieuw-Testamentici hebben afstand genomen van deze uitleg. Fribourg’s Georg Schelbert bekritiseerde Jeremias proefschrift in een opstel uit 1981 en later, in 2011, in een boekdikke behandeling getiteld ABBA Vater. Hij bestrijdt Jeremias interpretaties als ‘verkeerd’ en ‘niet onderbouwd’.

Hij gaat verder:

“In de Arameese taal uit de tijd van Jezus is er absoluut geen ander woord [dan abba] beschikbaar als Jezus God als Vader aan wil spreken of aan wil duiden. Deze manier van spreken verliest daarmee zijn bijzondere karakter, dat kan ook niet anders aangezien het de enige manier was om iemand als vader aan te spreken.”

Met de aanduiding van abba kan zowel vader bedoelt worden als ook iemands eigen vader. Schelbert legt uit dat Jeremias ook zelf zijn eerdere visie bijwerkte na de kritiek. Schelbert werd opgevolgd door professor Geza Vermes, een belangrijke wetenschappelijk geluid voor de joodsheid van Jezus. In zijn boek Jesus and the World of Judaism (Fortress, 1983) benoemt Vermes de “onwaarschijnlijkheid en ongerijmdheid van de theorie.” Daarnaast geeft hij aan dat “er geen linguïstische onderbouwing voor lijkt te zijn” (pag. 42). Vermes houdt er, in overeenstemming met Schelbert, aan vast dat abba zowel ‘de vader’ als het meer persoonlijke ‘mijn vader’ betekent.

Abba is geen papa

Deze kritiek werd enkele jaren gevolgd door een opstel in de Journal of Theological Studies door James Barr (Vol. 39, 1988). Zijn artikel ‘Abba Isn’t Daddy’ legt uit:

“Het is terecht om te zeggen dat abba in Jezus’ tijd behoorde tot een vertrouwelijke of alledaagse type taalgebruik, als onderscheiden van formele en ceremoniële taal. Maar het was hoe dan ook geen kinderlijke uitdrukking, vergelijkbaar met pappa: het was een meer gedegen, verantwoorde, volwassen aanspraak van een vader.” (pag. 46).

Ondanks dat hij uitlegt dat in Jezus’ tijd deze aanspraak werd door kinderen van alle leeftijden werd gebruikt, jong en volwassen, werd het vaak gebruikt door kleine kinderen. Barr voegt toe:

“Als de Nieuw-Testamentische schrijvers zich bewust waren van de nuance ‘pappa’ dan hadden ze zich zo gemakkelijk kunnen uitdrukken; maar in feite waren ze zich er duidelijk bewust dat de nuance niet ‘pappa’ maar ‘vader’ is…de semantiek van abba zelf [gebaseerd of divers bewijst] ondersteunen allemaal meer de nuance van vader dan ‘papa’” (pag. 38).

Het is belangrijk en waar dat God onze intieme Vader is. Zo veel plaatsen in het Nieuwe Testament maken dit levendig en bemoedigend duidelijk. Het is een van de rijke eigenschappen dat het christendom onderscheidt van alle andere gelovigen en filosofieën.

Maar laten we deze genade tegenover anderen niet illustreren met dingen die niet waar zijn.

Het bericht Feitenchecker: ** ‘Abba’ is geen papa verscheen eerst op Geloofstoerusting.