Gedachten over gezond kerk-zijn tijdens de Reformatie

Christenen spreken al eeuwen over ‘kenmerken van de ware kerk’, maar de kerk werd eigenlijk pas tijdens de Reformatie onderwerp van wijdverbreide theologische debatten. Voor de zestiende eeuw was de kerk een vanzelfsprekendheid en werd er niet over gediscussieerd. De kerk werd gezien als een genademiddel, een onbetwiste realiteit waar de rest van de theologie uit voortvloeide.

Door de radicale kritiek van Maarten Luther en anderen in de zestiende eeuw, was een discussie over het wezen van de kerk zelf onvermijdelijk. Zoals een iemand het eens zei:

Vanaf de Reformatie was de manier waarop de kerk georganiseerd was niet langer hét kenmerk van de ware kerk. Dat was de verkondiging van het evangelie (Edmund Clowney, The Church, 1995, 101).

In 1530 stelde Melanchton de Augsburgse confessie op, waarin onder meer te lezen is (artikel 7):

Deze kerk is de vergadering van de heiligen, waarin het evangelie zuiver geleerd en de sacramenten op de juiste wijze bediend worden. En voor de ware eenheid van de kerk is het genoeg om het eens te zijn over de leer van het evangelie en over de bediening van de sacramenten.

In 1553 kwam Thomas Cranmer met de zogenoemde 42 artikelen, een Anglicaanse geloofsbelijdenis die later werd ingekort tot 39 artikelen. Hij scheef:

De zichtbare kerk van Christus is een vergadering van gelovige mensen, waarin het zuivere Woord van God verkondigd wordt en de sacramenten naar behoren bediend worden.

Calvijn schrijft in zijn Institutie:

Waar het Woord van God zuiver verkondigd en gehoord wordt en de sacramenten bediend worden overeenkomstig de instelling van Christus, daar is zonder twijfel sprake van een kerk van God.

In de Nederlandse Geloofsbelijdenis staat in artikel 29 te lezen:

De kenmerken waaraan men de ware kerk kan kennen, zijn deze: dat de kek de zuivere prediking van het evangelie onderhoudt; dat zij de zuivere bediening van de sacramenten onderhoudt, zoals Christus die heeft ingesteld; dat de kerkelijke tucht geoefend wordt om de zonden te bestraffen. Kortom, dat men zich richt naar het zuivere Woord van God, alles wat daarmee in strijd is verwerpt en Jezus Christus erkent al het enige Hoofd.

Schepping en onderhouding van de kerk

In deze twee kenmerken – het verkondigen van het evangelie en het onderhouden van de sacramenten – vinden we zowel de schepping als de onderhouding van de kerk terug: de bron waarvanuit Gods waarheid opborrelt en de heerlijke vaten waar die waarheid ingeschonken en in tentoongespreid wordt. Er ontstaat een gemeente als het Woord op de juiste manier verkondigd wordt; die gemeente wordt in stand gehouden en zichtbaar doordat de doop en het avondmaal op de juiste manier bediend worden (aangenomen dat de tucht wordt beoefend).

Geen enkele kerk is volmaakt. Maar God zij dank zijn veel onvolmaakte gemeenten wel gezond. Desondanks vrees ik dat nog veel meer gemeenten ongezond zijn, zelfs gemeenten waar de goddelijke natuur van Christus en het gezag van de Schrift voluit beleden wordt. Vandaar dat wij negen kenmerken (9Marks) op een rij hebben gezet, aan de hand waarvan de schriftuurlijke prediking en een bijbelse manier van leidinggeven binnen de gemeente in ere hersteld kunnen worden. Dat is hard nodig in een tijd dat in veel te veel kerken weinig meer overblijft dan een verstandelijk naamchristendom, met allerlei vormen van pragmatisme en kleingeestigheid tot gevolg. Het doel van veel te veel kerken is niet langer dat God verheerlijkt zal worden, maar dat ze groeien. Dat doel heiligt alle middelen, waarbij ze er ook nog eens van uitgaan dat God dan uiteindelijk toch wel verheerlijkt zal worden, als zij hun doel maar halen.

We zien onze samenleving in sneltreinvaart veranderen. Steeds meer mensen keren het christendom de rug toe. Evangelisatie wordt gezien als intolerant of zelfs als haatdragendheid aangemerkt. De cultuur waaraan we ons moesten aanpassen om aansluiting te vinden bij de wereld is vervlochten geraakt met vijandschap tegen het evangelie. Wil je je nog aanpassen aan de huidige cultuur, dan zet je het evangelie zelf op het spel.

In deze tijd moeten we weer leren om naar de Bijbel te luisteren. We moeten ons idee van vooruitgang in het Koninkrijk van God herijken: het gaat er niet noodzakelijk om dat we onmiddellijk vrucht zien, maar dat we trouw blijven aan Gods Woord.

Een nieuw uitgangspunt

We hebben een nieuw uitgangspunt nodig voor de kerk. Alhoewel, in feite bestaat het al eeuwen. We hebben gemeenten nodig waarin vruchtbaarheid niet wordt afgemeten aan meetbare resultaten, maar aan volharding en trouw aan de Bijbel. Dit nieuwe, oude uitgangspunt legt de vinger bij twee fundamentele elementen die in een gemeente aanwezig moeten zijn: de verkondiging van het evangelie en het leiden geven aan discipelen.

De eerste vijf ‘kenmerken van een gezonde gemeente’ (een bijbelse visie op prediking, bijbelse theologie, het evangelie, bekering en evangelisatie) hebben allemaal te maken met het verlangen om het Woord van God op de juiste manier te verkondigen. De laatste vier kenmerken (lidmaatschap, tucht, discipelschap en leiderschap) hebben te maken met de vraag hoe je de grenzen en markeringen van een christelijke identiteit de juiste plaats geeft – dat is: hoe je leiding geeft aan discipelen.

Het doel van dit alles is dat God verheerlijkt wordt als we Hem bekend maken. Door de hele geschiedenis heen heeft God Zichzelf willen openbaren (zie bijvoorbeeld Exodus 7:5, Deuteronomium 4:34-35, Psalm 22:21-22, Jesaja 49:22-33, Ezechiël 20:34-38 en Johannes 17:26). Hij heeft de wereld geschapen en alles wat Hij heeft gedaan, heeft Hij gedaan met het oog op Zijn eigen eer. En terecht. Mark Ross heeft het eens zo gezegd:

We vormen een van Gods belangrijkste bewijsstukken. (…) Er is Paulus alles aan gelegen [in Efeze 4:1-16] dat de gemeente de heerlijkheid van God uitstraalt. Daarmee verdedigt de kerk Gods karakter tegenover alle lastering van demonische machten, die beweren dat God het niet waard is om voor te leven. (…) God heeft de eer van Zijn naam toevertrouwd aan Zijn gemeente.

Iedereen die deze woorden leest –kerkleider of niet – is geschapen naar het beeld van God. We horen levende afbeeldingen te zijn van het heilige en rechtvaardige karakter van God, zodat de hele wereld kan zien hoe Hij is, vooral als het gaat om de vereniging met God in Christus. Dit is waar God ons toe roept en waarom Hij ons daar toe roept. Hij roept ons om in Zijn gemeenschap te komen én om ons bij een gemeente te voegen. Dat doet Hij niet met het oog op onze eer, maar om Zichzelf te verheerlijken.

Mark Dever is predikant in de Capitol Hill Baptist Church in Washington DC en directeur van 9Marks. Hij is op Twitter te volgen via @MarkDever.

Het bericht Een nieuwe kijk op gemeente-zijn: hoe kun je echt vruchtbaar zijn? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Eens waren mijn vrouw en ik in gesprek met een jongeman. Eerder hadden wij nooit zo’n persoonlijk contact met hem gehad, maar in dit gesprek opende hij zijn hart. Hij was in grote problemen terecht gekomen door drugs- en alcoholgebruik, de daarmee gepaard gaande luiheid en slordigheid en het niet afmaken van school. Ook was hij in de schulden terecht gekomen. Te midden van al deze ellende was het mooie dat hij zo eerlijk en open voor de dag kwam met wat er allemaal in zijn leven aan de hand was. Hij wilde schoon schip maken en vertelde ons alles. Hij beleed zijn zonden. Zelfs met dingen die hij nog nooit tegen een ander had gezegd en waar hij zich diep voor schaamde, kwam hij voor de dag. Op een gegeven moment zei ik tegen hem: ‘Weet je wat jij aan het doen bent? Je bent bezig om in het licht te komen.’ Toen begon hij te huilen.

We mogen weer leren hoeveel zegen er voortkomt uit schuldbelijdenis. Dat leidt tot verzoening met God en met elkaar.

De Bijbel zegt ook: ‘Als wij in het licht wandelen, zoals Hij in het licht is, hebben wij gemeenschap met elkaar en het bloed van Jezus Christus, Zijn Zoon, reinigt ons van alle zonde’ (1 Johannes 1:7). In het licht wandelen betekent ook eerlijk zijn over wat er mis is in je leven. Niet dingen verborgen, in de duisternis houden, maar het opengooien en er met anderen over praten. We mogen weer leren hoeveel zegen er voortkomt uit schuldbelijdenis. Dat leidt tot verzoening met God en met elkaar.

Laatst zag ik op Youtube een filmpje van een gospelzanger die iets vertelde als inleiding op zijn lied. Hij zei dat hij als jongeman de indruk had dat er in de kerk alleen maar mensen zaten die hun leven prima op orde hadden. Ogenschijnlijk waren er geen mensen die worstelden met zonden, die last hadden van een verslaving of die het moeilijk hadden in hun huwelijk. Geen van de ouders leek het moeilijk te hebben met hun kinderen. Elke zondag maakte deze jongeman keurige mensen mee die keurig in de kerk zaten en de liederen keurig meezongen. Het leek alsof niemand het nodig had om schuld te belijden.

In dit kader heeft Dietrich Bonhoeffer, in zijn boekje ‘Leven met elkander’, de volgende woorden geschreven: ‘Wie met zijn kwaad alleen blijft, blijft helemaal alleen. Het kan voorkomen dat christenen, niettegenstaande hun gemeenschappelijke morgen- en avondwijdingen, hun gemeenschappelijk gebed en ondanks alle gemeenschap in de dienst, alleen blijven en dat de laatste doorbraak naar de gemeenschap niet plaatsvindt, omdat zij weliswaar als gelovigen, als vromen, gemeenschap met elkaar hebben, maar niet als onvromen, als de zondaren. De vrome gemeenschap staat het immers niemand toe om zondaar te zijn. Daarom moet ieder zijn zonde voor zichzelf en voor de gemeenschap verbergen. Wij durven geen zondaren te zijn. De ontsteltenis bij vele christenen zou ontzettend zijn, als plotseling een echte zondaar onder de vromen terecht zou komen. Daarom blijven wij met onze zonde alleen, in de leugen en de huichelarij; want we zijn nu eenmaal zondaren.’

Misschien is dit wel één van de grootste redenen van gebrek aan leven in de kerk. We dragen te veel een masker ten overstaan van de andere mensen. We doen ons beter voor dan wij zijn. We durven onze zonden niet te belijden uit angst voor afwijzing, uit angst voor de veroordeling van mensen. Maar, zegt Bonhoeffer, in het evangelie komt deze boodschap tot ons: ‘Je bent een zondaar, een grote, gemene zondaar en kom nu maar als die zondaar, die u bent, tot uw God, die u liefheeft. Hij wil u hebben zoals u bent.’ Het evangelie plaatst ons voor de waarheid. Het evangelie stelt ons in de waarheid: wij zijn grote zondaren, maar God is gekomen om de zondaar zalig te maken. Voor God kunnen wij niet verbergen wat wij voor anderen wel verborgen houden. Voor Hem heeft het masker geen zin. Hij wil ons zien zoals we zijn en ons genadig zijn.

Misschien is dit wel één van de grootste redenen van gebrek aan leven in de kerk. We durven onze zonden niet te belijden uit angst voor afwijzing, uit angst voor de veroordeling van mensen.

Nog een keer Bonhoeffer: ‘U hoeft uzelf en uw broeder niet meer voor te liegen, alsof u zonder zonde zou zijn. U mag een zondaar zijn. Dank God daarvoor.’ Dit alles betekent bevrijding door de waarheid. De waarheid zal u vrij maken. ‘Zolang ik zweeg teerden mijn beenderen weg onder mijn jammerklachten, de hele dag… Mijn zonde maakte ik U bekend, mijn ongerechtigheid bedekte ik niet. Ik zei: Ik zal mijn overtredingen belijden voor de Heere. En Ú vergaf mijn ongerechtigheid, mijn zonde… U omringt mij met vrolijke gezangen van bevrijding’ (Psalm 32:3,5,7). De Bijbel roept niet alleen op om te belijden voor de Heere, maar ook om onze zonden naar elkaar toe te belijden.

Met de Reformatie is de Protestantse Kerk zonder de biecht komen te zitten. Dat wilden de hervormers niet meer vanwege het verplichte karakter daarvan in die tijd. Maar met het badwater is ook het kind weggegooid. Het biechten op zich is een goede en heilzame gewoonte. De predikant en de oudsten van de gemeente staan ook in het ambt om naar de schuldbelijdenis van mensen te luisteren. De geheimhoudingsplicht is ook daarvoor bedoeld, dat mensen open en eerlijk kunnen zijn naar ambtsdragers. Maar ook als broeders en zusters onder elkaar is schuldbelijdenis nodig, om in de vrijheid en de ruimte met God en met elkaar te worden gesteld.

Het bericht Belijd elkaar de zonden verscheen eerst op Geloofstoerusting.

‘Ik dacht vol vreugde; al dat brood is eigenlijk genoeg voor heel de wereld.’

Ik hoor mijn oma spreken. Ze vertelt met haar oude stem hoe ze had gezeten aan de tafel die met wit was gedekt. Een teken van leven voor hen die met Christus zijn opgewekt. Ik hoor haar zeggen: ik keek naar de wijn en naar het brood. Ik dacht vol vreugde; al dat brood is eigenlijk genoeg voor heel de wereld. Voor mijn kinderen en al de generaties later. Bij Hem is overvloed, nog meer dan dat de aarde vervuld is met water. Ik hoor haar woorden en schuif ze opzij. Nee, vast niet genoeg voor mij.

Ik open de woorden van eeuwig leven en zie daar Jezus staan. Ik hoor Zijn vragen: Wie zeg jij dat Ik ben? Geloof je Mijn woorden? Heb je Mij lief, meer lief dan al je twijfels en vragen? Laat je het Mij toe om jouw zonde dragen? Zijn vragen wachten op mijn antwoord. Ik durf geen ‘ja’ te zeggen en worstel mij eromheen. Ik heb U lief, maar ook zo vaak niet. Ik wil U aanbidden, maar ook zo vaak verzwijgen. Ik verlang genade te ontvangen, maar ik wil het zelf voor elkaar krijgen. Ik betwijfel U, maar verlang U te geloven. Het vuur van liefde is ontstoken, maar ik laat zoveel toe wat dat kan doven. Ik geloof. Kom mijn ongeloof te hulp.

Ik verlang genade te ontvangen, maar ik wil het zelf voor elkaar krijgen. Ik betwijfel U, maar verlang U te geloven.

En Hij komt. Hij is het! Het weerklinkt in mijn hart. Een woord van de Geest: Hij is de Christus, de Zoon van de levende God. Het vervuld mij met vreugde. Hij is het die mij heeft vrijgekocht toen ik een zondaar was. Niks kan ik daar aan toevoegen. Ik kan nog zoveel zoeken in mezelf, maar alleen bij Hem is mijn ‘ja’ te krijgen. Hij spreekt zijn ja, als ik wil zwijgen. Want ín Hem zijn alle beloftes já en amen. In Hem komen al de antwoorden op mijn vragen samen.

Hij is mijn gastheer. Ik ontvang van Hem brood en wijn. Tekens van leven. Hoe kon ik ooit mijzelf het brood en de wijn willen geven? Ik kan alleen ja zeggen omdat Hij al eerder ja heeft gezegd. Ik kan alleen mijzelf verloochenen omdat Hij Zijn leven heeft afgelegd. Ik kan alleen volgen omdat Hij mij roept en daarmee kracht zal geven voor elke stap. Ik leef in geloof en niet in aanschouwen. Op niemand anders dan Jezus alleen kan ik bouwen. Daarom zeg ik ja. Fluisterend. Zingend. Luid en zacht. Want Hij Is de Naam boven alle namen. Heere, hier ben ik. U bent mijn ja en mijn amen.

Deze spoken word werd uitgesproken tijdens een online-event van LCJ & HJW met als thema: “Christus belijden, … maar hoe dan?”

Het bericht ‘U bent mijn ‘Ja’ en ‘Amen” verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Ook in Nederland merken we steeds meer van de invloed van de New Calvinists. Alle reden voor een nadere kennismaking met deze beweging. Wie zijn deze nieuwe calvinisten? Wat kunnen we als Nederlandse christenen van hen leren?

Vernieuwingsbeweging

Het New Calvinism is een beweging van behoudende christenen die zich concentreert rond bekende voorgangers en theologen als Tim Keller, John Piper, R.C. Sproul, Albert Mohler, Matt Chandler en Kevin DeYoung. De beweging focust sterk op de kerk en de plaatselijke gemeente. De nieuwe calvinisten zijn dan ook vooral georganiseerd in allerlei kerkelijke vernieuwingsbewegingen zoals The Gospel Coalition (TGC), 9Marks en Acts29. TGC, in 2007 opgericht door Tim Keller en zijn vriend D.A. Carson, is het belangrijkste platform van de nieuwe calvinisten. Het doel van TGC is allereerst om kerken en christenen te verenigen rond de kern van de Bijbelse boodschap: het Evangelie. Daarnaast wil TGC kerken en christenen toerusten om het Evangelie ook daadwerkelijk in alle aspecten van het leven centraal te stellen. De term die nieuwe calvinisten daarom veel gebruiken is: ‘Gospel-Centered’ – ofwel Evangeliecentrisch.

Calvinistisch?

Hoe calvinistisch zijn deze nieuwe calvinisten eigenlijk? Om die vraag te kunnen beantwoorden, moeten we eerst helder hebben wat we met ‘calvinistisch’ bedoelen. Voor sommigen is calvinisme theologie in de lijn van Calvijn. Voor anderen is calvinisme een synoniem voor gereformeerd. In zijn boek bedoelt Collin Hansen met calvinistisch vooral de ‘doctrines of grace’, de vijf punten van het calvinisme. Op die omschrijving kun je best kritiek hebben. Als we bijvoorbeeld denken aan Calvijn zelf, dan moeten we zeggen dat het in zijn theologie lang niet alleen ging om de genadeleer, maar bijvoorbeeld ook om zijn visie op de kerk, de eredienst, de sacramenten, de traditie en de overheid.

Een calvinist is iemand met een heel grote God.

Zelf vind ik de omschrijving van B.B. Warfield heel bruikbaar: een calvinist is iemand met een heel grote God. Calvinisten zijn mensen die in alles vanuit God, Zijn eer en Zijn soevereiniteit willen denken en ook daaruit willen leven. Deze visie op God heeft consequenties voor je hele theologie. Maar die grote God komt toch vooral tot uitdrukking in de leer van zonde en genade. Dat zien we bij Calvijn en in de gereformeerde belijdenisgeschriften en daarop ligt ook in de Bijbel zelf het accent: Gods verlossing van zondaren. Zo bezien, is het dus niet zo vreemd om het calvinisme te typeren met behulp van de vijf punten van het calvinisme. Ze zeggen zeker niet alles, maar ze bepalen ons wel bij de kern en laten goed zien op welke punten calvinisten zich onderscheiden van andere christenen.

De nieuwe calvinisten, in al hun verscheidenheid en diversiteit, zijn zonder twijfel calvinistisch.

Dat brengt me terug bij de vraag hoe calvinistisch de nieuwe calvinisten zijn. Als we het calvinisme omschrijven als een grote-God-theologie die vooral tot indrukking komt in de vijf punten van het calvinisme, dan zijn de nieuwe calvinisten, in al hun verscheidenheid en diversiteit, zonder twijfel calvinistisch. Tim Keller, John Piper en al die andere New Calvinists hebben een grote God. Ze denken sterk en consequent vanuit God, Zijn eer en Zijn werk, helemaal in de lijn van Calvijn zelf.

Nieuw?

In welke zin zijn de nieuwe calvinisten dan nieuw? We moeten dit ‘nieuwe’ niet opvatten als ‘anders’, alsof het hier gaat om een nieuw soort calvinisme dat beter of slechter is dan het oude. We moeten het nieuwe calvinisme veel meer zien als een bepaalde verschijningsvorm van het calvinisme, namelijk het calvinisme in Amerika in de 21e eeuw. Zo denken de meeste New Calvinists er trouwens zelf ook over. En natuurlijk zie je dan verschillen met het calvinisme van Calvijn, zoals er trouwens ook verschillen zijn tussen het calvinisme van Calvijn en dat van Owen of dat van andere calvinistische theologen als Jonathan Edwards, C.H. Spurgeon en H. Bavinck. Maar die verschillen wegen minder zwaar dan de overeenkomsten. Wie de theologie van Keller, Piper en de andere nieuwe calvinisten vergelijkt met die van calvinistische theologen uit voorgaande eeuwen, wordt niet zozeer getroffen door de verschillen, maar juist door de grote overeenkomsten.

Wie de theologie van Keller, Piper en de andere nieuwe calvinisten vergelijkt met die van calvinistische theologen uit voorgaande eeuwen, wordt niet zozeer getroffen door de verschillen, maar juist door de grote overeenkomsten.

Wat wel ‘nieuw’ is aan het nieuwe calvinisme, is dat de beweging voor een groot deel uit baptisten bestaat, terwijl het ‘oude’ calvinisme vooral een presbyteriaans karakter had. Wat dat betreft is er sprake van een verbreding van de invloed van het calvinisme. Opmerkelijk is ook de internationale uitwaaiering van het nieuwe calvinisme en hoeveel jonge mensen zich tot deze beweging aangetrokken voelen.

Evaluatie

Hoe moeten christenen in Nederland tegen de nieuwe calvinisten aankijken? Ik denk overwegend positief. Natuurlijk heeft de beweging ook zwakke kanten en die moeten we eerlijk onder ogen zien. Het is ook best spannend hoe deze nog jonge beweging zich verder zal ontwikkelen. Toch denk ik dat we dankbaar mogen zijn voor de opkomst en de invloed ervan. De nieuwe calvinisten kunnen christenen in Nederland ook op verschillende punten van dienst zijn. Ik zou er vier willen noemen.

Gods grootheid staat centraal en dat is goed voor ons

Ik denk allereerst aan de manier waarop de nieuwe calvinisten spreken over Gods grootheid en soevereiniteit. Hun grote-God-theologie werkt bij hen niet alleen diep ontzag, verootmoediging en diepe afhankelijkheid uit, maar ook een diepe dankbaarheid en vreugde. God zit op de troon. Onze zaligheid is in Zijn handen. Dat is verootmoedigend, maar dat geeft ook hoop, verwachting en vreugde. Want als God centraal staat, dan zijn ook wij mensen daar het beste mee af. Vooral John Piper wordt niet moe om dat steeds weer te benadrukken. Daar kunnen we veel van leren. Bijvoorbeeld als het gaat over de toe-eigening van het heil, vandaag nog steeds een actueel onderwerp. Het is niet vanzelfsprekend dat je gelovig bent of dat je als gelovige leeft. We moeten de vraag naar het hart blijven stellen. Tegelijkertijd moeten we oppassen voor een obsessief bezig zijn met onszelf en onze ervaringen en twijfels. Het gaat ten diepste niet om ons, ook niet om ons geloof, onze bevinding en onze strijd, maar om de Heere God, om Zijn Zoon, Zijn eer en Zijn koninkrijk. Hoe meer we op de Heere God en Zijn werk gericht zijn, hoe meer we onszelf leren vergeten; dan vallen de zaken rond de toe-eigening van het heil ook beter op hun plaats.

Balans tussen hoofd- en bijzaken

Wat we in de tweede plaats van de nieuwe calvinisten kunnen leren, is een goede balans tussen hoofd- en bijzaken. In een beweging als TGC werken calvinisten uit heel verschillende theologische tradities en kerkverbanden met elkaar samen, omdat ze elkaar vinden in het hart van het Evangelie. Tegelijkertijd worden de verschillen niet als onbelangrijk weggezet maar juist serieus genomen. Ik denk hierbij aan presbyterianen als Ligon Duncan en Phillip Ryken en baptisten als Mark Dever en Albert Mohler. Voor veel calvinistische christenen in Amerika zijn zij belangrijke identificatiefiguren. Zij laten het ‘Evangelie’ in hun kerk-zijn en christen-zijn zwaarder wegen dan hun ecclesiologie (leer van de kerk), terwijl ze tegelijkertijd van harte loyaal zijn aan hun eigen kerkelijke traditie.

Voor die eenheid in verscheidenheid zijn belangrijke argumenten. Allereerst maakt ook de Bijbel zelf onderscheid tussen hoofd- en bijzaken. We moeten buigen voor de hele Bijbel als het onfeilbare Woord van God, maar sommige gedeelten wegen wel zwaarder dan andere gedeelten. Daarom spreekt Paulus in 1 Korinthe 15 ook over dingen die hij ‘ten eerste’ heeft overgegeven. Dan heeft hij het niet over de doop of over de manier waarop de kerk geregeerd moet worden, maar over de Heere Jezus en Zijn werk. Natuurlijk moet je over die andere thema’s ook wat zeggen, eenvoudigweg omdat de Bijbel daarover niet zwijgt. Ze vormen echter niet de kern en mogen dus niet te veel aandacht krijgen. Het gaat in de christelijke gemeente en in het geloofsleven vooral om het Evangelie van de Heere Jezus. Alle andere thema’s moeten steeds weer met dit Evangelie in verband worden gebracht. Dat is wat Keller en anderen bedoelen met ‘Gospel-Centered’.

In de tweede plaats moeten we bedenken dat de Bijbel over sommige dingen duidelijker spreekt dan over andere. Ik denk bijvoorbeeld aan de kinderdoop. Zelf ben ik ervan overtuigd dat de kinderdoop door en door Bijbels is. Tegelijkertijd moet je wel onder ogen zien dat bijbelgetrouwe christenen op dit punt verschillende wegen gaan. Het gaat hier om een ander punt dan bijvoorbeeld de vrouw in het ambt of de visie op homoseksualiteit. Die laatste onderwerpen raken veel meer het gezag van de Bijbel zelf.

Het is veelzeggend dat de beweging van de nieuwe calvinisten cultureel en etnisch zo divers is.

In de derde plaats moeten we eerlijk erkennen dat de Bijbel op sommige punten geen gedetailleerde antwoorden geeft. Bijvoorbeeld als het gaat over de manier waarop we God in de eredienst moeten dienen. Hierin wijst de Bijbel wel de weg, maar op zo’n manier dat er ook ruimte is voor verscheidenheid en een eigen toepassing. Daarom moeten we voorzichtig zijn om op dit punt al te stellige en al te gedetailleerde opvattingen te hebben. In ieder geval moeten we ons afvragen of we onze opvattingen echt kunnen funderen in de Bijbel. Keller waarschuwt in Center Church (in Nederlandse vertaling: Centrum-Kerk) voor het inlezen van eigen culturele voorkeuren en gewoonten in de Bijbel. Hij benadrukt dat God in de Bijbel elke cultuur op een bepaalde manier tegenspreekt en onder kritiek stelt, ook onze eigen kerkelijke cultuur. Dat vraagt zelfonderzoek. Gaat het echt om Bijbelse principes? Het is veelzeggend dat de beweging van de nieuwe calvinisten cultureel en etnisch zo divers is.

Rusteloos missionair

In de derde plaats kunnen we veel leren van de missionaire bewogenheid van de nieuwe calvinisten. Het ‘restless’ uit de titel van het boek van Hansen (Young, Restless, Reformed) heeft vooral ook betrekking op die bewogenheid, het verlangen om anderen te vertellen over de grote God van de Bijbel, Die het waard is om gediend te worden. Opvallend is daarbij hun open houding naar de cultuur. Daar kun je vragen bij stellen. Maar die open houding heeft ook te maken met een diep verlangen om de ander in zijn eigen leefwereld aan te spreken.

Ik denk in dit verband aan Tim Keller. Gemakkelijk wordt soms van de voorbeelden die hij in zijn preken en boeken gebruikt, gezegd dat je het Evangelie daarmee tekortdoet. Als het bij die voorbeelden zou blijven, zou daarvoor iets te zeggen zijn. Maar dat is niet zo. Hij gebruikt ze heel bewust als middel om het hart en het verstand van ongelovigen te raken. Dat geldt ook voor de manier waarop Keller over zonde spreekt. Hij benadrukt graag dat zonde afgoderij is, je leven bouwen op iets buiten God. Maar dat doet hij niet om af te zwakken dat zonde opstand is tegen God, maar om bij het hart van seculiere mensen te komen en vervolgens aan de orde te stellen dat zonde ten diepste opstand is tegen God.

Niet dat Keller denkt dat er bij ongelovigen iets goeds aanwezig is waarbij hij zomaar kan aansluiten en waarop hij verder kan bouwen. Hij weet dat Gods Geest mensen moet veranderen en vernieuwen. Vernieuwing of opwekking door het soevereine werk van Gods Geest is een thema dat in Kellers preken en boeken voortdurend terugkeert. Maar dat doet de Geest wel door de prediking van mensen heen, prediking die het Woord van God echt bij mensen thuisbrengt. En dan moet je zeker in onze postchristelijke westerse wereld ver gaan, meent Keller. Niet om de scherpe kanten van de Bijbelse boodschap af te vlakken, maar juist om het Evangelie, ook in zijn scherpte en diepte, in levens van mensen te laten klinken en niet onverstaanbaar te zijn. Dat verlangen om mensen echt te bereiken, brengt hem er ook toe om ‘onderscheidenlijk’ te preken. Hij onderscheidt in Preaching (in Nederlandse vertaling: Preken) twaalf categorieën hoorders, zowel gelovigen als ongelovigen.

Keller sluit vrijmoedig aan bij de menselijke behoefte aan betekenis, geluk, vrijheid, identiteit, hoop en rechtvaardigheid om vervolgens te laten zien dat alleen God in Christus deze behoeften kan vervullen.

Bij dit alles is Keller ervan overtuigd dat het Evangelie ook echt goed nieuws is. Het doet recht aan wie wij mensen zijn en wat wij mensen nodig hebben. Daarom ‘sluit’ hij ook vrijmoedig ‘aan’ bij de menselijke behoefte aan betekenis, geluk, vrijheid, identiteit, hoop en rechtvaardigheid om vervolgens te laten zien dat alleen God in Christus deze behoeften kan vervullen (zie Making Sense of God; in Nederlandse vertaling: Bij je volle verstand). Over de manier waarop hij dat doet, kun je discussiëren. Dat gebeurt ook in de kring van de nieuwe calvinisten. Maar het is te oppervlakkig om te stellen dat hij het Evangelie daarmee mensgericht maakt. Dan kun je Augustinus hetzelfde verwijten. Ook voor hem zijn vreugde en verlangen hele grote thema’s. Het heeft veel meer te maken met de overtuiging dat onze God een goede en rijke God is en dat het een vreugde is om Hem te dienen, hoezeer die vreugde in dit leven ook gestempeld wordt door de zonde en de gevolgen daarvan. Hetzelfde kun je zeggen over het ‘Christian Hedonism’ van John Piper. Piper doet met zijn nadruk op vreugde in God geen knieval voor de mens en zijn behoeften, maar maakt God groot als een ‘zeer overvloedige Fontein van alle goed’, zoals de Nederlandse Geloofsbelijdenis dat zo mooi belijdt.

Gesprekspartners in actuele theologische discussies

In de vierde plaats denk ik aan de bijdrage die de New Calvinists kunnen leveren in belangrijke theologische debatten in onze tijd. Ik denk vooral aan drie terreinen. Allereerst op het gebied van de Schriftleer. De consensus onder nieuwe calvinisten over de Bijbel staat helder verwoord in de geloofsbelijdenis van TGC, opgesteld door o.a. D.A. Carson:

God heeft genadig Zijn bestaan en kracht in de Schepping bekend gemaakt, en heeft Zich bovenal geopenbaard aan gevallen mensen in de Persoon van Zijn Zoon, het vleesgeworden Woord. Bovendien is deze God een God die spreekt en die Zich door Zijn Geest genadig heeft geopenbaard in menselijke woorden: wij geloven dat God de woorden die bewaard zijn in de Schriften, de 66 boeken van het Oude en het Nieuwe Testament, heeft geïnspireerd. Deze boeken zijn zowel een verslag als een instrument van Zijn reddend werk in de wereld. Alleen deze geschriften vormen het woordelijk geïnspireerde Woord van God. Dit Woord is volkomen gezaghebbend en zonder fouten in de oorspronkelijke handschriften, volledig in de openbaring van Zijn wil voor onze verlossing, voldoende voor alles wat God van ons eist om te geloven en te doen, en beslissend in zijn gezag over ieder kennisterrein waarover het spreekt. Wij belijden dat zowel onze beperktheid als onze zonde het voor ons onmogelijk maakt om Gods waarheid uitputtend te kennen, maar wij bevestigen dat wij door de verlichting met de Heilige Geest Gods geopenbaarde waarheid wel werkelijk kunnen kennen. De Bijbel moet worden geloofd, als Gods instructie, in alles dat zij onderwijst; gehoorzaamd als Gods gebod, in alles dat zij van ons eist; en worden vertrouwd als Gods plechtige gelofte in alles dat zij belooft. Wanneer Gods kinderen het Woord horen, geloven en doen, worden ze toegerust als leerlingen van Christus en getuigen van het evangelie.

Ik denk dat de nieuwe calvinisten ons van dienst kunnen zijn om het gezag van de Schrift overeind te houden en dat ook in ons leven te laten functioneren. We kunnen dan denken aan de vele diepgaande commentaren die van de hand van auteurs uit deze hoek verschijnen. Maar ook aan studies over de Schriftleer, de hermeneutiek en de Bijbelse theologie. Topexegeten als D.A. Carson, Thomas R. Schreiner en Andreas J. Köstenberger, die volop meedoen in het wetenschappelijke debat, kunnen hierin veel voor ons betekenen.

Als tweede denk ik aan het nieuwe Paulusonderzoek. Een van de prominente auteurs op dit terrein is N.T. (Tom) Wright. Deze theoloog heeft in Nederland veel invloed, ook onder Bijbelgetrouwe christenen. Dat is ronduit zorgelijk. Hier staat de kern van het Evangelie op het spel: de klassieke visie op de rechtvaardiging en de betekenis van het kruis van Christus. De nieuwe calvinisten kunnen ons leren dat we het op het punt van de rechtvaardiging echt bij het oude moeten houden.

We kunnen leren van de bezinning door de nieuwe calvinisten op het kerk-zijn in een postchristelijke samenleving en een fundamenteel thema als contextualisatie.

Een derde terrein is de bezinning op het kerk-zijn in een postchristelijke samenleving en een fundamenteel thema als contextualisatie. De betekenis van Tim Keller op dit punt wordt in Nederland wel onderkend, maar nog veel te weinig door bijvoorbeeld reformatorische christenen. Er zijn overigens nog veel meer nieuwe calvinisten die ons op dit punt verder kunnen helpen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan Mark Dever en zijn 9Marks-beweging, Kevin DeYoung en zijn kritiek op de emerging church en aan het werk van TGC in het algemeen.

Ten slotte

De invloed van de nieuwe calvinisten blijft niet beperkt tot de Verenigde Staten. We kunnen zeker spreken van een wereldwijde beweging. De cijfers spreken voor zich. Miljoenen mensen uit alle hoeken van de wereld bezoeken de websites van de nieuwe calvinisten om artikelen en blogs te lezen, preken te luisteren of video’s te bekijken. Alleen al de website van TGC werd in 2018 door meer dan 23 miljoen mensen uit talloze landen bezocht. Ook de boeken van de nieuwe calvinisten worden door miljoenen mensen gelezen, in allerlei verschillende talen.

De nieuwe calvinisten kunnen ons helpen om zo over God te spreken dat we Hem gaan verheerlijken, maar ook onze vreugde in Hem vinden.

In Nederland neemt de invloed van het nieuwe calvinisme ook toe. Ik ben daar blij mee. Keller, Piper en de andere nieuwe calvinisten kunnen ons helpen om zo over God te spreken dat we Hem gaan verheerlijken, maar ook onze vreugde in Hem vinden: ‘to glorify God and enjoy Him forever’ (Westminster Shorter Catechism). Ze kunnen ons ook van dienst zijn bij het vinden van een goede balans tussen hoofd- en bijzaken, een blijvende zoektocht. Ze kunnen ons verder de hand reiken als het gaat om het doorgeven en voorleven van het Evangelie in de 21e eeuw, een seculiere tijd. Ten slotte geven de nieuwe calvinisten ons theologische ondersteuning, om bij actuele vragen en discussies het gezag van de Bijbel ten volle te laten gelden.

Natuurlijk moeten we theologen als Augustinus, Calvijn, Bunyan, Owen en Bavinck niet vergeten. Daar worden we alleen maar armer van. Maar we mogen ook dankbaar ontvangen wat God ons in onze tijd aanreikt in de gemeenschap van de heiligen.

Dit artikel is met toestemming overgenomen van TGC Nederland

Het bericht Wat Nederlandse christenen ** van de ‘nieuwe calvinisten’ ** kunnen leren verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Het bericht Wat bindt en scheidt ons als gereformeerde gezindte? verscheen eerst op Geloofstoerusting.