Het is de tijd van het lijden vanaf het moment dat wij ervoor kozen om iets anders boven God te geloven.

We staan te midden van een wereld waarin het lijden en de sterfelijkheid voelbaar zijn. Het lijkt alsof we in een surrealistische film zijn terechtgekomen. We horen verhalen van mensen die bij een graf staan. Mensen die eenzaam sterven. Verhalen van hoop en vrees. Alle woorden die er binnenstromen, overstemmen bijna de eeuwige woorden die we hebben ontvangen in de Bijbel. Inmiddels heb ik het meer dan eens om me heen horen zeggen: ‘Ik zou bijna vergeten dat we nu in de lijdenstijd leven’.

De lijdensgeschiedenis die klanken heeft

In deze tijd voor Pasen is het al jaren een traditie voor mensen geweest om hun oor te luister te leggen bij de Matthäus-Passion. Concertgebouwen en kerken vullen zich met schone klanken en evangeliewoorden. Maar nu is het stil. Geen orkest neemt zijn plaats in, geen enkele violist zal de dirigent aankijken en het ‘Erbarme dich’ inzetten. Geen solist zal de hoge en lage noten raken van de woorden van het Evangelie van Mattheüs.

Wat was die weergaloze aantrekkingskracht van de Matthäus-Passion van Bach waardoor mensen elk jaar opnieuw onder het gehoor willen zitten van het werk van deze componist? Wat raakte de politicus, de bakker, de bankmedewerker, de kerkganger, de dominee, de acteur? Is het de zonde die we herkennen? Is het ‘Erbarme dich, mein Gott’ de vertaling van ons verlangen naar ontferming over ons verdriet? Roept het ons besef wakker dat we troost nodig hebben die verder gaat dan een arm om ons heen? Troost die verder gaat dan het leven?

Is het ‘Erbarme dich, mein Gott’ de vertaling van ons verlangen naar ontferming over ons verdriet?

Wat onze oren opnieuw moeten horen

Een ding is duidelijk. De lijdensgeschiedenis van Jezus is in de achterliggende jaren door miljoenen mensen gehoord. Met luisterende oren en een ontroerd hart hebben miljoenen Nederlanders geluisterd naar de geschiedenis van Christus die niet in drie coupletten en een goed refrein is samen te vatten. De vraag klinkt: is dié lijdensgeschiedenis – door Bach op muziek gezet – nu niet precies wat we nodig hebben? Velen kunnen er geen genoeg van krijgen om in deze tijd de Matthäus-Passion te horen, maar is het niet de geschiedenis die er aan ten grondslag ligt die we nodig moeten horen?

Rondom Jezus klinkt te midden van het lijden niet de lof dat Hij de Overwinnaar is. Integendeel, het onbegrip bij de discipelen is schrijnend. En de angst in de ogen van Jezus, worstelend met Gods wil, die verstilt je. Het is het herkenbare verraad van Petrus en het intense, rouwe verdriet van Maria. Het is de roep om ontferming over onze tranen, ons sterfelijke leven en ons donkere hart.

We roepen met de Matthäus-Passion mee om ontferming van een Jesaja 53-Lam dat zwijgt. We lopen mee met de verteller van het verhaal en vallen stil op de plek waar het donker het kruis omringt, en waar we de roep van Christus zelf horen: ‘Mijn God, mijn God, waarom heeft U Mij verlaten?’ En we kijken samen met de omstanders in het verhaal mee naar het kruis, waar de hoop lijkt te sterven en niemand kan doorgronden wat er werkelijk gebeurt dan Hij alleen. Alleen Hij weet hoe het diepste lijden uitmondt in de hoogste triomf.

We roepen met de Matthäus-Passion mee om ontferming van een Jesaja 53-Lam dat zwijgt.

Vergeet Zijn geschreven geschiedenis niet

Om terug te komen op de vraag: ‘Is deze lijdensgeschiedenis, dit evangelie niet precies wat we nodig hebben?’ Ja. De grootste acties en triomfantelijkste liederen kunnen ons niet redden. We hebben Jezus nodig. Er is niets wat ons hart meer troosten kan dan wie Hij is en wat Hij doet. En daarom, kom er als het ware bij staan, kijk naar Zijn leven en sterven, overdenk Zijn woorden en bewaar het in je hart.

De zin: ‘Ik zou bijna vergeten dat we nu in de lijdenstijd leven’, kan alleen verdreven worden door je Bijbel weer te openen en Zijn geschiedenis te lezen. Zoek het Evangelie op in deze tijd te midden van het lijden dat ons al eeuwen overmand. Luister naar de woorden van God die standvastig en soms fluisterend op de lippen zijn genomen te midden van pijn, oorlog, angst, onbegrip en nood. Klamp je vast aan het onveranderlijke Evangelie en overdenk Zijn lijden in de stilte van je kamer. Blader de Evangeliën door en stel jezelf de vraag: ‘Wat zegt Jezus, wat doet Hij, … wie is Hij?’

Een leven die de geschiedenis draagt

Petrus noemt deze tijd van lijden maar een korte tijd. Er komt namelijk iets beters aan. Voorbij Goede Vrijdag, zien we namelijk het open graf. De dood die is overwonnen. In Gods woorden gloort de overwinning en klinkt de stem van diezelfde Jezus, het Lam dat geslacht is. Hij roept het ons toe: ‘Ik kom spoedig’. Hij roept ons op om Hem niet te vergeten, maar daarentegen Zijn lijden en sterven juist te gedenken totdat Hij terugkomt.

Laat deze tijd, iedere dag die je krijgt, in het teken staan van Zijn leven.

Laat deze tijd, iedere dag die je krijgt, in het teken staan van Zijn leven. Want hoewel er met dit virus een ingrijpende bladzijde in onze geschiedenis wordt bijgeschreven, is het Zíjn levensgeschiedenis die de wereldgeschiedenis draagt. Mediteer over Zijn lijden, sterven en opstanding in deze dagen. En blijf dit doen totdat de laatste bladzijde van de geschiedenis geschreven is. Geef je leven over aan Hem die alles in Zijn handen draagt; de geschiedenis van de wereld en de jouwe. Want Hij heeft de pen en Hij zet de punt.

Het bericht Lijdenstijd in tijden van lijden – wat moeten we doen? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Met mijn bijbeltje op schoot houd ik nauwlettend in de gaten of Bach wel zo Bijbelvast was als dat er wordt gezegd. Wees gerust, Bach heeft overduidelijk Gods Woord gebruikt. Het lijdensevangelie wordt létterlijk voor mij gezongen. De afwisseling tussen de evangelist die vertelt en Jezus die spreekt, klinken nu in de vorm van muzieknoten. Als Jezus neerknielt in Gethsemane zingt er een diepe basstem door de eeuwenoude kerk: ‘De Verlosser valt voor Zijn Vader neer, daardoor verheft Hij mij en allen van onze zondeval weer opwaarts, tot Gods genade. Hij is bereid, de beker, de bitterheid van de dood, te drinken waarin de zonden van deze wereld zijn uitgegoten, en afschuwelijk stinken, omdat het de lieve God behaagt.’

De oude vrouw naast mij staart naar de zingende man en haar mond beweegt mee met de woorden. Het stuk wordt vervolgt door een krachtige belijdenis die ik niet zomaar durf uit te spreken: ‘Graag ben ik bereid, kruis en beker te aanvaarden, daarmee volg ik immers de Verlosser.’ Ik weet niet of de mevrouw naast mij het geloofd, maar ze zingt het in ieder geval uit haar blote hoofd mee. Ze is immers ook al oud, hoe vaak zou ze al wel niet naar de Mattheüs Passion zijn geweest?

Als de pauze aanbreekt luister ik mee met de gesprekken en hoor ik mensen zeggen: ‘O, wat heerlijk mijn hart ging weer helemaal open!’ Bij de thee- en koffietafel kom ik de vrouw tegen die ik een paar uur geleden in de snackbar ontmoette. Ze haalde patat voor de vrijwilligers van de Mattheüs Passion. Tijdens het wachten zat ze tegenover mij aan het tafeltje en zei:‘O, ik vind het zó geweldig. Ik krijg er gewoon kippenvel van!’ Ik glimlachte en vroeg of ze dan ook gelovig was? Ze schudde haar hoofd en haalde vertwijfeld haar schouders op: ‘Tja, ach, op mijn eigen manier. Ik vind dit in ieder geval mooi, maar kom nooit in de kerk. Ik geloof in God op mijn eigen manier!’ Ik glimlachte weer wat weemoedig en zei bedenkelijk: ‘Toch wel bijzonder he, dat het lijden van Jezus nu nog mensen weet te raken.’ Ze knikte uitbundig: ‘Zeker, écht ja!’

Terwijl wij ons suf piekeren over hoe we de kerken weer vol kunnen krijgen en bovenal hoe we heel Nederland weer bij het Evangelie kunnen krijgen, krijgt Bach het dus gewoon voor elkaar.

Na de pauze gaan de klanken weer door. Terwijl het koor zingt: ‘O mens, beween uw grote zonden, waardoor Christus Zijn Vaders schoot verliet en op aarde kwam.’ Zie ik de vrouw schuin voor mij met gesloten ogen de muziek in haar opnemen. Ik vraag me af of we echt beseffen wat er wordt gezongen? Door heel het land wordt het namelijk ten tonele gevoerd, door menig seculier medeprachtmens wordt het gezongen: ‘Beween uw grote zonden.’

Dus. Zo zitten er aankomende week heel veel mensen onder het gehoor van het zingende Mattheüs’ Evangelie. Terwijl wij ons druk-vergaderen over hoe de kerken zo leeg kunnen lopen. We piekeren ons suf over hoe we ze weer vol kunnen krijgen en bovenal hoe we heel Nederland weer bij het Evangelie kunnen krijgen. Bach krijgt het dus gewoon voor elkaar. De diepte en schoonheid van zijn muziek trekt mensen die de kerk niet meer lijkt te kunnen trekken. Het intrigeert. Terwijl er een diepe viool klank en een ‘erbarme dich, mein Gott’ van Petrus opstijgt, nadat hij Jezus heeft verraden, worden mensen ontroerd en geraakt.

Jezus’ lijdensverhaal raakt ons Nederlanders dus nog steeds. Zou het de onschuld zijn die er in wordt vertolkt of zou het zijn dat ten diepste er toch wordt gezocht naar Degene die ons lijden wil dragen? Is het de zonden die wordt bezongen? Zonden die wel worden herkent, maar niet altijd erkent? Of is het dat we toch zoeken naar Iemand die het diepste lijden wilde doorstaan voor ons en die Zijn liefde niet alleen in woorden maar ook in daden toonde? Of is het dat we ergens in ons hart een ‘erbarme dich, mein Gott’ voelen?

Beste Nederlandse christenen, is het dan niet onze taak om onze handen te vouwen en er op te pleiten dat Gods Woord – gezongen of gelezen – niet leeg zal terug keren? Hij heeft het beloofd. Het zou zo maar kunnen gebeuren dat een minister, een nette dame, de bankdirecteur die zo’n groot bedrijf heeft, écht geraakt wordt door de diepte van Jezus’ liefde en de diepte van de zonde en het lijden. Dat ze écht nieuwsgierig worden naar die Jezus die voor óns het lijden koos. Dat ze écht verder gaan zoeken. De volgende vraag is dan ook of jij er dan bent met een dienend antwoord, zonder alle antwoorden in pacht te hebben …

Het is een goede Hollandse traditie die Mattheus Passion. Nu de laatste jaren ook de Passion van de EO meer geluid krijgt in de samenleving zijn er aanknopingspunten te over om eens over het lijden van Jezus te beginnen. ‘Zeg, buurvrouw heeft u de Passion ook gezien? Hoe vindt u het dat Jezus écht geleefd en geleden heeft voor de mensen?’ Of: ‘Wat vindt u nou eigenlijk van het lijdensverhaal van Jezus wat Bach in muziek heeft weten om te zetten?’

Tja, laat ik dan ook maar afsluiten met een stukje wat de oude vrouw naast mij mee prevelde:

Alt: Zie, Jezus heeft zijn hand om ons te omsluiten naar ons uitgestrekt. Kom!
Koor: Waarheen?
Alt: Zoek verlossing in Jezus’ armen, laat u ontfermen, zoek!
Koor: Waar?
Alt: In Jezus’ armen. Leef, sterf, rust hier uit, jullie verlaten kuikens. Blijf.
Koor: Waar?
Alt: In Jezus’ armen.

Nederland, waarheen? Juist. Daarheen!

Het bericht Heel Holland Bacht verscheen eerst op Geloofstoerusting.