De dood is de Grote Stoorzender, die geliefden van ons wegrukt, of ons van hen.

De dood is de Grote Verdeler, die de materiele (lichamelijke) en immateriële (geestelijke, mentale) aspecten van ons menszijn van elkaar scheidt, en zo onze totale persoon die geen moment bedoeld was om zonder lichaam te bestaan, verdeelt.

De dood is de Grote Belediging, omdat die ons eraan herinnert, zoals Shakespeare zei, dat we wormenvoer zijn.

[We worden] letterlijk in tweeën gesplitst: [De mens] is zich bewust van zijn eigen fantastische en unieke karakter doordat hij torenhoog en met kop en schouders boven de natuur uitsteekt, en toch keert hij terug een paar meter de grond in om onbewust en simpel weg te rotten en voor altijd te verdwijnen.

De dood is afschuwelijk, beangstigend, wreed en ongewoon. Het is niet zoals het leven hoort te zijn, en ons verdriet bij het zien van de dood is een erkenning daarvan.

De dood is onze Grote Vijand, meer dan wat dan ook. Hij maakt aanspraak op ieder van ons en achtervolgt ons onophoudelijk al onze dagen. Moderne mensen schrijven en praten eindeloos over de liefde, vooral de romantische liefde, ondanks het feit dat velen die missen. Maar niemand kan de dood ontlopen. Er is wel eens gezegd dat alle oorlogen en plagen het dodental nooit heeft laten stijgen – de dood is er altijd één op één voor ieder mens geweest. Toch lijken we er veel minder op voorbereid dan onze voorouders.

… alle oorlogen en plagen hebben nooit het dodental laten stijgen …

De vrees voor het oordeel

Velen hebben erop gewezen dat onze samenleving vandaag de dag nog altijd even moralistisch en veroordelend is als altijd. We leven in een ‘cultuur van aansprakelijkheid’ waarin mensen op reductionistische wijze worden gecategoriseerd als goed of kwaad en vervolgens net zo lang publiekelijk te schande worden gemaakt totdat ze hun banen en samenlevingsverbanden verliezen. Mensen worden aangeklaagd voor wat vroeger zonden werden genoemd en worden gestraft en verbannen op manieren die opvallend veel lijken op religieuze ceremoniële zuiveringsrituelen.

Zoals Wilfred McClay in zijn essay ‘The Strange Persistence of Guilt’ aangeeft, kunnen mensen hun ‘morele reflexen’ niet opgeven – een geloof in morele absolute waarden en normen, in zonde en oordeel, en in het opleggen van schuld en schaamte. Maar vandaag de dag hebben we het oude onderliggende geloof in God, de hemel en de hel achter ons gelaten en daarom zijn we de oudere bronnen voor berouw, genade en het verlenen van vergeving kwijtgeraakt.

Dit alles veroorzaakt een crisis voor de moderne mens in het licht van de dood. Als voorganger heb ik vele uren doorgebracht in het bijzijn van stervende mensen. Als de dood nadert, kijken mensen terug op hun leven en voelen ze een enorme spijt. Het onbehagen, of de diepe ontevredenheid met zichzelf, treedt aan de oppervlakte. Men kan zich schuldig voelen voor dingen die niet gezegd of gedaan zijn voor geliefden, voor niet gemaakte of niet ontvangen verontschuldigingen, voor vriendendiensten die men heeft geweigerd of juist voor onvriendelijke behandelingen van anderen waarvoor nu geen vergeving meer mogelijk is, voor gemiste kansen of zelfs voor een verspild leven.

Maar behalve spijt voor het verleden is er ook angst voor de toekomst. T. S. Eliot schrijft: ‘Niet dat wat we de dood noemen is de dood, maar dat wat voorbij de dood is; we vrezen en vrezen.’[1] Achter en onder alle andere emoties schuilt de angst voor het oordeel. In 1 Korintiërs 15 in de lange bespreking van de dood door Paulus, stelt hij dat de ‘prikkel van de dood’ de zonde is (vers 56). Zoals hij al in Romeinen 1:20-22 heeft geleerd, weten we allemaal dat hoe diep dit ook verborgen is in ons hart, God onze Schepper is en degene is die onze aanbidding en gehoorzaamheid verdient. Maar we hebben die kennis ‘onderdrukt’ (vers 18) om de soevereiniteit over ons eigen leven op te eisen.

De dood maakt ons echter veel bewuster van onze schuld en de ontevredenheid met onszelf. Ons geweten kan niet meer tot zwijgen worden gebracht zoals voorheen. Shakespeare’s Hamlet denkt aan zelfmoord, maar hij besluit het niet te doen. Hij vreest iets na de dood, ‘het onontdekte land waaruit geen enkele reiziger terugkomt’, wat ons doet vrezen voor het oordeel. Dus we ‘dragen [liever] die kwalen die we kennen, dan dat we vliegen naar andere die we niet kennen’ omdat ‘het geweten lafaards van ons allemaal maakt’.

Dus ondanks alle grote inspanningen blijft ons besef van schuld bestaan, en dat is nooit sterker dan wanneer we aan de dood denken. De moderne cultuur biedt ons weinig om daar mee om te gaan, het christelijk geloof heeft daarentegen verbazingwekkende middelen voor ons beschikbaar.

Onze kampioen

In plaats van te leven in angst voor de dood, moeten we de dood zien als geestelijk reukzout[2] dat ons wakker schudt uit ons valse overtuiging dat we eeuwig zullen leven. Als je op een begrafenis bent, vooral een begrafenis van een vriend of een geliefde, luister dan naar God die tot je spreekt en je vertelt dat alles in het leven tijdelijk is, behalve zijn liefde. Dit is de realiteit.

Alles in dit leven wordt ons ontnomen, behalve één ding: de liefde van God, die ons in de dood zal vergezellen en ons door de dood heen in zijn armen zal voeren. Het is het enige wat je niet kunt verliezen. Zonder Gods liefde die ons omhelst, zullen we ten enenmale altijd onzeker zijn, en dat kan ook niet anders.

Alles in het leven is tijdelijk, behalve Zijn liefde.

Echt reukzout is zeer onaangenaam, maar is ook zeer effectief. Als je ontwaakt uit je illusies, mag je vrede ontvangen, want dit is wat Jezus Christus ons aanbiedt als we Hem door het geloof als onze Verlosser hebben met alles dat Hij voor ons heeft gedaan.

In de brief aan de Hebreeën lezen we:

Want het paste Hem, om Wie alle dingen zijn en door Wie alle dingen zijn, dat Hij, om veel kinderen tot heerlijkheid te brengen, de Leidsman van hun zaligheid door lijden zou heiligen… Omdat nu die kinderen van vlees en bloed zijn, heeft Hij eveneens daaraan deel gehad, om door de dood hem die de macht over de dood had – dat is de duivel – teniet te doen, en allen te verlossen die door angst voor de dood gedurende heel hun leven aan slavernij onderworpen waren.

Om ons te redden werd Jezus de ‘pionier’ of ‘leidsman’’ van onze redding door lijden en dood. Het Griekse woord hier is archēgos. Bijbelgeleerde William Lane zegt dat het echt vertaald moet worden als ‘onze kampioen’.

Een kampioen was iemand die een gevecht aanging als vertegenwoordiger van anderen. Toen David tegen Goliath vocht, vochten ze allebei als kampioen voor hun respectievelijke legers. Ze vochten als plaatsvervangers. Als je kampioen won, won het hele leger de strijd, ook al stak geen van hen een vinger uit. Dat is wat Jezus deed. Hij nam het op tegen onze grootste vijanden – de zonde en de dood. In tegenstelling tot David, riskeerde hij niet alleen zijn leven, hij gaf zijn leven, maar versloeg hen juist daarmee. Hij nam de straf op zich die wij verdienen voor onze zonden – de straf van de dood – in onze plaats, als onze vervanger. Maar omdat hij zelf een man was met een volmaakte, zondeloze liefde voor zijn Vader en zijn naaste, kon de dood hem niet vasthouden (Handelingen 2:24). Hij stond op uit de dood.

Daarom zegt de schrijver in vers 14 dat hij de macht van de dood vernietigde omdat Hij stierf en opstond, waarbij Hij onze straf wegnam en de toekomstige opstanding van allen die zich met Hem verenigen door het geloof garandeerde. Jezus Christus, onze grote kapitein en kampioen, heeft de dood gedood.

In plaats van te leven in angst voor de dood, moeten we de dood zien als geestelijk reukzout dat ons wakker schudt uit ons valse overtuiging dat we eeuwig zullen leven.

Alle religies hebben het over de dood en het hiernamaals, maar in het algemeen verkondigen ze dat je een goed leven moet leiden om klaar te zijn voor de eeuwigheid. Maar als de dood nadert, weten we allemaal dat we zelfs niet bij benadering op ons best zijn geweest; we hebben niet geleefd zoals we hadden moeten leven. Dus blijven we gegarandeerd tot het einde toe onderworpen aan de angst voor de dood.

Het christelijk geloof is anders. Het laat je niet in je eentje de dood onder ogen zien, door jouw staat van dienst omhoog te houden en te hopen dat het voldoende is. In plaats daarvan geeft het je een kampioen die de dood heeft verslagen, die je vergeeft en je bedekt met zijn liefde. Je ziet de dood onder ogen ‘in Hem’ en op basis van Zijn perfecte staat van dienst (Filippenzen 3:9). In de mate dat we dat geloven, weten en omarmen, worden we bevrijd van de macht van de dood.

Dus toen Hamlet sprak over de dood als ‘het onontdekte land waaruit geen enkele reiziger terugkeert’ had hij het mis. Iemand is teruggekomen uit de dood. Jezus Christus heeft de kracht van de dood vernietigd en ‘een kloof is geopend in de genadeloze muren van de wereld’ voor ons. Als we dit door het geloof begrijpen, hoeven we de duisternis niet meer te vrezen.

Paulus schreef de beroemde woorden:

Dood, waar is uw prikkel? Graf, waar is uw overwinning? (1 Korinthe 15:55)

Paulus staat niet stoïcijns tegenover de dood. Hij tart de dood. Hoe kan iemand met zijn volle verstand naar de machtigste vijand van de mensheid kijken en hem tarten? Paul geeft meteen het antwoord: ‘De prikkel nu van de dood is de zonde, en de kracht van de zonde is de wet. Maar God zij dank, Die ons de overwinning geeft door onze Heere Jezus Christus’ (1 Korinthe 15:56-57). Paulus zegt dat de ‘prikkel van de dood’ (zoals Hamlet zegt) ons geweten is, ons besef van zonde en ons oordeel ten opzichte van de morele wet. Maar Christus heeft deze prikkel weggenomen – of beter gezegd, Hij heeft hem op zich genomen voor allen die geloven.

De schaduw van de dood

Donald Grey Barnhouse was de predikant van de Tenth Presbyterian Church in Philadelphia toen zijn vrouw, nog geen 40 jaar oud, stierf aan kanker, waardoor hij met vier kinderen jonger dan 12 jaar achter bleef. Toen hij met zijn kinderen naar de begrafenis reed, haalde een grote vrachtwagen op de linker rijbaan hen in en wierp zijn schaduw over hen. Barnhouse vroeg aan iedereen in de auto: ‘Word je liever overreden door de vrachtwagen of door de schaduw van de vrachtwagen?’ Zijn 11-jarige antwoordde: ‘De schaduw, natuurlijk.’ Hun vader concludeerde: ‘Nou, dat is wat er met je moeder is gebeurd … Alleen de schaduw van de dood is over haar heengegaan, omdat de dood zelf over Jezus heen ging.’

De prikkel van de dood is de zonde, en Jezus nam het gif in zich op.

Dus elke man of vrouw die christen is, heeft de macht om zo over de dood te zegevieren. Ik sprak eens met een vriend over zijn chronisch zieke vrouw, die steeds weer medische voorspellingen had getrotseerd en ‘de dood had verslagen’. Nu was ze weer ernstig ziek, met een reële kans dat ze er deze keer niet doorheen zou komen. Toen ik met haar man sprak, waren we het erover eens dat wat er ook gebeurde, een gelovige altijd de dood verslaat, of hij nu sterft of niet. Want Jezus Christus heeft de dood verslagen, en nu kan de dood ons alleen nog maar meer gelukkig en geliefd maken dan we ooit eerder zijn geweest.

De prikkel van de dood is de zonde, en Jezus nam het gif in zich op.

Als Jezus stierf zodat je niet hoeft te betalen voor iets in je verleden en Hij is opgestaan om je levende Verlosser te zijn, wat kan de dood dan met je doen?

[1] Vrij vertaalde dichtregel

[2] Reukzout is een stof (ammoniumcarbonaat) die traditioneel werd toegepast voor het bijbrengen van iemand die flauwvalt. Deze werking is gebaseerd op het vrijkomen van ammoniakgas: de irriterende geur is een sterke prikkel voor de bewusteloze persoon. Bron: Wikipedia.

Het bericht De dood is dankzij ** Christus een schaduw verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Het was mijn laatste herfst als student. Ik had het veld vernauwd tot vier opties voor een Master. Voor alle vier zou ik uren van huis moeten verhuizen, zo niet overzee. In zekere zin zou ik in mijn eentje erop uitgaan. Vanwege die stap voelde ik een ongewone angst.

Zou er een betere manier zijn om te vechten dan met de eigen woorden van God?

Ik worstelde met veel zorgen in dat laatste jaar van de universiteit. Met de grote kansen die voor me lagen en de bijbehorende opwinding daarover kwam er ook de angst voor het onbekende. Ik moest het immers niet verknallen. Ik moest geen verkeerde keuze maken. Ik moest mijn volwassenheid niet verkeerd beginnen. Mijn angst was geestelijk en emotioneel, niet medisch. Het werd nooit zo acuut dat ik professionele hulp zocht, maar het was wel een beproeving van mijn geloof. En het was een kans om te groeien en te leren. Ik moest mijn vreugde niet laten wegroven door mijn angst. In plaats daarvan moest ik een manier vinden om terug te vechten. Zou er een betere manier zijn om te vechten dan met de eigen woorden van God?

In die herfst vond ik drie duidelijke bijbelgedeelten waarin Jezus, Paulus en Petrus elk angst bestrijden. Ik drukte ze af op blauwe kaarten en plakte ze naast mijn bed. Ik herhaalde de teksten elke dag ‘s ochtends vroeg en ‘s avonds laat. Het duurde niet lang voordat ik ze vloeiend uit mijn hoofd kon opzeggen. Ook vandaag de dag voel ik soms nog angst opkomen. Maar zelfs nu, vijftien jaar later, ga ik nog terug naar deze drie beproefde en ware teksten.

Mattheüs 6:25-34

Ik zeg u: Wees niet bezorgd over uw leven,’ zegt Jezus, ‘over wat u eten en wat u drinken zult; ook niet over uw lichaam, namelijk waarmee u zich kleden zult. Is het leven niet meer dan het voedsel en het lichaam meer dan de kleding? (Mattheüs 6:25)

Hij weet dat je eten, drinken en kleding nodig hebt, en Hij geeft erom – om zulke basisdingen! Maak je geen zorgen over waar je volgende maaltijd vandaan komt, of hoe je je lichaam gaat kleden. Dat maakt dan ook je huidige zorgen betrekkelijk. ‘Als wij voedsel en kleding hebben, zullen wij daarmee tevreden zijn’ (1 Timotheüs 6:8). Jezus sprak met mannen en vrouwen die zich zorgen maakten over voedsel en kleding. Misschien hoeven wij ons daar geen zorgen over te maken. Dan is dankbaarheid daarvoor een grote eerste stap in de strijd.

Hoor Jezus, de Heere der Heren, Die tot u zegt: ‘Wees niet bevreesd, u gaat veel musjes te boven’ (Mattheüs 10:31). Zijn woorden zijn krachtig omdat ze zo praktisch en duidelijk zijn. Soms hebben we Jezus nodig om de waan van de angst weg te blazen. Bijvoorbeeld met een eenvoudige retorische vraag als deze: ‘Wie toch van u kan met bezorgd te zijn één el aan zijn lengte toevoegen?’ (Mattheüs 6:27). Met andere woorden, je bezorgdheid zal je niets opleveren. Bezorgdheid over je leven helpt je leven niet. In feite vergiftigt het je. Het berooft je van je vreugde. Het trekt je leven naar beneden. ‘Richt je tot Mij’, zegt Hij. ‘Leg je lasten op Mijn brede schouders en Mijn sterke rug.’

Geestelijke angst is een geloofskwestie: ‘…, kleingelovigen’ (Mattheüs 6:30). En door op te roepen tot geloof zegt Jezus niet tegen ons dat we onze eigen kracht moeten opbrengen. Maar we moeten juist onze eigen zwakheid en onvermogen erkennen en opnieuw leunen op Zijn macht en sterkte. ‘Uw hemelse Vader weet het’ (Mattheüs 6:32). De wereld zoekt slechts naar dingen. Maar in Christus zijn we vrijgemaakt om naar God te zoeken. En om Hem te vertrouwen voor wat Hij geeft en wanneer (Mattheüs 6:32-33).

Filippenzen 4:6-7

We zouden kunnen denken dat het gevecht tegen angst en bezorgdheid alleen betrekking heeft op de basisdingen van voedsel en kleding. Maar maakt Paulus uitdrukkelijk een algemene toepassing met ‘geen ding’ en ‘alles’:

Wees in geen ding bezorgd, maar laat uw verlangens in alles, door bidden en smeken, met dankzegging bekend worden bij God; en de vrede van God, die alle begrip te boven gaat, zal uw harten en uw gedachten bewaken in Christus Jezus. (Filippenzen 4:6-7)

Het is niet genoeg om onszelf af te leiden. Om te proberen onze bezorgde hoofden elders te keren en onze problemen, onzekerheden en angsten te vergeten. We moeten veeleer naar God toe gaan. ‘Laat uw verlangens … bekend worden bij God.’ En als we naar Hem toe gaan, gaan dankbaar gebed en innerlijke vrede hand in hand. Dit is een belofte aan hen die naar God toe gaan met hun angsten: ‘De vrede van God, die alle begrip te boven gaat, zal uw harten en uw gedachten bewaken in Christus Jezus.’

Als we naar God toe gaan, gaan dankbaar gebed en innerlijke vrede hand in hand.

Vechten tegen angst, en in geestelijke en emotionele vrede komen, betekent niet dat al onze vragen beantwoord worden. God geeft vrede boven verstand. Zijn vrede overstijgt een gemakkelijke uitleg, en zelfs onze meest hoge verwachting. Hij geeft een vrede die ‘alle begrip te boven gaat’, die we niet kunnen begrijpen op aardse wijze.

1 Petrus 5:6-7

Mattheüs 6 legde een enorme basis voor mij en Filippenzen 4 herinnerde mij aan de onmisbare plaats van het gebed. Maar het was 1 Petrus 5:6-7 die het vaakst leek te barsten van de meest verfrissende genade.

Verneder u dan onder de krachtige hand van God, opdat Hij u op Zijn tijd verhoogt. Werp al uw zorgen op Hem, want Hij zorgt voor u. (1 Petrus 5:6-7)

‘Verneder u’ is een herinnering aan het feit dat onze angsten vaak toenemen met onze trots en ons gevoel van zelfredzaamheid. Als we God uit het oog verliezen, neemt onze nederigheid af. Het is een tijdloze oproep aan de bezorgde: verneder jezelf. Je kunt dit niet controleren. Je angst neemt toe met een grotere verwachting van jezelf en een verminderd zicht op God.

Dan die zin ‘op Zijn tijd’. Oh, wat een helderheid en hoop heb ik in deze woorden gevonden. Helderheid in de zin dat mijn gevoel voor timing vaak niet Gods perfecte gevoel voor timing is. Hij kent al mijn behoeften (Mattheüs 6:32) en heeft ‘Zijn tijd’. Daarom zou ik niet haastig moeten oordelen als mijn gebeden, ingegeven door mijn zorgen, niet onmiddellijk verhoord worden op de manier die ik zou willen. Mijn lasten op Hem leggen betekent niet dat Hij me meteen geeft wat ik wil. Maar Hij geeft mij geloof, dat me bereid maakt om geduldig te wachten op Zijn perfecte timing. En niet alleen helderheid, maar ook hoop – want ‘Zijn tijd’ komt vaak plotseling en onverwacht. Hij bevrijdt me van de last van het ceremoniemeester zijn van mijn eigen leven. Ik hoef niet op de klok te letten, maar ik vertrouw op de Heer van de tijd.

De vier meest angst-verdrijvende woorden voor mijn ziel in de loop der jaren komen aan het eind van 1 Petrus 5:7: ‘Hij zorgt voor u.’ Christus werd mens, gaf Zichzelf als offer voor jou, stond op van de doden in kracht, werd gekroond als Koning der koningen aan de rechterhand van Zijn Vader, zond Zijn Geest – het getuigt allemaal van het feit dat ‘Hij voor je zorgt’. De Vader toont hierin Zijn liefde en zorg voor jou: dat Christus voor jou is gestorven toen je nog een zondaar was (Romeinen 5:8). De Vader heeft Zijn eigen Zoon niet gespaard, maar heeft Hem voor je overgegeven – hoe zal Hij je niet genadig alles geven wat je nodig hebt, in Zijn volmaakte tijd?

Hij zorgt voor mij. Angst, verdwijn.

Zoete bevelen

Terugkijkend is het opmerkelijk welke troost God in dat anders zo schrijnende laatste jaar door Zijn Geest heeft gegeven door bepaalde beloften in Zijn woord. Ook vandaag de dag ga ik geregeld terug naar Mattheüs 6, of Filippenzen 4, of 1 Petrus 5. En steeds proef ik weer de genadige troost die God in die dagen in mijn bezorgde hart heeft gegeven.

Vorige week nog ging ik weer naar Mattheüs 6:25-34. En de woorden van Jezus vielen net zo aangenaam over me heen als elk ander gebod heeft gedaan. ‘Ik zeg u: Wees niet bezorgd over uw leven.’ Dat is een bevel: ‘Wees niet bezorgd.’ Moderne mensen kunnen zo snel schuren aan bevelen. Toch overspoelen de beloften van Christus door de jaren heen het zoete bevel met de sterke en zachtmoedige toon van Jezus’ stem en medeleven. De hemelse Vader kent al jouw behoeften. Hij staat klaar om ze te vervullen boven wat je kunt vragen, of denken, of zich voorstellen. Allemaal op Zijn perfecte tijd.

Het bericht Laat God je angst wegvagen verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Dat veranderde in 2004, toen in minder dan zes weken tijd maar liefs drie hevige orkanen over dit kleine deel van de staat raasden. Op de avond van 13 augustus werden we getroffen door de orkaan Charley. Drie weken later raasde Frances over ons heen. Nog drie weken later kwam de orkaan Jeanne. Het was geen prettige tijd om in dit deel van Florida te wonen.

De media als grote aanjager van angst

Een van de gevolgen van het orkaanseizoen van 2004 had ik misschien kunnen zien aankomen, maar ik had het niet verwacht: het grote effect dat het had op het lokale weerbericht. Toen het orkaanseizoen van 2005 in aantocht was, leken sommige meteorologen hun verstand te verliezen. Vergeef me de overdrijving, maar de typische weersverwachting van dat jaar kun je ongeveer als volgt samenvatten: ‘Voor de kust van Afrika heeft zich een tropische depressie gevormd. Die zou zomaar kunnen uitgroeien tot een gigantische orkaan. Vermoedelijk komt die recht onze kant op en zullen we straks allemaal om het leven komen.’

Het leek alsof de weerkundigen maar één doel voor ogen hadden: een permanente staat van angst creëren.

Het leek alsof de weerkundigen maar één doel voor ogen hadden: een permanente staat van angst creëren. Na een paar weken besloot ik niet meer naar dit soort onzin te luisteren. Ik vroeg mijn vrouw om mij te waarschuwen als er echt iets te melden zou zijn, bijvoorbeeld als ik de ramen zouden moeten verankeren of als we zouden moeten evacueren.

Als je de laatste jaren het nieuws een beetje gevolgd hebt, zul je wel iets van deze trend herkennen, waar je ook woont. Als je lang genoeg naar het nieuws gekeken hebt, begint zich in je hoofd vanzelf een monoloog af te spelen, in de trant van:

‘De economie staat op instorten en dat zorgt ervoor dat er te weinig aandacht is voor de bestrijding van de terroristen die op het punt staan ons weer aan te vallen. Het enige wat hen misschien nog kan stoppen is een pandemie: vogelgriep, varkenspest, de zwarte pest. Maar deze pandemie kan alleen maar schade berokkenen aan hen die nog niet bezweken zijn aan de verschrikkelijke gevolgen van klimaatverandering. Blijf kijken voor een reportage over een populair voedingsproduct dat u dagelijks eet, maar dat in het laboratorium kanker blijkt te veroorzaken bij ratten en chimpansees.’

Een deel van de angst die onder de mensen leeft wordt dus in meer of mindere mate opgeroepen door de media. Er is echter ook angst die wordt veroorzaakt door gebeurtenissen die daadwerkelijk angstaanjagend zijn. Heftige orkanen zíjn angstaanjagend om mee te maken. Ook andere natuurrampen, zoals overstromingen, branden, aardbevingen en tornado’s zijn angstaanjagend. En ziekten zijn ook, vooral als ze zich zoals het coronavirus in 2020 over de hele wereld verspreiden. Oorlogen en terreur eveneens.

Gebrek aan vertrouwen

Wat het nog ingewikkelder maakt is het gebrek aan vertrouwen in de media bij veel mensen. We weten dat angst goed verkoopt, omdat mensen daardoor de hele dag op een scherm zitten te kijken, en dat is winstgevend. We weten ook dat journalisten niet neutraal zijn, zoals niemand helemaal neutraal kan zijn. Maar veel mensen hebben daardoor helemaal geen vertrouwen meer in de verslaglegging van nieuwsmedia.

Sociale media hebben dat probleem versterkt, omdat vrienden en familieleden verhalen delen zonder de bronnen altijd goed te checken. Dit kan voor problemen zorgen als er iets gebeurt wat echt gevaarlijk is en een bepaald deel van de bevolking het afdoet als niets meer dan een mediahype, of nog erger, als het gevolg van een of andere grote, duistere samenzwering.

Als we te maken krijgen met een situatie die mogelijk levensbedreigend is, moeten we wat betreft naastenliefde het zekere voor het onzekere nemen.

Als we te maken krijgen met een situatie die mogelijk levensbedreigend is, moeten we wat betreft naastenliefde het zekere voor het onzekere nemen. Wordt er een orkaan in de vijfde categorie verwacht die recht op het gebied afkomt waar je woont, dan getuigt het niet van liefde en wijsheid als we op sociale media beweren dat het allemaal een hoax is. Als we onze naasten ervan overtuigen dat ze zich niet hoeven voor te bereiden op de komst van een sterke orkaan, kan dat hun dood betekenen.

Zo moeten we wat betreft naastenliefde ook het zekere voor het onzekere nemen als we horen van een besmettelijk virus dat zich snel verspreidt. Veel van onze buren zijn oudere mensen. Veel van hen hebben chronische longklachten zoals COPD en astma. Veel van hen hebben een verzwakt immuunsysteem, bijvoorbeeld doordat ze behandeld worden voor kanker. Het getuigt niet van liefde voor deze naasten als je hen risico laat lopen op een besmetting waar jouw eigen immuunsysteem waarschijnlijk wel tegen kan. Dit geldt zelfs al tijdens een normaal griepseizoen. Het getuigt niet van liefde voor je naast als je naar je werk, de kerk of een andere openbare gelegenheid gaat terwijl je een besmettelijke ziekte onder de leden hebt.

Dat wat betreft het liefhebben van onze naaste. Maar we moeten onszelf ook de dieperliggende vraag stellen hoe we überhaupt omgaan met angst en zorgen, waar die angst dan ook vandaan komt. Hoe gaan we om met alle angsten en zorgen waar we mee geconfronteerd worden, of ze nu opgeroepen worden door de media of door een daadwerkelijke dreiging?

Het voorbeeld van Augustinus

We kunnen daarbij veel leren van een voorbeeld uit de kerkgeschiedenis. De kerkvader Augustinus (354-430) leefde in een tijd die gekenmerkt werd door grote angsten en zorgen. De wereld van zijn tijd stond op z’n kop toen de barbaarse Visigoten in 410 na Christus Rome binnenvielen. Dat was het begin van het einde voor het West-Romeinse Rijk. Veel mensen vluchtten naar noord-Afrika. Augustinus werd daardoor geconfronteerd met allerlei onheilspellende verhalen die zij meebrachten, en waarin het christendom soms zelfs de schuld kreeg van de val van Rome. De klassieker ‘De stad van God’ schreef Augustinus als reactie op deze crisis.

Een van mijn favoriete citaten uit dit werk gaat over de angst die leefde bij zijn lezers. Hij bemoedigt christenen die aan alle kanten omringd zijn door gevaren: ‘Als je alles overziet wat een mens dagelijks kan overkomen, dreigen er talloze gevaren die zijn dood kunnen betekenen, en het is onzeker op welke van deze manier hij uiteindelijk aan zijn eind zal komen. Daarom is het de vraag of het beter is om uiteindelijk aan een van die gevaren te sterven of om steeds in angst voor al deze gevaren te leven’ (1:11).

Dit zijn de woorden van iemand die vertrouwt op de soevereiniteit van God. Augustinus wist dat het geen zin had om voortdurend in angst te leven vanwege alle gevaren die hem omringden. Hij wist dat God overal boven staat en dat zonder de wil van God geen haar van zijn hoofd kon vallen.

Een allesbepalende blikrichting

Wereldse mensen zijn vol angst en zorgen, maar ze zijn bang voor de verkeerde dingen. Ze maken zich zorgen over de economie. Ze vrezen voor hun pensioen. Ze zijn bang voor natuurrampen en rampen die door mensen veroorzaakt worden. Ze zijn bang voor terrorisme, en voor ziekten zoals het coronavirus. Maar ze zijn niet bang voor God. Jezus zegt dat we niet bang moeten zijn voor hen die het lichaam wel doden maar de ziel niet kunnen doden (Mattheüs 10:28). In plaats daarvan moeten we bang zijn voor God, Die beide te gronde kan richten. Alle dingen waarvoor mensen kunnen vrezen vallen in het niet bij de toorn van God. Vreselijk is het te vallen in de handen van de levende God (Hebreeën 10:31).

Zij die hun hoop op Jezus Christus gesteld hebben, hebben echter niets te vrezen van wie of wat dan ook.

Zij die hun hoop op Jezus Christus gesteld hebben, hebben echter niets te vrezen van wie of wat dan ook. Degenen die op Christus vertrouwen hoeven niet bang te zijn voor orkanen, ziekten, economische recessies, oorlogen of honger, en zelfs niet voor de dood. Onze soevereine Vader in de hemel staat boven al deze dingen. Natuurlijk is dat nogal makkelijk gezegd, maar hoe gemakkelijk worden we ook niet in beslag genomen door alle gevaren die ons omringen en vergeten we onze ogen op God geslagen te houden.

Is er een medicijn tegen wereldse angsten en zorgen? Ik denk dat we een belangrijke aanwijzing kunnen vinden in Filippenzen 4:6 en 7, waar Paulus tegenover angst het gebed stelt. Hij schrijft: ‘Wees in geen ding bezorgd, maar laat uw verlangens in alles, door bidden en smeken, met dankzegging bekend worden bij God; en de vrede van God, die alle begrip te boven gaat, zal uw harten en uw gedachten bewaken in Christus Jezus.’ Als we het gebed veronachtzamen, zorgt dat vrijwel altijd voor een toename van angst en zorgen. Dat is geen toeval. Bidden is een daad van geloof in God, en geloof in God leidt tot de vrede van God.

Het bericht Een medicijn tegen angst verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Je hoeft je niet druk te maken om de meest simpele dingen, want je hemelse Vader is daar volledig mee bekend.

Lees bijvoorbeeld Mattheüs 6:32. Jezus vertelt Zijn discipelen niet bezorgd te zijn over eten, drinken en kleding. En vervolgens vertelt Hij waarom niet. Want “uw hemelse Vader weet immers dat u al deze dingen nodig hebt.” Het impliciete punt daar is: je hoeft je niet druk te maken om de meest simpele dingen, want je hemelse Vader is daar volledig mee bekend. Hij kent elke financiële zorg, en Hij staat aan jouw kant. Hij weet ervan, dus wees niet ongerust.

Aan de andere kant, lees ook Mattheüs 5:34: “Maar Ik zeg u: Zweer in het geheel niet, niet bij de hemel, want dat is de troon van God.” Zweer niet bij de hemel. Je hebt hier geen enkele controle. Dat is het gevoel dat ik krijg als ik de woorden ‘in de hemel’ hoor.

‘Vader’: teder, warm, zorgzaam, attent, intiem.

‘In de hemel’: pas op; behandel Hem niet lichtvaardig. Zijn Koninkrijk doet er echt toe. Zijn Naam doet er echt toe. Zijn wil doet er echt toe.

En Hij is een Vader. Hij geeft je brood en Hij geeft je vergeving. Hij helpt je om het gevecht te voeren.

Hij is een Koning en Hij is een Vader. Hij is heilig, en Hij vernedert zichzelf.

Dus ik denk niet dat de uitdrukking ‘Onze Vader, Die in de hemelen zijt’ willekeurig is. Hij is majestueus en barmhartig. Hij woont in de hoge hemel en in het heilige, en bij de verbrijzelde en nederige van geest. (Jesaja 57:15) Hij is een Koning en Hij is een Vader. Hij is heilig, en Hij vernedert zichzelf. Hij is boven en Hij is klaar om overal dichtbij te komen, iedere keer als je Hem roept. Hij heeft plannen voor het hele universum en Hij heeft een plan voor jou – een echt perfect, op maat gemaakt plan – voor jouw leven en elk klein stukje ervan.

Het bericht De belangrijkste reden om niet bezorgd te zijn verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Dominee Conrad Mbewe uit Zambia sprak op Tweede Pinksterdag in Sporthal de Schelp op Urk over het thema ‘Volmaakte liefde drijft angst uit’.

Het bericht Volmaakte liefde drijft angst uit verscheen eerst op Geloofstoerusting.

In deze video kijken we naar de jongeren van de Heere Jezus (Mattheüs 8). Ze kenden de radicale boodschap van het volgen hun Meester. En toch besloten ze om achter Jezus over de loopplank de boot in te gaan. Aanvankelijk was het een mooie tocht over het meer van Galilea in het ‘scheepke onder Jezus’ hoede’. Maar toen brak de storm los. Ze zagen de dood voor ogen en ze waren bang.

Blijkbaar is het evangelie geen welvaartsevangelie. We moeten ons instellen op veel zorgen in ons leven. We zullen in de wereld geen respect ontvangen. De duivel is wakker als wij geestelijk wakker zijn. We hebben ook de strijd met onszelf. Nee, de christenreis naar de eeuwigheid is geen vakantiereis, maar een oorlog. Jezus is niet los verkrijgbaar van Zijn kruis. Liever een gekruisigde Christus dan geen Christus? We gaan op deze weerbarstige realiteit van aanvechting en kleingelovigheid in en we zien Wie Jezus daarin is. Kijk je mee?

Het bericht Als de moed en de schoen zinken verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Als ik nu terugkijk, wilde ik wel dat een oudere dame naast me was komen zitten en me had gezegd: ‘Het grootste deel van het leven betekent wachten, Jani. Leer te wachten met verwachting, niet vol angst.’

Weet je, ik ben opgegroeid terwijl ik geloofde in een leugen – een leugen die ik met me mee droeg richting volwassenheid. Ik geloofde dat geluk het mijne zou zijn als mijn dromen eindelijk zouden uitkomen. En daarom werkte ik hard – heel hard – om alles om me heen te verzamelen waar mijn hart naar verlangde.

De tirannie van angst

Maar toen ik merkte dat ik sommige verlangens realiseerde, kreeg ik de angst dat ik het weer zou verliezen. Wat een harde supervisor was dat! Het verstrikte me in een web vol twijfel en gerichtheid op mezelf en het beroofde me van mijn vreugde.

Waar was ik niet bang voor? Er valt weinig te noemen.

Ik vreesde de kwetsbaarheid van het huwelijk en ik vreesde de eenzame pijn van ongehuwd zijn. Ik vreesde de druk die komt met succes, en ik vreesde de schande van het mislukken. Ik vreesde onvruchtbaarheid en ik vreesde zwangerschap. Ik vreesde de verantwoordelijkheid om kinderen groot te brengen, en ik vreesde de leegte van een kinderloos huis. Ik vreesde de stress om buiten mijn huis te werken, en ik vreesde de isolatie om fulltime thuis te blijven. Ik was bang onvolwassen te zijn en ik vreesde oud te worden. Waar was ik niet bang voor? Er valt weinig te noemen.

Ik haatte het om zo bang te zijn. Ik had een hekel aan wat die angsten bij mij en degenen die ik liefhad deden. Ik probeerde ze te beredeneren en te overtreffen, wat me alleen maar leidde tot het angstaanjagende, flitsend, soort van neon-achtige teken dat nu eindelijk de aandacht van me had: ‘Jani, jij hebt geen controle. En dat zal je nooit hebben ook.’

Ik zag dat ik meer vrees voor mijn omstandigheden had dan voor God.

Ik zag dat ik meer vrees voor mijn omstandigheden had dan voor God. Ik was de realiteit uit het oog verloren dat zowel beproevingen als triomfen deel uitmaken van het goede verhaal dat God door mij heen schrijft. Ik heb de waarheid niet gewaardeerd dat Hij evenveel met ons is in onze lach als onze tranen, in onze vieringen als in ons lijden.

Soms lijkt het leven erg somber en oneerlijk hard. Dat lijkt zo, omdat het zo is. We wachten tot die speciale man een afspraak maakt voor een date, of om die droombaan te bemachtigen, of voor de uitslagen van het laboratorium die ons verlangde “alles is goed” bevestigen. En het is moeilijk om in hoop te blijven wachten, omdat, ‘Wat als . . . ?’

De remedie voor onze angsten

Wat kan onze angsten kalmeren? De remedie tegen angst is niet het jezelf terugtrekken, of meer zelfbeheersing, of zelfs meer moed aanwakkeren. De remedie voor onze angsten is hoop – hoop in een God Die meer is dan een match voor alles waar we aan deze kant van de hemel voor vrezen, een God Die belooft dat Zijn aanwezigheid nabij en echt is:

Al ging ik ook door een dal vol schaduw van de dood, ik zou geen kwaad vrezen, want U bent met mij. (Psalm 23:4)

Wees niet bevreesd, want Ik ben met u, wees niet verschrikt, want Ik ben uw God. Ik sterk u, ook help Ik u, ook ondersteun Ik u met Mijn rechterhand, die gerechtigheid werkt. (Jesaja 41:10)

Echte hoop is een Persoon

Houd je angsten losjes vast. Breng ze bij God en bied ze Hem aan met open handen, en vraag Hem om je angsten te vervangen voor hoop. Laat je angsten los en houd hem vast. Als we onze angsten met hem verlaten, zal Hij ons kalmeren door Zijn liefde (Zefanja 3:17), en ons helpen onszelf af te vragen: ‘Wat buigt u zich neer, mijn ziel, en wat bent u onrustig in mij? Hoop op God, want ik zal Hem weer loven; Hij is de volkomen verlossing van mijn aangezicht en mijn God.’ (Psalm 43: 5)

Zowel beproevingen als triomfen maken deel van het goede verhaal dat God door mij heen schrijft.

En hoe ziet die hoop er dan uit? Het lijkt net zo bevredigend en veilig als God zelf, omdat echte hoop een Persoon is. Paulus vertelt ons in Romeinen 15:13: ‘De God nu van de hoop moge u vervullen met alle blijdschap en vrede in het geloven, opdat u overvloedig bent in de hoop, door de kracht van de Heilige Geest.’ Wanneer we vasthouden aan de God van de hoop, wat we dan hebben is geen psychologische vooruitgang, maar God zelf als onze bondgenoot voor elke twijfel en gevaar.

Hoe houd je God vast? Nou, je moet dicht bij Hem komen. Je moet Hem beter leren kennen. En hoe leer je God beter kennen? Op dezelfde manier als je iemand anders leert kennen: door samen tijd door te brengen. Wat me het meest helpt om de God van de hoop beter te leren kennen is door tijd met Hem door te brengen – bewust en consequent Hem ontmoeten op de pagina’s van de Bijbel. Sinds de Bijbelse tijden is er veel veranderd in de wereld. Maar God is niet veranderd. De God van hoop die we op de bladzijden van de Bijbel zien, is de God die we ontmoeten.

Hoop is een keuze

Hoop is een keuze. Wat bepaalt die keuze, wat geeft het smaak, wat voedt het? Door dagelijks onze Bijbels te openen en te mediteren over de God van hoop. Mijn schoonmoeder, Anne Ortlund, leerde me een Schriftgedeelte te nemen en tijdens het lezen dezelfde twee vragen te stellen die Saulus tijdens zijn eerste ontmoeting met Christus stelde: ‘Wie bent u, Heere?’ En ‘Wat zal ik doen, Heere?’ (Handelingen 22: 8 en 10). Elke vrouw met een open Bijbel kan God daar vinden en sterker worden in hoop door deze twee vragen te stellen.

Laten we vrouwen zijn die verblijven in Gods goedheid. Laten we genieten van Zijn wijze zorg voor elk miniem detail in Zijn universum. Laten we al die eisen met het oog op ons geluk, al die dromen waar we niet zonder kunnen, met open handen voor onze Koning houden. Laten we voor hoop kiezen. Dan zullen we met David kunnen zeggen: ‘En nu, wat verwacht ik, Heere? Mijn hoop, die is op U!’ (Psalm 39:7)

Het bericht Het grootste deel van het leven betekent wachten verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Het bericht Wat als ik mij vergis? verscheen eerst op Geloofstoerusting.