Maar wat de doorsnee criticaster op christenen mist, is dat Jezus niet oproept tot het afschaffen van moreel onderscheidingsvermogen of geestelijke beoordeling. Hij beweert tenslotte vijf verzen later dat Zijn volgelingen de middelen zullen hebben om te oordelen wat voor soort mensen in de wereld honden en zwijnen zijn (Mattheüs 7:6). Geloven in de ernst van de zonde, de exclusiviteit van Christus en het hebben van morele overtuigingen maakt iemand niet veroordelend. Kijk maar naar Jezus Zelf.

Een spiegel voor christenen

Dit betekent echter niet dat Mattheüs 7:1 niets te zeggen heeft tegen conservatieve christenen. Net zoals alle andere mensen op de wereld hebben we de neiging om het slechtste van mensen te denken, vertellen we met plezier slechte geruchten door en beoordelen we mensen en situaties zonder dat we alle feiten weten (of zelfs niet eens de helft).

Ik heb het hier niet over het terechtwijzen van eigenzinnige gemeenteleden, het aangaan van moeilijke gesprekken met mensen die gevangen zitten in zonden of over het weigeren om rekening te houden met iemands voormalige gedrag. Ik wil ook niet beweren dat je naïef moet zijn in hoe je kijkt naar hoe samenlevingen functioneren, je onthouden van de openbare uitwisseling van ideeën of het negeren van al ons onderscheidingsvermogen totdat we iets of iemand volledig kennen. Nee, ik heb het over de snelle neiging om eerst aan te vallen en pas later de vragen te stellen (of zelfs helemaal niet).

Is er een bijbelse waarheid die meer genegeerd wordt op het internet (en vergeet ons eigen hart niet) dan Spreuken 18:17? Daar staat: ‘Wie de eerste is in zijn rechtszaak, lijkt rechtvaardig te zijn, maar dan komt zijn naaste en doorgrondt hem.’

Ik ben nooit beschuldigd van ernstig wangedrag waarvan ik wist dat deze beschuldiging overduidelijk onjuist was of helemaal verkeerd was begrepen. Maar als dat ooit gebeurt dan hoop ik dat mensen zullen onthouden wat het Spreukenboek zegt: ‘Wie antwoordt voordat hij geluisterd heeft, het is hem tot dwaasheid en schande’ (Spreuken 18:13). Te vaak zijn we snel in spreken en traag in luisteren. De wereld, het vlees, de duivel en het internet wil dat we snel oordelen, terwijl de Bijbel oproept om ons oordeel uit te stellen tot we beide kanten gehoord hebben. Het gebeurt voortdurend: Voorgangers zondigen door gemeenteleden te oordelen op grond van horen zeggen, gemeenteleden bekritiseren voorgangers zonder het hele verhaal te kennen, burgers veronderstellen het ergste van politici zodra er zich een schandaal voordoet en kinderen vallen hun broer of zus aan bij de eerste de beste fout die ze kunnen ontdekken.

‘Waar rook is daar moet vuur zijn’

De meeste van ons horen tijdens hun leven tientallen berichten en beschuldigingen over beroemdheden, atleten, voorgangers en kennissen. Dit gebeurt onder het mom van het idee ‘waar rook is daar moet vuur zijn’. Vaak is dit waar, maar brandstichters zorgen ook voor vuur. Soms verbergt de rook van tegenstrijdigheden een razend vuur van wangedrag. Maar soms blijkt de scherpe geur van rook een kruimel in het broodrooster te zijn. Je kunt maar beter geen ‘Brand!’ roepen in een druk gebouw om er vervolgens later achter te komen dat je buurman van krokante toast houdt…

Sommige lezers zullen zich afvragen wat de aanleiding was van dit schrijven. Niets in het bijzonder, en toch alles. Er is geen recente gebeurtenis die de aanleiding was voor deze gedachten. Ik schrijf eerder vanwege de zonden waarvan ik weet dat ze zich in mijn hart schuilhouden en vanwege de manier waarop de sociale media naar beschuldigingen vragen zoals een kind snoep eist. Als je ze geeft wat ze willen dan zullen ze alleen maar om meer vragen.

Als christenen realiseren we ons dat zonden veroordeeld moeten worden en dat degene waar tegen gezondigd is onze mededogen verdient. Maar ze zouden ook moeten leren van de laatste dagen van onze Heere (Jezus) dat het geloven van elke beschuldiging net zo slecht is als het maken van de beschuldigingen. Als we naar Jezus kijken dat moeten we zeggen dat ‘controversieel’ en ‘beschuldigd’ niet altijd ‘onruststoker’ of ‘schuldig’ betekent. We zouden dezelfde maat moeten gebruiken een ander als die we bij onszelf zouden willen zien en dat betekent een open hart en open geest. Zou jij willen dat andere mensen het slechtste van jou denken? Wil ik dat mensen elk slecht gerucht wat ze over mij horen doorvertellen? Wat als mensen over ons spreken op de manier zoals wij over anderen spreken?

De neiging om het slechtste te geloven

Over dit thema ben ik vaak uitgedaagd door de uitleg van het negende gebod door de Heidelbergse Catechismus (vraag en antwoord 112):

Wat wil het negende gebod? Dat ik tegen niemand valse getuigenis geve, niemand zijn woorden  verdraaie, geen achterklapper of lasteraar zij, niemand lichtelijk en onverhoord oordele of helpe veroordelen; maar allerlei liegen en bedriegen, als eigen werken des duivels, vermijde, tenzij dat ik den zwaren toorn Gods op mij laden wil; insgelijks, dat ik in het gericht en alle andere handelingen de waarheid liefhebbe, oprechtelijk spreke en belijde;ook mijns naasten eer en goed gerucht naar mijn vermogen voorsta en bevordere.

Denk aan je tweets (net als dat ik dat moet doen). Denk aan je artikels. Denk aan jouw gesprekken met vrienden. Denk aan datgene waar je met je man over praat. Of hoe je praat over je vrouw. Denk aan je e-mails en berichtjes. Denk aan de woorden die bij je op komen. Doen we alles wat we kunnen om de goede naam van onze naaste te beschermen en bevorderen? Of zijn we geneigd om het slechtste te geloven, geneigd om fouten door te vertellen en zijn we blij als we er een schepje bovenop kunnen doen? Als een enkel gerucht van wangedrag iemand zijn leven kan ruïneren (als dat de morele wereld is die we willen onderhouden, één waar schuld wordt verondersteld en onschuld pas wordt verklaard als het te laat is) dan zijn jij en ik maar een zucht verwijderd van de ondergang van alles.

‘Oordeelt niet, opdat u niet geoordeeld wordt.’ Het mag dan misschien niet zeggen wat iedereen wil dat het zegt, maar het zegt nog steeds veel. Veel meer dan dat velen van ons willen horen.

Het bericht Ja, wij zijn veroordelend … (maar niet op de manier zoals iedereen denkt) verscheen eerst op Geloofstoerusting.

En zoals zo vaak het geval is, was het niet alleen een theologische kwestie, maar ook een politieke en internationale kwestie. Mensen van bepaalde klassen wilden een nauwere relatie met Spanje voor handelsdoeleinden. En andere mensen wilden juist meer afstand nemen van Spanje nadat ze onafhankelijk waren geworden van Spanje. Dat verdeelde dus mensen, omdat sommigen het arminianisme zagen als iets wat hen misschien zou helpen om dichter bij een katholiek land als Spanje te komen. Dan heb je mensen die niet van de koopmansklasse houden en die aan de kant staan van de domineesklasse, zodat het een rommelige kwestie wordt vol politiek.

En op dit moment heb je ook nog steeds een debat in landen zoals Nederland met de vraag of hun leider een verkozen president of premier moet zijn of een koning of prins. Dus heb je ook nog dit soort vechtende partijen. Dat alles speelt zich af te midden van deze theologische kwestie en het is gemakkelijk voor ons om te zeggen: ‘Nou ja, ze hadden nooit zo het gevecht met elkaar moeten aangaan.’ En toch is er iets te leren van die culturele context; ze gaven zo veel om hun theologie.

Er is zelfs een verhaal over de synode van Dordt dat, toen een bepaalde afgevaardigde zich misschien niet zo goed uitdrukte en wat arminiaanse sympathieën liet blijken, een van de leiders hem uitdaagde voor een tweegevecht ter plaatse. De voorzitter van de synode probeerde dingen te kalmeren en liet de mensen wat tijd doorbrengen in gebed. Nadat het gebed beëindigd was, stond de leider weer op en daagde hem opnieuw uit voor een duel.

Nu hebben ze gelukkig niet tot de dood toe gevochten en achteraf kunnen we lachen om dit soort dingen en denken: ‘Je gaat toch niet een duel aan over theologische leerstukken?’ Dat is waar! Toch is er iets te leren in onze tijd over hoe veel ze gaven om deze punten en hoe ze zagen dat de aanbidding van God op het spel stond, de reinheid van de kerk en het begrip van de Schrift. En dus gingen ze tot het uiterste om er zeker van te zijn dat het geloof dat zij onderwezen, dat zij geloofden, dat zij onderschreven, waar was, juist en de eer aan God gaf.

Het bericht De rommelige en leerzame culturele omstandigheden van Dordt verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Zoals de puriteinen

Voor veel jonge predikanten – en ook voor heel wat oude rotten in het vak – is het een worsteling om hun eigen stijl te ontdekken. Ik ben daarop geen uitzondering. Tijdens mijn studie heb ik de reformatoren en de puriteinen verslonden. Alles wat ik las leek ofwel honderden jaren geleden geschreven dan wel vertaald te zijn. Teksten die ik in die tijd schreef (ik preekte in die tijd nog niet zo veel) zouden stuk voor stuk grote kanshebbers zijn geweest in een wedstrijd ‘schrijven alsof het rechtstreeks uit het Latijn vertaald is’. Ik schreef gerust zinnen die een halve pagina besloegen. Ik gebruikte ouderwetse zinsconstructies en veel te veel woorden.

Was het tenslotte geen duidelijk kenmerk van vroomheid om archaïsche woorden als ‘betrachten’, ‘razernij’ en ‘vermetelheid’ te gebruiken?

Een professor waar ik heel veel van geleerd heb, daagde me uit om voor mijn tijdgenoten te schrijven, niet voor de tijdgenoten van mijn grote voorbeelden. Dat was op dat moment een pijnlijke les. Ik wist toen ook niet of ik het helemaal met hem eens was. Was het tenslotte geen duidelijk kenmerk van vroomheid om archaïsche woorden als ‘betrachten’, ‘razernij’ en ‘vermetelheid’ te gebruiken? Niet dus. Ik moest leren om mezelf te zijn en om niet als een puritein te klinken. (Overigens had een van mijn studiegenoten in die tijd een fantastisch t-shirt waar op stond: ‘Vliedt archaïsch taalgebruik.’ En uitgerekend hij was degenen die tijdens zijn hele studententijd verkering had. Zo zie je maar.)

Zoals de docent homiletiek

Later in mijn studie begon het me op te vallen dat veel van mijn klasgenoten precies zo klonken als hun docent homiletiek. Dat komt nog steeds veel voor. Het maakt niet uit waar je komt, hoogleraars preekkunde blijken heel wat klonen voort te brengen. Dat is voor een deel te wijten aan docenten die te veel nadruk leggen op hun manier van preken – dat is meestal de stijl die wel bij hen past, maar niet noodzakelijk bij al hun studenten.

We zijn zo wanhopig op zoek naar een identificatiefiguur dat we uiteindelijk alles kopiëren van mensen tegen wie we opkijken, met name als het gaat om degenen die ons leren preken.

Maar de studenten zijn zelf ook deels verantwoordelijk. We zijn zo wanhopig op zoek naar een identificatiefiguur dat we uiteindelijk alles kopiëren van mensen tegen wie we opkijken, met name als het gaat om degenen die ons leren preken. Op Gordon-Conwell liepen bijvoorbeeld heel wat Haddon Robinsonnetjes rond. Dat wil niet zeggen dat al die studenten uiteindelijk geen goede predikanten kunnen worden, maar ze moeten zich wel realiseren dat er maar één Haddon Robinson is. En dat zij dat niet zijn!

Zoals John Piper

Hoewel ik met veel zegen naar de preken van Robinson heb geluisterd, was ik meer geneigd om andere voorgangers na te doen. Ik moet tijdens de eerste jaren van mijn loopbaan als predikant regelmatig als een (heel slechte) versie van John Piper hebben geklonken. Ik luisterde in die tijd zo veel naar Piper, dat ik zeker weet dat ik Piperiaans was in mijn gebeden, in mijn onderwerpkeuze en zelfs in de manier waarop ik ‘vreugde!’ zei. Begrijp me niet verkeerd, ik schaam me er niet voor dat ik veel van Piper heb geleerd en door hem beïnvloed ben. Ik zou mijn preken zo voor die van hem willen inruilen. Maar hij zou waarschijnlijk de eerste zijn om te zeggen: ‘Je moet hetzelfde evangelie verkondigen als ik, maar je hoeft het niet precies zo te brengen.’ Het heeft een aantal jaar geduurd, maar inmiddels heb ik me er wel mee verzoend dat ik John Piper niet ben. Ik ben gewoon niet dezelfde persoonlijkheid, laat staan dat ik dezelfde talenten heb.

Het heeft een aantal jaar geduurd, maar inmiddels heb ik me er wel mee verzoend dat ik John Piper niet ben.

Er zijn in de loop der tijd meerdere voorgangers geweest die ik graag had willen evenaren. Ik mocht willen dat ik op dezelfde manier en met even veel humor een tekst kon uitdiepen als Alistair Begg (natuurlijk inclusief zijn accent). Ik zou net zo’n antenne voor de heersende cultuur willen hebben als Tim Keller, en net zo origineel willen zijn als hij. Ik zou het heerlijk vinden als ik net zo grappig en bescheiden zou kunnen zijn als C.J. Mahaney. Ik heb me regelmatig afgevraagd hoe het zou zijn om zo recht voor je raap te zijn als Driscoll, of zo intelligent als Carson (ik heb weleens geprobeerd om ‘Jesaja’ net zo uit te spreken als hij, maar niemand trapte erin). En hé, ik heb zelfs bedacht hoe tof het zou zijn om even cool over te komen als Rob Bell.

Zoals jezelf

Door de jaren heen heb ik verschillende manieren uitgeprobeerd om de boodschap over te brengen. Ik heb gepreekt zonder briefje, met een halve pagina aan preekaantekeningen en met een woord voor woord uitgeschreven manuscript. Simpelweg omdat bepaalde predikanten waar ik tegenop kijk het zo deden. Maar wat het beste bij mij en mijn preekstijl past, is iets wat het midden houdt tussen een compleet uitgeschreven preek en een briefje met onleesbare krabbels. Docenten homiletiek zullen het me misschien niet in dank afnemen, maar soms moet je gewoon proberen uit te vinden wat voor jou het beste werkt. Er zullen zeker bepaalde principes zijn die voor alle goede prediking gelden, maar er komt ook een heleboel ‘geen idee waarom, maar dit werkt voor mij het beste’ bij kijken.

Een van de moeilijkste dingen die een voorganger moet leren, is om gewoon zichzelf te zijn. Dat is vooral voor beginners een hele kunst.

Sinds ik ben bevestigd als predikant heb ik naar schatting bijna 500 keer gepreekt. Ik denk dat ik zo’n 450 diensten nodig had om mijn eigen stijl te ontdekken. Dat wil niet zeggen dat al die preken slecht of nep waren. Ik heb echt geen Schotse tongval geveinsd of jeugdherinneringen opgehaald uit een of ander dorpje in South Carolina waar ik zelf nooit ben geweest. Maar zo veel tijd heeft het me gekost om de les van Paulus te leren: ‘Door de genade van God ben ik wat ik ben.’

Een van de moeilijkste dingen die een voorganger moet leren, is om gewoon zichzelf te zijn. Dat is vooral voor beginners een hele kunst. Je hoeft de gedrevenheid, de humor en de belezenheid van een ander niet zelf te etaleren. En je hoeft je eigen persoonlijkheid niet op te geven omdat een van je grote voorbeelden toevallig iets anders in elkaar steekt dan jij. Blijf vooral leren van anderen, maar je gemeente komt op zondag naar de kerk om jou te horen preken, niet om iets te zien van de predikant die je had willen zijn. Laat je karakter voortdurend gelouterd worden door de Geest van God. Laat de waarheid van Gods Woord door jouw eigen persoonlijkheid heen schitteren. Preek als een sterfelijk mens voor sterfelijke mensen. En vergeet niet om jezelf te zijn.

Het bericht Jezelf zijn op de preekstoel, dat heb ik ook moeten leren verscheen eerst op Geloofstoerusting.

De Romeinen vierden hun zevendaagse winterfeest, Saturnalia, vanaf 17 december. Het was een door en door heidense aangelegenheid vol losbandigheid en de verering van de god Saturnus (vandaar de naam van het feest). Om het einde van de winterzonnewende aan te geven, maakte de Romeinse keizer 25 december een feestdag voor Sol Invictus (de Onoverwonnen Zon). De kerk wilde het christendom aangenamer maken voor de Romeinen en populairder bij het volk. Daarom heeft de kerk deze heidense feesten overgenomen en de viering van de geboorte van hun Verlosser op 25 december ingesteld. Want wat het kerstfeest vandaag de dag ook is geworden, het begon als een kopie van traditionele heidense feestdagen. Dus als je van Kerst houdt, heb je dat aan Saturnalia en Sol Invictus te danken.

Dat is het verhaal, en iedereen, van liberale christenen tot conservatieve christenen tot niet-christenen, lijkt het er over eens te zijn dat het waar is.

Alleen, … het is niet waar.

Om te beginnen moeten we onderscheid maken tussen een oorsprong die suggereert dat het feest gestolen is en een oorsprong die alles te maken heeft met afwijzing. Dat er enig verband zit tussen een christelijk feest en een heidens feest zou kunnen betekenen dat het christelijke feest een kopie is (‘Hé, laten we deze populaire heidense feestdag christelijk maken om onze viering populairder te maken’). Maar het zou ook juist een bewuste afwijzing kunnen betekenen van dat heidense feest (‘Hé, deze heidense feestdag is vreselijk, dus laten we iets uitgesproken christelijks in de plaats stellen’).

Na de bekering van Constantijn in de vierde eeuw na Christus hebben christenen zich soms aangepast en de heidense feesten christelijk gemaakt. Of ze daar verstandig aan deden en of het zinvol was, staat open voor historisch debat. Maar de motivatie was om het heidendom van de Romeinse wereld te vernieuwen, in plaats van alles met de grond gelijk te maken. Zelfs als Kerst op 25 december werd ingesteld vanwege Saturnalia en Sol Invictus, betekent dat daarmee niet per se dat de christelijke viering van de geboorte van Christus als een heidens feest is begonnen.

Maar in het geval van Kerst is er zelfs goed bewijs dat 25 december niet is gekozen vanwege een heidens winterfeest. Dit is wat Andrew McGowan, van Yale Divinity School, betoogt in zijn artikel ‘How December 25 Became Christmas’ (voor het eerst gepubliceerd in Bible Review in 2002). Laat me proberen McGowan’s mooie historische werk te distilleren door drie vragen te beantwoorden.

Wanneer zijn christenen voor het eerst begonnen met het vieren van de geboorte van Jezus op 25 december?

Pasen ontwikkelde zich veel eerder dan Kerst als een christelijke feestdag. Er wordt geen melding gemaakt van geboortevieringen door de vroegste kerkvaders. Christelijke schrijvers als Irenaeus (130-200) en Tertullianus (160-225) zeggen niets over een feest ter ere van de geboorte van Christus. Origenes (165-264) bespotte zelfs de Romeinse vieringen van verjaardagen als heidense praktijken. Dit is een vrij goede aanwijzing dat Kerst nog niet op de kerkelijke kalender stond (of in ieder geval niet wijdverbreid was). Als dat wel zo was, zou het geen verbinding hebben gehad met een soortgelijke Romeinse feestdag.

Dit betekent echter niet dat niemand geïnteresseerd was in de geboortedatum van Christus. Aan het einde van de tweede eeuw was er veel belangstelling voor het dateren van de geboorte van Jezus. Zo deed Clemens van Alexandrië (150-215) verschillende voorstellen, waarvan geen enkele echter 25 december was. De eerste vermelding van 25 december als de geboortedag van Jezus komt van een almanak uit het midden van de vierde eeuw die de Filokaliaanse kalender wordt genoemd. Een paar decennia later, rond 400 na Christus, zou Augustinus aangeven dat de donatisten kerstfeesten hielden op 25 december. Maar ze weigerden Driekoningen te vieren op 6 januari, omdat ze dachten dat deze laatste datum een recente uitvinding was.

De donatisten waren ontstaan tijdens de vervolgingen onder Diocletianus in 312. Zij verzetten zich sterk tegen elk vorm van compromis ten opzichte van hun Romeinse onderdrukkers. We kunnen er dus zeker van zijn dat ze de viering van Kerst, of de datum van 25 december, niet beschouwden als een heidense uitvinding. McGowan concludeert dat er een oudere Noord-Afrikaanse traditie moet zijn geweest die de donatisten goed kenden. Daarom kunnen de vroegste kerstvieringen (die we kennen) worden gedateerd in de tweede helft van de derde eeuw. Dit is qua tijdsperiode nog ruim voor Constantijn en in een periode waarin christenen standvastig alle connecties met de heidense religie proberen te vermijden.

Wanneer werd voor het eerst gesuggereerd dat Kerst een heidense oorsprong had?

Geen van de kerkvaders in de eerste eeuwen van de kerk verwijst naar een vermeend verband tussen Kerst en Saturnalia of Sol Invictus. Je zou kunnen denken, ‘Nou natuurlijk deden ze dat niet. Dat zou gênant zijn geweest.’ Maar als je je christelijke geboortefeest op een bestaand heidens feest hebt gebaseerd met als doel om je religie op deze manier populairder of begrijpelijker te maken, dan zou daar zeker reactie op komen. Trouwens, zoals McGowan aangeeft, is het niet alsof latere christelijke leiders deze verbanden niet meer wilden leggen. Gregorius de Grote schreef in 601 dat hij christelijke zendelingen aanspoort om heidense tempels in kerken te veranderen en heidense feesten een nieuw doeleinde te geven als feestdagen voor christelijke martelaren.

Tot aan de 12e eeuw is er geen enkele aanwijzing te vinden dat de geboorte van Jezus werd gedateerd rondom de heidense feestdagen. Toen stelde Dionysius bar-Salibi dat Kerst werd verplaatst van 6 januari naar 25 december zodat het zou samen vallen met Sol Invictus. Eeuwen later, na de Verlichting, verspreiden wetenschappers van vergelijkende godsdienstwetenschappen het idee dat de vroege christenen de winterzonnewendefeesten voor hun eigen doeleinden hadden gebruikt. Maar in het eerste millennium van de kerkgeschiedenis heeft helemaal niemand dit verband gelegd.

Waarom vieren we Kerst op 25 december?

Het eerste antwoord op deze vraag is dat sommige christenen dat niet doen. In de oostelijke tak van de kerk wordt Kerst gevierd op 6 januari, waarschijnlijk om dezelfde reden dat Kerst op 25 december in het Westen werd gevierd, alleen met een andere berekening. Hoewel we er niet helemaal zeker van kunnen zijn, is er een goede reden te bedenken waarom 25 december de datum voor Kerst is geworden. Er is namelijk een verband tussen de (vermoedelijke) datum van Jezus’ dood en de datum van Jezus’ verwekking.

Drie data zijn belangrijk bij deze berekening. Laten we beginnen met de datum van Jezus’ dood.

Rond 200 na Christus merkte Tertullianus van Carthago op dat Jezus stierf op de veertiende dag van de Joodse maand Nisan. Dat komt overeenkomt met 25 maart van de Romeinse zonnekalender. In het Oosten maakten ze hun berekening met behulp van de veertiende dag van de eerste lentemaand van hun plaatselijke Griekse kalender. In de Romeinse kalender was dit 6 april. Dus afhankelijk van wie je het zou vragen, stierf Jezus op 25 maart of 6 april.

Zowel in het Westen als in het Oosten ontwikkelde zich dezelfde traditie dat Jezus stierf op dezelfde datum waarop Hij werd verwekt. Een anoniem christelijk werk uit het vierde-eeuwse Noord-Afrika stelde dat 25 maart ‘de dag van het lijden van de Heer en van Zijn verwekking was. Want Hij werd verwekt op dezelfde dag dat Hij leed.’ Augustinus in ‘Over de Drie-Eenheid’ benoemt dezelfde berekening. Ook in het Oosten beweert bisschop Epiphanius van Salamis uit de vierde eeuw dat Christus op 6 april de zonden van de wereld heeft weggenomen en op dezelfde datum ‘in de smetteloze schoot van de heilige maagd was ontsproten’. Het feit dat deze merkwaardige traditie in twee verschillende delen van de wereld bestond, suggereert dat het misschien geworteld is in meer dan alleen maar giswerk. Zeer waarschijnlijk, zoals McGowan opmerkt, leunden deze vroege christenen op een oude Joodse traditie die zei dat de belangrijkste gebeurtenissen van de schepping en de verlossing in dezelfde tijd van het jaar plaatsvonden.

Nu we de datum van de dood van Christus en de(zelfde) datum van zijn verwekking hebben, kunnen we goed begrijpen waar de datum van Kerst vandaan kan zijn gekomen. Als Jezus op 25 maart werd verwekt, dan moet de beste datum om Zijn geboorte te vieren negen maanden later zijn, op 25 december (of, in het Oosten, 6 januari). We kunnen niet zeker weten dat dit de oorsprong van 25 december is. We kunnen al helemaal geen leerstellige uitspraken doen over de historiciteit van die datum. Toch is er veel beter historisch bewijs voor het gegeven dat onze datum voor Kerst verbonden is met de dood en de verwekking van Christus dan dat die datum te maken heeft met de heidense feesten van Saturnalia en Sol Invictus.

Het bericht Hebben we het kerstfeest gestolen van de heidenen? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Het is belangrijk dat we ze bestuderen en begrijpen. Maar het is natuurlijk nog belangrijker dat we ze gehoorzamen.

Maar wel om de juiste redenen. Hard werken om de Tien Geboden te gehoorzamen vanuit een verkeerde motivatie en met een verkeerd doel, is de perfecte manier om op een verkeerde manier gestalte te geven aan onze relatie met God. God gaf ons de geboden om te gehoorzamen – niet om daarmee onze zaligheid te verdienen, maar: om wie wij zijn, om wie God in Zichzelf is, om wie Hij is voor ons, om waar wij ons bevinden en om wat Hij heeft gedaan.

Reden 1: Om wie wij zijn

Vergeet dit voor de hand liggende feit niet: Exodus 19 gaat aan Exodus 20 vooraf. God heeft de Israëlieten al ‘een koninkrijk van priesters en een heilig volk’ genoemd (Exodus 19:6). Zij zijn een apart gezet volk. Hetzelfde geldt voor ons. Als christenen zijn ook wij een koninkrijk van priesters en een heilig volk (vergelijk 1 Petrus 2:9). We moeten bereid zijn om alleen te staan, er anders uit te zien en regels te hebben die de wereld niet begrijpt. Natuurlijk zijn we niet altijd het heilige volk dat we zouden moeten zijn, maar dat is wel hoe Hij ons heeft genoemd. Dat is wie wij zijn. Wij zijn Gods volk, apart gezet om te leven in overeenstemming met Gods wegen.

We moeten bereid zijn om alleen te staan, er anders uit te zien en regels te hebben die de wereld niet begrijpt.

Reden 2: Om wie God in Zichzelf is

De openingsverzen van Exodus 20 zijn niet maar wat opvulling, voordat de geboden gaan volgen. Zij laten zien wie God is en waarom we Hem zouden moeten gehoorzamen. In vers 2 openbaart God Zichzelf opnieuw als ‘de Heere’, dat wil zeggen, als Jahwe, de God Die Zijn verbond houdt. Dit is de God Die tot Mozes sprak vanuit de brandende doornstruik. Dit is de God Die zei: ‘Ik ben Die Ik ben’ (Exodus 3:14). Dit is de soevereine, door Zichzelf bestaande, onafhankelijke, almachtige Schepper God. Dit is de God van de plagen in Egypte, de Rode Zee en het manna in de woestijn. Dit is niet een God Die met Zich laat spotten. Als er een God is en als Hij ook maar enigszins lijkt op de God Die Zich in de Schrift aan ons openbaart, dan zou het voor ons wel bijzonder aanmatigend, dwaas en (naar het zich laat aanzien) gevaarlijk zijn om door middel van crowdsourcing ons eigen ethische wetboek te willen vaststellen.

Als er een God is en als Hij ook maar enigszins lijkt op de God Die Zich in de Schrift aan ons openbaart, dan zou het wel erg gevaarlijk en dwaas zijn om door middel van crowdsourcing ons eigen ethische wetboek te willen vaststellen.

De wet vormt een uitdrukking van het hart en het karakter van de Wetgever. We moeten daarover nadenken, voordat we zeggen: ‘Wetten interesseren me niet’, of voordat onze stekels overeind gaan staan bij de gedachte aan geboden en verboden. De geboden laten ons niet alleen zien wat God wil, ze laten ons ook zien hoe God is. Ze zeggen iets over Zijn eer, Zijn waardigheid en Zijn majesteit. Zij vertellen ons wat er voor God toe doet. We kunnen de wet niet afwijzen, zonder de Wetgever te minachten.

Reden 3: Om wie God is voor ons

De God van de Tien Geboden openbaarde Zich niet als ‘de Heere’, maar als ‘de Heere, uw God’ (Exodus 20:2). We zijn Zijn persoonlijk eigendom (Exodus 19:5; 1 Petrus 2:9). Deze God van de absolute macht is geen grillige tiran, niet een of andere norse godheid die ruw en ongebreideld en zonder enig respect voor Zijn schepselen Zijn gezag uitoefent. Hij is een persoonlijk God, en in Christus is Hij altijd vóór ons (Romeinen 8:31).

God zou ons de doodsschrik op het lijf jagen als Hij alleen vanuit de hemel donderde: ‘Ik ben de Heere!’

God zou ons de doodsschrik op het lijf jagen als Hij alleen vanuit de hemel donderde: ‘Ik ben de Heere!’ De goddelijke zelfopenbaring stopt daar echter niet. Hij voegt eraan toe: ‘… uw God’. Hij staat aan onze kant. Hij is onze Vader. Hij geeft ons Zijn geboden voor ons bestwil.

Reden 4: Om waar wij ons bevinden

De bijbelse definitie van vrijheid is niet ‘doen wat je maar wilt’. Vrijheid is het genieten van de zegeningen van het doen van wat we moeten doen. Maar al te vaak denken we dat de Tien Geboden ons beperken, alsof Gods wegen ons tot slaven maken en ons ervan weerhouden om onze dromen te realiseren en onze mogelijkheden te verwezenlijken. We vergeten dat God ons een overvloedig leven en ware vrijheid wil geven (vergelijk Johannes 8:32; 10:10). Zijn geboden vormen geen zware last, zo vertelt 1 Johannes 5:3 ons.

Vrijheid is het genieten van de zegeningen van het doen van wat we moeten doen.

Vind je de Tien Geboden al een hele belasting? Weet je wel hoeveel wetten er in de Verenigde Staten zijn? Dat is een strikvraag, want niemand weet het antwoord! Om alleen nog maar het wapenbezit te regelen, zijn er al meer dan twintigduizend wetten. In 2010 kwamen er in het hele land op verschillende niveaus naar schatting veertigduizend nieuwe wetten bij. De United States Code, de uitgave van alle blijvende federale wetten van de Verenigde Staten, telt al meer dan vijftig delen, en dan bevatten die nog niet eens alle andere federale regelingen. In 2008 vroeg een commissie van het Huis van Afgevaardigden aan het onderzoeksbureau van het Congres om uit te zoeken hoeveel strafbare feiten er in de federale wetten staan. Pas vijf jaar later reageerde het bureau dat het aan menskracht en middelen ontbrak om zo’n vraag te kunnen beantwoorden.

God probeert ons niet onder wetten en formaliteiten te verpletteren. De Tien Geboden zijn geen gevangenistralies, maar verkeersregels, omgangsregels. Misschien zijn er wel anarchisten die denken: De wereld zou een betere plek zijn zonder verkeersregels. Sommigen van ons rijden inderdaad alsof dat zo is! Maar zelfs als je ongeduldig wordt bij rood licht, bij oranje nog net probeert door te rijden en rechts afslaat als het licht duidelijk rood is, ben je dan toch in het algemeen niet blij dat er enige schijn van rust en orde is? Mensen stoppen en rijden weg. Mensen remmen af als ze voorbij een school komen. Ze stoppen voor schoolbussen. Zonder verkeersregels zou je niet in staat zijn met je auto naar de supermarkt te rijden.

De Tien Geboden zijn geen gevangenistralies, maar verkeersregels, omgangsregels.

Als je op een bergpas vol haarspeldbochten rijdt, verwens je dan de vangrails die je ervan weerhouden om een vroegtijdige dood tegemoet te gaan? Nee, met grote moeite heeft iemand die daar voor ons bestwil neergezet, zodat wij daar vrij en veilig kunnen reizen. De Tien Geboden vormen niet de handleiding om uit Egypte weg te komen. Het zijn de regels voor een vrij volk om vrij te blijven.

Reden 5: Om wat Hij heeft gedaan

Denk er nog eens aan dat de wet na het evangelie komt – na het goede nieuws van de bevrijding. God kwam niet naar het volk toen zij slaven waren om te zeggen: ‘Ik heb hier Tien Geboden. Ik wil dat je deze dingen op orde krijgt. Over vijf jaar kom Ik terug. Als jullie je leven dan hebben gezuiverd, zal ik jullie bevrijden uit Egypte.’ Zo zien sommige mensen het christendom: God stelt regels en als ik die regels volg, zal God mij liefhebben en redden. Dat is niet wat er bij de uittocht uit Egypte gebeurde. De Israëlieten werden verdrukt. Toen zei God: ‘Ik hoor jullie roepen. Ik zal jullie redden, omdat Ik jullie liefheb. Wanneer jullie dan zijn gered, bevrijd en vergeving hebben ontvangen, dan zal Ik jullie een nieuwe manier van leven leren.’

Redding is niet de beloning voor onze gehoorzaamheid; redding is de reden van onze gehoorzaamheid.

Dit moeten we opnieuw horen: redding is niet de beloning voor onze gehoorzaamheid; redding is de reden van onze gehoorzaamheid. Jezus zegt niet: ‘Als je Mijn geboden gehoorzaamt, zal Ik je liefhebben.’ In plaats daarvan wast Hij eerst de voeten van de discipelen en zegt dan: ‘Als u Mij liefhebt, neem dan Mijn geboden in acht’ (Johannes 14:15). Alles wat wij doen, doen we slechts om wat Hij als eerste heeft gedaan voor ons.

Meer lezen over de Tien Geboden? Lees dan Woorden om te leven. De Tien Geboden voor vandaag van Kevin DeYoung: https://shop.geloofstoerusting.nl/products/woorden-om-te-leven

Het bericht Waarom zou jij de Tien Geboden gehoorzamen? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

In de conservatieve christelijke kringen waar ik mij veel begeef is nauwelijks discussie of de Bijbel het toestaat dat een vrouw als predikant of oudste kan worden aangesteld. De mensen waar ik mee omga zijn overtuigde complementaristen. Dat betekent dat zij (wij) geloven dat God man en vrouw geschapen heeft, gelijk in waarde maar met verschillende rollen in het gezin en de gemeente. Op z’n minst betekent dit dat een oudste of predikant een man is. De kern van het complementarisme staat niet ter discussie.

Hoe wij over complementarisme praten wel.

En hoe wij er praktisch mee omgaan ook.

Is het probleem dat wij moed tekort komen of dat wij compassie missen? Zijn wij te zacht geworden? Of zijn wij juist te streng geworden? Heeft complementarisme een nieuw imago, een reformatie, een opwekking of een herontdekking nodig?

De discussie kan scherp en verhit raken. En toch, dat er een discussie gaande is, is een teken van relatief succes binnen de beweging. Die beweging is groot genoeg om te bestaan uit een flinke waaier van verschillende mensen en persoonlijkheden. De aanwezigheid van meningsverschillen en de noodzaak voor goede definities is geen verrassing. Het scherpen van elkaar is geen probleem, zolang wij niet onnodig scherp zijn tegenover elkaar.

Dus hoe ziet een gezonde complementarist eruit? Ik heb zeker niet het laatste woord over dit onderwerp maar hier zijn negen belangrijke kenmerken:

Schepping, geen compromis

De verschillen tussen mannen en vrouwen zijn geworteld in een goddelijk ontwerp. Dat is duidelijk te lezen in 1 Timotheüs 2 en Genesis 1-2. Complementarisme gaat absoluut niet over Paulus die zich aanpaste aan de patriarchale cultuur in de eerste eeuw, laat staan dat wij een compromis met onze cultuur moeten sluiten binnen of buiten de gemeente. God heeft iets te zeggen over man- en vrouw-zijn. En wat God te zeggen heeft ligt gefundeerd in Zijn schepping.

Functionaliteit en niet slechts een regel

Het eerste punt lijkt misschien zo klaar als een klontje, maar het is een hele belangrijke basis voor dit tweede punt. Als mannen en vrouwen verschillen vanuit de geschapen natuur, kunnen wij niet het voorschrift apart stellen en zeggen dat man- en vrouw-zijn geen invloed heeft op taken in de gemeente zo lang de oudsten en de predikant maar mannen zijn. Het gaat niet om titels of labels of het uitspreken van de zegen. Het is iets heel praktisch. Zeker, complementaristen zijn het niet altijd eens als het gaat over grenzen die getrokken moeten worden bij bijvoorbeeld bijbelstudiegroepen en de zondagschool. Maar als startpunt van deze discussies moeten wij onthouden dat wij het hebben over het goddelijke ontwerp dat tot bloei komt en niet over het houden van een paar strenge en willekeurige regels.

Omhelzen en niet afvinken

Er is een verschil tussen het bevestigen van complementarisme als een intellectuele manier van keelschrapen – ‘Kijk, ik denk ook dat vrouwen geen oudste zouden moeten zijn, maar…’ – en vol vreugde bevestigen dat deze visie goed, mooi en het beste is.

Overtuigd en niet per se traditioneel

Ook is er een verschil tussen een doordacht complementarisme, gebaseerd op solide exegese en de toepassing van de Schrift, en complementarisme gebaseerd op wettische culturele traditie.

Liefdevol en niet triomfantelijk

Zonder twijfel is het soms nodig de troepen bij elkaar te roepen. In de seksuele waanzin van vandaag de dag is de roep om moed zeker gepast. Maar wij moeten ons realiseren dat er allerlei verschillende mensen mee kunnen luisteren wanneer wij praten over bijbels man- en vrouw-zijn. Sommigen twijfelen en anderen zijn wolven; maar sommigen dragen pijn met zich mee en reageren meer met hun gebroken hart dan met spandoeken. Wij moeten oppassen voor een gesprek waar de caps lock continu aan staat. Laten wij overtuigers zijn en geen boksers.

Principieel en niet persoonlijk

Het is de menselijke natuur: wij betrekken alles op onszelf als wij luisteren en generaliseren als wij spreken. Omdat wij gestreden hebben tegen liberalen denken wij dat de oorlogsmodus altijd de beste manier is. Of omdat wij een slechte predikant of een beestachtig vriendje hebben gehad, schoppen wij altijd tegen het complementarisme aan, waar wij van zeggen dat wij erin geloven. Beoordeel de hele complementaristische wereld niet op basis van jouw meest pijnlijke ervaringen.

De Bijbel en theologie beamen en niet vrouwen kleineren

Wij willen dat de vrouwen in onze gemeenten de Bijbel lezen, de Bijbel bestuderen en anderen helpen om de Bijbel te begrijpen. Ik vind het fantastisch dat de vrouwen in mijn gemeente hun harten onderzoeken en hongerig zijn naar goede theologie. Ja en amen voor vrouwen die de Bijbel bestuderen. Ga je gang en praat zowel over Deuteronomium als over luiers. Laten we de vrouwen die praten over luiers niet belachelijk maken! Voor de meeste vrouwen geldt, op een bepaald punt in hun levens en vaak voor een groot deel van hun levens, dat hun identiteit (na het zijn van een kind van God, geschapen naar Zijn evenbeeld) ligt in het zijn van een vrouw en in het bijzonder een moeder. Dieper in het Woord zijn betekent niet dat zij verder wegraken van Titus 2.

Voorzichtig met woorden

Wij gebruiken allemaal labels. Het is moeilijk om over onze onmetelijk gecompliceerde wereld te praten zonder deze labels. Maar als wij negatieve -isten gebruiken, laten wij dan vertellen wat wij ermee bedoelen. Laten wij niet te makkelijk anderen een stickertje opplakken als ‘feminist,’ ‘liberaal,’ ‘patriarch,’ of ‘hiërarchisch,’ tenzij de situatie er duidelijk om vraagt en wij duidelijk maken wat wij bedoelen. Een gemeente waar een vrouw de tekst van de preek voorleest (een gebruik waar ik niet voor ben) is niet automatisch getrouwd met de tijdsgeest, evenals dat een gemeente waar alleen mannen de Bijbelstudie-avonden en de kringen mogen leiden niet onderdrukkend of middeleeuws is.

Leunen tegen de cultuur in, in plaats van leunen op de cultuur

De kern overtuigingen van het complementarisme zullen niet op een magische manier onze kinderen en gemeenten binnen sijpelen. De culturele wind waait simpelweg te hard tegen. Bijbels man- en vrouw-zijn moet zowel geleerd als begrepen worden. Wanneer het aankomt op de goedheid van Gods goddelijke ontwerp voor man en vrouw zullen wij, tenzij wij tegenstand bieden tegen de kracht van sport, media, politiek, zaken en entertainment, afdwalen in de verkeerde richting.

Geloof betekent niet het maken van zoveel mogelijk vijanden, maar het betekent wel dat in het belang van het goede, de waarheid en de schoonheid, wij het prima vinden tegenstand te doorstaan als het onmogelijk is dit te vermijden.

Ik kan me een predikant herinneren van een paar jaar geleden die zijn positie beschreef rond homoseksualiteit als theologisch conservatief en sociaal progressief. Ik kon aan zijn manier van spreken horen dat alles in hem meewaaide met de wind. Hij hield zich met een heel dun draadje vast aan de rechte leer. Een paar jaar later was ik dan ook niet verrast toen hij bekendmaakte dat hij anders over homoseksualiteit was gaan denken en nu niet inzag wat er mis is met relaties van twee mensen van hetzelfde geslacht. Op dezelfde manier moeten wij voorzichtig zijn zodat ons complementarisme diep, doordacht, geworteld en bijbels is en volkomen gewend aan laster, onbegrip en het haaks staat op de cultuur. Geloof betekent niet het maken van zoveel mogelijk vijanden, maar het betekent wel dat in het belang van het goede, de waarheid en de schoonheid, wij het prima vinden tegenstand te doorstaan als het onmogelijk is dit te vermijden.

Het bericht Negen kenmerken van gezond bijbels complementarisme verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Deze en vele andere vragen meer komen aan bod in dit forumgesprek met Kevin DeYoung, Matt Chandler en Mark Dever.

Het onderwerp waar we nu over willen nadenken is: maakt het uit hoe groot de plaatselijke gemeente is? Matt, jij bent voorganger van zo’n 7.000 mensen? Het is eigenlijk veel meer. Zijn het er 14.000? Nee het zijn er niet twee keer zoveel, maar ongeveer 10 à 11.000 mensen. Wij zeggen het met een glimlach op onze gezicht, maar dat is een heel grote verantwoordelijkheid. Het kan je inderdaad erg overweldigen als je andere mensen niet voortdurend machtigt om bepaalde taken uit te voeren. Wat betekent het eigenlijk dat je voorganger bent van een plaatselijke gemeente met drie keer zoveel mensen als op de eerste Pinksterdag?

Wat bedoel je met ‘wat betekent het’? Ik doel op Hebreeën 13:17, waarin staat dat je rekenschap af moet leggen voor God. Ik denk het belangrijk is om heel duidelijk te zijn over het lidmaatschap, over verwachtingen voor de voorgangers en de ouderlingen en wat er van gemeenteleden wordt verwacht. Daarnaast gaat het over wat gemeenteleden kunnen verwachten van de pastorale zorg. Dat maakt de ‘voordeur’ van de gemeente naar mijn idee een beetje smaller. Als je lid wordt van The Village Church dan weet je waar we in theologisch opzicht staan. Dan weet je ook waar we wel en niet voor open staan, maar zelfs in datgene waar we voor open staan, willen we dat we op één lijn staan, voordat je aangenomen wordt als lid. Dit doen we, omdat als we niet op één lijn zitten, zelfs wat bijzaken betreft we niet zeker weten waarom je lid wil worden, zelfs wat bijzaken betreft. Hoeveel gemeenten zijn onderdeel van The Village Church? Dat zijn er drie. En hoeveel diensten hebben deze kerken bij elkaar? Bij elkaar zijn dat er twaalf. Dus The Village Church bestaat uit twaalf samenkomsten? Ja, dat klopt.

Kevin, wat wil je daarover zeggen? Dat het een ontzettend grote gemeente is. Ik moet daar bijna het hele jaar voor preken om zoveel mensen te zien. Laat ik jullie eens vragen stellen, voordat jullie met z’n allen over mij heen vallen vanwege mijn waarheidsgetrouwheid… Kevin en ik zullen niet over je heen vallen. Voordat ik aangevallen wordt voor eerlijk zijn. Ik heb een zorg die ik graag met jullie wil bespreken. Ik denk dat één van de dingen die mensen tegenkomen wanneer ze spreken over de ‘The Gospel Coalition’ of over mensen met een gereformeerde soteriologie. Ik denk dat als je het op een hoger niveau bekijkt, naar alle evangelicalen, wat ik dan vaak hoor is dat als je gereformeerd bent in je soteriologie, je dan te weinig bezig bent met zending en evangelisatie. Ze wijzen dan naar de grootte van de gereformeerde gemeenschap als een voorbeeld van: als je zo’n goede waarheid in pacht hebt en het werk en de persoon van Jezus gaat je zo erg aan, waarom is het dan zo dat jullie kerken kleiner zijn dan de kerken die vaak serieuzer lijken te zijn (en jullie weten beiden hoe ik hier theologisch in sta) met het brengen van mensen tot Jezus. Altijd als ik op een conferentie ben, waarvan de meesten niet bij de gereformeerde stroming horen, maak ik altijd de grap: ‘Ik weet dat ik niet hier ben omdat ik trouw ben aan het Woord, maar simpelweg omdat onze gemeente zo is gegroeid.’ Als ik de kerk ten gronde zou hebben gericht door waarheidsgetrouw te zijn, dan zou niemand naar me toe komen en vragen of ik ze zou kunnen onderwijzen hoe je door waarheidsgetrouw te zijn de kerk ten gronde kan richten.

Wat zou een goede reactie zijn op diegenen die zeggen dat het gebrek aan grootte van gereformeerde kerken een argument is om aan te tonen dat de gereformeerde theologie niet zendingsgericht of evangelisch genoeg is? Ik zou daarop willen zeggen, en we hebben het hier al eerder over gehad. Ik denk dat we het er wel over eens zijn wat de gevaren zijn. Aan de ene kant kun je zeggen dat hoe groter hoe beter niet juist is. We weten allemaal vanuit ons standpunt dat het lijkt alsof grote kerken het evangelie niet betrouwbaar verkondigen of dat ze niet dienen op de manier waarop Christus wil dat we de gemeente dienen. Maar aan de andere kant willen we ook niet zeggen dat grote kerken automatisch slechter zijn en dat ze mensen naar de mond praten. Dus ik denk dat je het allebei ziet. Jij hebt een grote kerk, jij moet geweldig zijn, God houdt van je en Hij zegent je. En daarnaast heb je andere mensen die zeggen: ‘We zijn zo blij dat we onderdeel zijn ‘ van de kleinste gezin van God. We zijn hier met slechts 35 mensen en wij moeten wel dicht bij de waarheid zitten.’

We hebben het nu gehad over grote en kleine gemeenten, maar kunnen we het nu hebben over leiderschapscapaciteiten van bepaalde personen en hoe God verschillende mensen, tijden en wegen geeft. Ik denk dat er heel veel verschillende factoren zijn. Ik geef toe, ik ben een zondaar en ik wil succesvol zijn. Het is niet gemakkelijk, maar natuurlijk wil je het succesvol doen. Natuurlijk, maar ik ben gewaarschuwd door het verhaal van David die een bevolkingstelling laat uitvoeren. Het is natuurlijk geen één op één vergelijking, maar ik wil niet zoals hem zijn met mijn kerk. Zo van: ‘Heere, kijk eens hoeveel mensen ik onder me heb.’ En ja, zoals je zegt, er is natuurlijk een gezonde mate van ambitie en verlangen om groei te zien qua aantal. Aantallen staan voor mensen, dus we praten ook over aantallen. Het wordt pas verkeerd als dat je allesomvattende focus wordt. Hoe dat bij de gereformeerde kerken is? Het is moeilijk om te zeggen of de veronderstelling van de vraag juist is. Je moet dan kijken naar wat een gereformeerde kerk is. Wanneer is een kerk groot, in welke stad of in welk land het is en in welke tijdsperiode? Een ding waar we het snel over eens zullen zijn is dat niemand van ons zal zeggen dat een bepaalde grootte te groot is, hoewel de kerk gezien iemands capaciteiten wel te groot kan zijn. Maar als je alleen kijkt naar de grootte kun je niet zeggen wanneer iets verkeerd is, of dat 500 of 5.000 mensen teveel is. Aan de andere kant denk ik niet dat we deugdzaamheid associëren met een kleine kerk. Een vriend van me refereerde ooit naar de Westminster Chapel waar Lloyd-Jones voorganger was en zei: ‘Daar waren meer dan 100 mensen, dat is geen gemeente maar een preekplek.’ Ik denk dat niemand van ons kleine kerken wil associëren met deugdelijkheid en datzelfde geldt voor gemeenten zo groot als die op de Pinksterdag.

Denk je dat er bij jonge mannen, die theologisch goed onderbouwd zijn, een gebrek is aan ‘evangelisatie ambitie’? Ja, soms is dat zo. Het zijn in ieder geval wel mijn ervaringen. Het is een vervelende werkelijkheid om mannen te zien met veel kennis van de Bijbel die een snelle groei zien als het gevolg van mensen naar de mond praten. Een vorm van angst … Het laat denk ik zien hoe uitzonderlijk is. Ik denk dat het absoluut niet maatgevend is, maar ik vind dat deze mannen er niet bang voor moeten zijn. Het voelt alsof dat mannen met veel theologische kennis denken dat: ‘Oh, als dat gebeurt dan word ik gezien als een leugenaar die er zelf beter van wil worden’. Ik weet niet wat we er aan kunnen doen om dat beeld bij te stellen, want ik vind het nogal droevig. Misschien geldt dat alleen voor jou, omdat jij die enorme groei hebt meegemaakt. Kevin en ik daarentegen hebben dat kruis tot nu toe nog niet hoeven dragen. We gaan in ieder geval trouw door met het dienen van de gemeente en hebben beiden de genade gezien in onze gemeentes. Ik denk dat jij in een hele bijzondere positie bent en daarin door God gezegend wordt. Ik denk dat het diepere probleem ervan wat algemener is dan met iemand te maken hebben zoals jij, die in zo’n bijzondere situatie zit zoals jij. Het is hoe we dingen zien met onze ogen ‘van het vlees’. Je kijkt naar dingen niet zoals God dat doet, maar hoe het voor ons lijkt te zijn. Denk je niet, want misschien kijken hier veel voorgangers naar, veel voorgangers hebben een kleinere gemeente dan wij. Jouw gemeente bestaat uit meer dan 1.000 mensen, die van mij uit 5 á 600 mensen. Jij met The Village Church hebt meer dan 10.000 gemeenteleden. Het is echt een dorp. – Ja, ik heb je door. Jullie doen nog steeds ‘de grootte van de gemeente verstoppen in de kelder’. Ik vraag het, ik wil het gewoon weten. Heb je ergens onderin het gebouw ruimte verstopt? Zo beginnen geruchten. En daar diensten projecteren op een groot scherm.

Maar denk je niet dat de predikant die hiermee worstelt, die telkens moet aanhoren dat hij de voorganger is van die grote gemeente, of de spreker van een conferentie. Er zijn twee dingen die we hierover moeten zeggen, wel op een nederige manier omdat we het ook tegen onszelf moeten zeggen. Het eerste is dat we allemaal ons eigen hart moeten onderzoeken. Je kan namelijk heel arm zijn en hebzuchtig, maar je kunt ook rijk zijn en hebzuchtig. Je kunt trots zijn op een miljoen verschillende manieren. Dat is het eerste. Het tweede is: waarom ik denk dat sommige mannen een kleine gemeente zien als een ereteken; is omdat ze met alle macht proberen vol te houden in de bediening. Niemand van ons zal zich daarmee compleet kunnen sympathiseren. Met het gevoel dat je echt alles doet wat in je vermogen ligt. Ik volg lessen, ik ga naar conferenties, ik probeer te preken, ik probeer van mensen te houden. We zaten op 125 mensen, toen gingen we naar 115, daarna naar 130 en dat was fantastisch en toen kwam ‘Homeschool Family’ en we gingen weer op en neer. Je wilt gewoon dat deze broeders zich geliefd en aangemoedigd voelen. Je wilt dat ze weten dat er zoveel factoren zijn in gezegend worden, in gemeenschappen, andere kerken in het dorp, delen van het land en delen van de wereld. We willen voorzichtig zijn en tegen mensen zeggen dat ze hun hand aan de ploeg moeten houden.

Don Carson’s boek over zijn vader, een prachtig verhaal over zo’n trouwe predikant, is echt goed. Mark, jouw gemeente heeft nog steeds een mooi aantal leden, waren er jaren dat er weinig groei was of zelfs een afname van gemeenteleden? Ik denk dat je meer vertrouwen hebt dan de gemiddelde predikant, maar heb je met dit soort dingen geworsteld? Ik denk dat het goed is om dat te vertellen voor de goede orde. Ik ben er geweest en toen waren er 130 mensen aanwezig. Een ouder iemand was me aan het observeren, toen ik er zo’n 3 á 4 jaar voorganger was. Ze kwam een keer na de avonddienst naar me toe en zei: ‘Voorganger, ik vind het bijzonder … – ze hadden in de gemeente elke 5 jaar een nieuwe voorganger, al zo’n 40 jaar lang. Misschien moet je Matt ook even uitleggen wat een avonddienst is. De kerk van mijn oma had avonddiensten. Matt is er een keer geweest, ik heb het uitgelegd aan hem. Maar ze kwam naar me toe en zei: ‘Voorganger, voorheen kregen we bij een nieuwe predikant er ook altijd nieuwe mensen bij. Maar na verloop van tijd nam dat aantal weer af. Maar in de 3 á 4 jaar dat je hier nu bent, komen er constant een paar nieuwe mensen bij. Dus dat was wat meer een gestage groei. We hebben nu al zo’n 18 jaar een gestage groei.

Ik kan je vertellen dat een exponentiële toename een nachtmerrie is. Wat je wilt voor een gezonde groei is een langzame, gestage groei. We kunnen deze dingen toch niet plannen. Wat we willen is trouw en als God wil dat er in The Village Church groei komt, net zoals in het boek Handelingen, dan kunnen we erop vertrouwen dat Zijn Geest de gaven geeft aan jou en andere voorgangers om zulke kerken op een opbouwende manier te leiden. Matt, we maakten er grapjes over, maar het is een grote verantwoordelijkheid en een exponentiële groei is erg lastig. Ik denk dat sommige mensen zullen denken: ‘Daar heb je Matt Chandler, de beroemde predikant met z’n kerk van 10.000 mensen en dat soort verhalen. Maar het is niet zo dat je flyers stopt onder de voorruiten bij andere kerken. Er komen gewoon mensen naar jouw kerk en ik ben er zeker van dat je hiermee worstelt. Je zegt niet: ‘Sorry, ga maar weg.’ Nee, zo gaat dat bij CHBC (de gemeente van Mark Dever). Sorry pa. We zitten vol, helaas. Dan maken we een nieuwe kerk. Hij noemt dat campussen. Wil je dat nu doen of zullen we het hier later over hebben?

We versturen geen mailing en er is niets opvallends aan wat The Village Church doet. De groei komt door mond-tot-mond reclame, door bekering, door nieuw leven dat ontstaat en door de energie die er in wordt gestoken. Daarnaast is er ook de betrokkenheid van de gemeenschap. Dat is aan de ene kant de organisatorische kant, als kerk. En aan de andere kant organisch, doordat de levens van mensen veranderen door het evangelie. En het komt ook door de gemeenschap van de scholen, de stadsoverheid enzovoorts. Dat heeft zo’n impact veroorzaakt dat er een refrein is gaan zingen in het gebied om ons heen over onze ernst tot God en wat Hij doet in de levens van mensen. Dat kan zijn het herstel van een huwelijk, bevrijding van een bepaalde gebondenheid of bekering zelf. Al dit soort verhalen weerklinken door de gemeenschap. Als er tragediën zijn, of als er eenzaamheid is, lijken ze zo de kerk in te worden getrokken.

We hebben een prachtige cultuur die zich het best laat omschrijven als: ‘Het is prima om niet goed te zijn, maar het is niet goed om zo te blijven’. Matt predikte een paar weken geleden en gebruikte daarin het mooie beeld dat hij pas gelooft dat iemand het evangelie gelooft wanneer diegene zijn zonde belijdt tegenover de ander. Het is een geweldig manier om dit woorden te geven. Ik wilde zeggen dat wat we geprobeerd hebben om te doen, het beste is wat we konden, namelijk de voordeur verkleinen, zodat we weten wie er binnen komt. Dat is het tegenovergestelde van: ‘We moeten een manier vinden om ze sneller lid te laten worden, zodat ze sneller in de gemeenschap kunnen worden opgenomen’. Wij willen de deur iets kleiner maken en we willen weten wie je bent, wat je verhaal is, we willen dat je begrijpt wat we geloven. We willen dat de mensen weten wie jij bent voordat we verantwoordelijk voor zo iemand zijn.

Om opnieuw naar de kern van het probleem te gaan: Een van de dingen die ik namelijk van jou heb geleerd Mark, is hoe je het gebed kunt vormen voor tijdens de dienst. Jij maakt hier een expliciet punt om voor andere kerken te bidden binnen de gemeenschap die het evangelie verkondigen. Dat is een prachtig voorbeeld voor velen om te volgen. Dat is een geweldig signaal dat we niet de enige kerk zijn, er zijn andere kerken, broeders en zusters. Ik vind altijd dat je geen volwassen christen bent voordat je andere christenen kunt bemoedigen. Dat kan heel moeilijk zijn voor voorgangers. Bijvoorbeeld als je bidt voor een opwekking in de stad. Je wilt pas graag een opwekking zien in de stad als je het goed vindt dat die opwekking begint bij de Baptisten of de Presbyteriaanse kerk.

Ik vind dat Tim Keller een goed artikel heeft geschreven over de grootte van de kerk. Op mijn pc heet dat artikel ‘Keller Points’. Google maar op ‘Tim Keller Church Size’. Het gaat over al de verschillende groottes die gemeentes doormaken. Ik hou ervan om voor andere kerken te bidden, zeker voor andere denominaties. Voor Presbyterianen, ‘Falls Church Anglican’, de nationale kerk, de ‘Cornerstone’, vrije gemeenten. Ik hou ervan om het te doen en het zendt een goed signaal uit. Ik wil bidden voor Gods zegeningen voor deze en andere gemeentes. Bepaalde mensen hebben het er moeilijk mee dat onze kerken veranderen qua grootte. Ik heb mooie gesprekken gehad met mensen van andere gemeentes, van: Voor wat jij van mij verwacht als voorganger, kun je misschien beter naar een gemeente gaan met een andere grootte. Het is af en toe goed om in liefde zo’n gesprek af en toe te hebben. Ik denk dat we er beter mee kunnen stoppen, we hebben een hoop gezegd over dit onderwerp.

Het bericht Doet de grootte van de plaatselijke gemeente ertoe? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Ten eerste, aan welk deel van onszelf moeten we trouw zijn? Ik kijk daarvoor bij mijzelf diep van binnen. Als we eerlijk zijn, is wat we daar vinden niet altijd even mooi. We zijn mensen die met elkaar worstelen, worstelen met onszelf. Als mensen dat advies geven, weten ze diep van binnen dat het niet echt waar is.

Wat nu als een ‘koninklijke idioot’ trouw is aan zichzelf? Laat staan als een terrorist, een moordenaar, een dwaas of een racist dat is. Hij of zij zou kunnen zeggen: ‘Nou, dit is wie ik werkelijk ben.’ Dan zouden we allemaal reageren met: ‘Nou, dat is niet bepaald een goede identiteit om te hebben.’ We moeten mensen echt een beter advies geven dan enkel hun authentieke identiteit te laten ontdekken die misschien niet de moeite waard is om na te volgen.

Het bericht Waarom is ‘Wees trouw aan jezelf’ een slecht advies? verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Na 18 dagen begint het hartje van de baby te kloppen.
Na 21 dagen pompt de baby zijn eigen bloed met zijn eigen bloedgroep door zijn eigen bloedsomloopsysteem.
Na 28 dagen beginnen zijn ogen, zijn oren en zijn ademhaling vorm te krijgen.
Na 42 dagen kunnen hersengolven waargenomen worden en de baby heeft reflexen.
Na zeven weken zou je een plaatje kunnen zien van je baby die op z’n duimpje zuigt.
Na negen weken, nog voor de meeste vrouwen het kunnen zien (of zelfs weten) dat ze zwanger zijn kan de baby al soort van zien, slikken, zijn tong bewegen en een vuistje maken.
Na acht weken zijn alle lichaamssystemen present.
Na elf weken heeft de baby nageltjes en maakt zelf al ademhalingsbewegingen.
Na vijftien weken heeft de baby de smaakpapillen van een volwassene.
Na zestien weken zijn de genitale organen duidelijk te onderscheiden, en kan de baby iets pakken met zijn handjes, zwemmen, schoppen, zich omdraaien en een salto doen, en de moeder voelt het niet.
Na zeventien weken droomt de baby al.
Na achttien weken werken de stembanden en kan de baby huilen.
Na 20 weken (wanneer je een echo laat maken) heeft de baby haar op zijn hoofd, weegt een pond en is ongeveer 30 centimeter lang. Het kind kan de stem van zijn moeder herkennen.
Na 24 weken overleeft meer dan de helft van de baby’s in ons land een te vroege geboorte, en dat cijfer gaat elke week exponentieel omhoog.

Het leven is kostbaar. Elk menselijk leven.

En deze jonge kinderen hebben niet vanzelfsprekend het recht om te leven?

Verdienen grotere mensen meer bescherming dan kleinere mensen? Heeft je 3-jarig kind meer rechten dan je 3-maand oude kind, omdat het oudere kind al kan praten? Heeft een tiener meer rechten dan een 4-jarige, omdat hij mag autorijden? Veranderen jouw rechten als mens als je een auto kunt rijden, thuis zit, een pak draagt, badkleding draagt, of onder water bent? Veranderen jouw rechten naarmate je in een andere omgeving zit?

Heb je minder rechten, omdat je van iets of iemand afhankelijk bent?

Waarom zouden die paar centimeter door het geboortekanaal de rechten veranderen die de baby heeft als een menselijk persoon? Een antwoord zou kunnen zijn: ‘De baby is nu eenmaal volledig afhankelijk van de moeder.’ Heeft de persoon die zich elke dag op insuline moet vertrouwen ook minder rechten om dat te doen om zich zo in leven te houden? Heeft de persoon die een paar keer per week voor een dialyse op pad moet omdat hij anders zou sterven ook minder rechten? Hebben zij vanwege die afhankelijkheid van iets of iemand anders minder rechten om te leven? Wat als je elke dag medicatie in moet nemen om je cholesterol laag te houden, zodat je geen vervroegde dood sterft? Heb je dan minder rechten, omdat je van iets of iemand afhankelijk bent?

Verdedig, eer wees dankbaar voor leven dat je hebt gekregen

Elk menselijk leven is kostbaar. Ongeboren leven is kostbaar. Kinderen met een beperking zijn kostbaar. Ouders die ouder worden zijn kostbaar, zelfs als zij zich dit niet meer herinneren omdat ze lijden aan dementie. Zij zijn nog steeds gemaakt naar het beeld van God. Kinderen of ouders die non-verbaal zijn, zij die in een rolstoel zitten, zij die compleet afhankelijk van doktoren zijn, zij zijn ook kostbaar. Al het leven gaat God aan Zijn hart. Als we onze ogen open hebben kunnen we dit in de meest verrassende passages in de Bijbel vinden. Neem bijvoorbeeld de lex talionis (vergeldingsrecht) in de wet van Mozes. Je kan het ook zien in imago Dei (geschapen naar Gods beeld). Je kunt het zien in de menswording waar God in de wereld kwam als een hulpeloze baby.

Verdedig, eer wees dankbaar voor leven dat je hebt gekregen; dat van jezelf en dat van je kinderen of ouders! Laat ons allen bidden en werken – en daarbij maakt het niet uit van welke politieke partij we lid zijn of waar we op gestemd hebben – zodat elk menselijk leven beschermd zal worden en als kostbaar gezien zal worden.

Het bericht Het leven is kostbaar verscheen eerst op Geloofstoerusting.

Voordat ik verder ga met deze recensie ‒ hij is best lang, dus zet u schrap ‒ moet ik iets zeggen over naastenliefde. Verreweg de zwaarste kritiek die Ted Kluck en ik op ons boek Why We’re Not Emergent kregen ging over gebrek aan naastenliefde. We kregen soms te horen dat we onredelijk, lomp en enghartig waren. Over deze recensie zal vast en zeker hetzelfde worden gezegd. Daarom geef ik graag bij voorbaat de volgende toelichting.

Geen mens verdient een scheldpartij. Maar sommige boeken vragen wel om de schandpaal.

Ik wil redelijk zijn tegen McLaren. Ik wil zijn ideeën begrijpen en ze op hun merites beoordelen. Als ik ergens de plank missla of een verkeerd beeld heb van wat McLaren wil zeggen, dan wil ik gecorrigeerd worden. Verder wens ik niet op de man te spelen. Ik wil op de theologie van McLaren ingaan zonder gifspuiterij of onvolwassen gehoon en geschamper. Ik zal niet het ergste denken van McLaren. Ik ga niet vanuit mijn veilige plekje in de bloggerswereld iets zeggen wat ik nooit zou zeggen als bij McLaren aan tafel zat met een goed glas wijn of iets anders.

Het verzoek aan een recensent om naastenliefde is niet verkeerd, zolang die liefde niet om de waarheid heen moet lopen.

Ik ga daarom niet doen alsof de vragen die McLaren aan de orde stelt geen wezenlijke vragen zouden zijn, of zijn vergissingen alleen maar kleine vergissingen. Ernstige kritiek zal ik niet voor me houden omdat het McLaren alleen maar zou gaan om een “zoektocht” of om een poging om vragen aan de orde te stellen. Ik ga ook niet proberen een positie te vinden tussen de mijne en een volgens mij heterodoxe leer. Ik ga niet op zoek naar een derde weg wanneer ik zie dat het christendom de ene weg volgt en McLaren de andere. Ik zal luid en duidelijk zeggen waar ik het niet mee eens ben, en andere christenen krachtig waarschuwen. Ik schaam mij er niet voor dat ik overtuigingen heb, en ben niet bang om te schrijven alsof ik begrijp wat de Bijbel leert (dat is: alsof ik daar een juiste, zij het ook niet uitputtende voorstelling van heb). Zo begrijp ik ook dat wat de Bijbel leert niet te verenigen is met een nieuw christendom.

Geen mens verdient een scheldpartij. Maar sommige boeken vragen wel om de schandpaal.

De zoektocht en de vragen

Brian McLaren onderneemt een zoektocht – “een zoektocht naar nieuwe manieren om te geloven, te leven en te dienen zoals Jezus dat wilde, een zoektocht naar een nieuw christendom” (35*18). Bij deze zoektocht stelt en beantwoordt McLaren tien vragen.

1. De narratieve vraag: Wat is de overkoepelende verhaallijn van de Bijbel? Voor McLaren is het bekende verhaal van schepping, zondeval, verlossing, voleinding (met als resultaat hemel of hel), een groteske Grieks-Romeinse vertekening van het bijbelse verhaal. God de schepper, bevrijder, verzoener is het echte verhaal.

2. De gezagsvraag: Hoe moeten we de Bijbel verstaan? Niet als een grondwet, zo betoogt McLaren, met regels en voorschriften en redeneringen over wie er goed of fout is. Nee, de Bijbel gebruiken we als een gemeenschapsbibliotheek; je gaat er niet van uit dat alles met elkaar klopt, en je leert van het onderling gesprek.

3. De Godvraag: Is God gewelddadig? Gelovigen dachten vroeger van wel, maar we moeten volwassen worden en niet meer beducht zijn voor een woeste stamgod, maar ons aansluiten bij een Christus-God.

4. De Jezusvraag: Wie is Jezus en waarom is hij belangrijk? Jezus is nooit gewelddadig en veroordelend. Hij kwam niet om mensen van de hel te redden. Jezus, zegt McLaren, is vredelievend en identificeert zich met zwakke en onderdrukte mensen.

5. De evangelievraag: Wat is het evangelie? Het is geen boodschap over hoe je gered wordt. Het evangelie is de aankondiging van een “nieuw koninkrijk, een nieuwe levenswijze, een nieuwe weg van vrede die goed nieuws bracht aan alle mensen uit elke religie” (185*139)

6. De kerkvraag: Wat moeten we met de kerk? Kerken – in welke vorm en onder welke naam ook – zijn er om mensen met Christusliefde te vormen. Dit is de primaire roeping van de kerk: mensen te vormen die in hun leven de weg van liefde, de weg van de vredestichter bewandelen.

7. De seksvraag: kunnen we spreken over seksualiteit zonder er ruzie over te maken? We moeten geen hekel meer hebben aan homoseksuele mensen en hun een volwaardige plek geven in het leven van de kerk. De “seksueel andere” mens geldt voor de traditionele religie misschien als gebrekkig, maar in Een nieuw christendom zijn ze geliefd en horen ze erbij.

8. De toekomstvraag: Moeten we op zoek naar een betere toekomstvisie? Geen “zielscheidend” heelal meer waarbij onze club naar de hemel gaat en de slechte mensen naar de hemel. De toekomst ligt open en vraagt ons om mee te doen. Uiteindelijk zal Gods genade triomferen en komt alles in orde.

9. De pluralismevraag: Hoe moeten volgelingen van Jezus omgaan met andersgelovigen? “Het christendom heeft een misselijkmakende, boosmakende, deprimerende staat van dienst als het gaat om de ontmoeting met andersgelovigen” (274*208). Het is niet wij/zij, binnen/buiten. Jezus accepteerde ieder mens en dat moeten wij ook doen.

10. De hoe-nu-verdervraag: Hoe kunnen we onze zoektocht vertalen in actie? De zoektocht van de mens naar God kent vele stadia. Wie in een rijper stadium zit, moet anderen beleefd uitnodigen, zonder verdeeldheid te zaaien, om naar meer volwassenheid toe te groeien.

Misschien denken sommige lezers: wat is er dan mis met dit nieuwe christendom?

Tja, uiteindelijk bijna alles.

Eerste probleem: gesprek in de kiem gesmoord met grove karikaturen

Bij alle mooie woorden over het verlangen naar eerlijke dialoog, en over kritiek als “een geschenk” (29*13, 44*25), is de betoogtrant van McLaren er toch een waarbij diepgaand gesprek moeilijker wordt. Wanneer hij zichzelf als een martelaar voorstelt (317*243) en kritiek op hemzelf vergelijkt met kritiek op afschaffing van de slavernij (120*87), is dat niet direct een uitnodiging om met hem van mening te verschillen. Het boek wordt besloten met een verwijzing naar de eerste-eeuwse joodse rabbi Gamaliël en zijn beroemde pleidooi voor een afwachtende houding bij de nieuwe christenbeweging (316v*242v). Het idee is dus: laten we McLaren de tijd geven en zien waar dit op uitloopt. Dat is een benadering, en soms een gepaste benadering (hoewel Gamaliël er eigenlijk nergens een pluim voor krijgt van Lucas). Maar de apostelen waren bij dwaalleraars in hun midden nooit voorstander van afwachten. Er is een tijd om af te wachten en een tijd om te corrigeren, berispen en verwerpen (2 Tim. 2:25 en 4:2; Titus 1:9).

De apostelen waren bij dwaalleraars in hun midden nooit voorstander van afwachten.

Ook valt er moeilijk een gesprek te beginnen wanneer McLaren een weinig flatteus beeld geeft van mensen die hij zich als tegenstander voorstelt. De Schriftbenadering van traditionalisten heeft ermee te maken, zegt hij, dat zij daarmee hun baan behouden en de bron van “liefdegaven” niet opdroogt. Insiders “die voor hun salaris en sociale status afhankelijk zijn van het grondwettelijke systeem [nl. hun manier van Bijbellezen], zullen niet snel geneigd zijn vragen te stellen bij deze benadering en juist zeer snel geneigd om die gepassioneerd te verdedigen” (112*80). Dit is bijzonder grof. Als je serieus geïnteresseerd bent in kritiek, dan moet je niet jezelf als martelaar neerzetten en intussen voortdurend tegenstanders afbranden en neersabelen en de allerslechtste motieven aan hen toeschrijven.

Geen groep kan zonder een duivel, zegt McLaren op zeker ogenblik (230*175). Dat klopt waarschijnlijk wel. Ik zou dan ook denken: de beste duivel is de duivel. Maar voor McLaren zijn fundamentalistische conservatieven de duivel. Zie bijvoorbeeld deze beschrijving van het Amerikaanse christelijke volksdeel in de jaren tachtig en negentig:

Een groot aantal protestantse en katholieke leiders [sloot zich aan] bij een neoconservatieve politieke ideologie die “traditionele familiewaarden” rondbazuinde, maar intussen de bijbelse gemeenschapswaarden bagatelliseerde. Ze steunden vrijwillige oorlogsvoering, verdedigden marteling, verzetten zich tegen milieubescherming en leken meer oog te hebben voor het beschermen van de rijken tegen belasting dan het bevrijden van de armen uit armoede of minderheden van racisme. Ze keerden zich tegen een groot regeringsapparaat, alsof groot slecht was, en tegelijk leken ze een groot leger en grote ondernemingen te zien als goed in zichzelf. Ze wilden het ongeboren leven in de baarmoeder beschermen, maar leken zich niets te bekommeren om het geboren menselijke leven in de sloppen of gevangenissen of landen die zij als hun vijanden zagen. Ze schilderden homo’s maar al te graag af als een bedreiging voor het huwelijk, maar leken de ironie te missen dat hetero’s het huwelijk in rap tempo de vernieling in hielpen zonder dat homostellen daar aan te pas kwamen. Ze verwezen vrouwen voortdurend naar een tweederangs status, terwijl ze vaak hun mannelijke collega’s een dekmantel gaven als ze aan een schandaal ten prooi vielen of zich schuldig maakten aan mishandeling. Ze legden de Bijbel uit in het voordeel van de Israëlische regering en in het nadeel van de Palestijnen en zelfs al voor 11 september 2001 vreesde ik dat door hun invloed moslims weggezet zouden worden als de nieuwe zondebokken, doelwit van een eng soort religieus geïnspireerd fanatisme. (20-21*7)

Ik heb geen problemen met kritiek op het ongemakkelijke huwelijk tussen evangelicalen en de Republikeinse partij, maar er is geen conservatief christen die zich zou herkennen in de karikatuur die McLaren hier geeft. Deze beschrijving getuigt van hetzelfde soort emotioneel gehakketak en intellectuele droogstand dat je vandaag tegenkomt bij mensen op de rechterflank voor wie Obama de antichrist is en iedere progressieveling een vermomde communist.

Maar zo schrijft McLaren de hele tijd. Zo omschrijft hij mensen die, als “geestelijke kinderen van het tijdperk van Isaac Newton, de conquistadores, kolonialisme, de Verlichting, nationalisme en kapitalisme”, niet hebben aangehaakt bij de “postmoderne transitie” (22*8). Is het heus? Zijn we zó slecht? Ik denk dat de meeste mensen niet eens weten wat conquistadores zijn.

En hij gaat nog wat verder in wat hij zegt over exclusivisten die menen dat een bewust geloof in Jezus Christus nodig is voor een reddende relatie met God. Dat soort mensen gebruikt Johannes 14:6 als een “revolver” (278*212). Ze zijn “als vanzelf bezorgd”, “kwetsbaar voor paranoia”, en willen de hele wereld ontdoen van mensen met wie zij het niet eens zijn. “Uiteindelijk is dus jouw groep de norm die hier hoort; anderen zijn abnormaal en horen er niet bij. Ze hebben niet hetzelfde recht op bestaan als jij” (279-280*212-213). Zou er ooit iemand Johannes 14:6 hebben gebruikt om aan te tonen dat niet-christenen geen bestaansrecht hebben?

McLaren is nog niet klaar. Hij zegt dat voor dit exclusivistische denken de enige opties zijn: (a) bekeren en anders-zijn uitbannen, (b) koloniseren en overheersen, (c) negeren en uitsluiten, (d) vervolgen en te schande maken, (e) de wereld zuiveren door massamoord. Ik verzin dit niet. Deze specificatie is te vinden op bladzijde 280*213. Waarom niet zeggen “Bied het brood des levens aan opdat zij voor eeuwig vergeving zullen ervaren en zich in God verheugen zullen”? Misschien denkt McLaren dat hij hier echte mensen en opvattingen beschrijft, misschien zijn “zij” voor hem zo afschuwelijk dat hij zich geen andere beschrijving kan voorstellen. Het demoniseren is in geen van beide gevallen bevorderlijk voor een doorgaande dialoog.

Tweede probleem: interne tegenstrijdigheid

In de loop van het boek kreeg ik het idee getuige te zijn van een innerlijke strijd tussen de vriendelijke en de vijandige McLaren. Aan het begin zegt hij alleen maar vragen te willen stellen en geen uitspraken te doen (35*18). Maar hij doet vaak uitspraken zoals “…dan is dit volkomen duidelijk: …” (80*54). Is hij nu op een zoektocht of is hij al aangekomen? Stelt hij vragen of legt hij verklaringen af?

McLaren begint en eindigt zijn boek op verzoenende toon, en drukt zijn volgelingen op het hart om respectvol op te treden en controverses te vermijden. Hij ziet zichzelf als iemand die verder gekomen is in de zoektocht maar geeft ook aan dat iedere sport van de ladder goed is, want ze voeren allemaal omhoog. (311*237). Hij zorgt ervoor dat hij niet zichzelf aandient als iemand die alles op een rij heeft terwijl iedere voorloper een achterlijke onbenul zou zijn (49*27). Dit is de vriendelijke McLaren.

De vriendelijke McLaren weet hoe hij kelen moet.

Maar tussen het begin en het einde is er een heleboel vijandigheid. Het is zo veel dat je bijna niet meer kunt geloven dat hij in evangelische theologie iets anders ziet dan onderdrukking en barbarij. Wie Genesis op de traditionele manier leest, is “gehersenspoeld” (72*48). De God van de evangelicalen is de “afschrikwekkende, kosmische dictator van het zeslijnige Grieks-Romeinse schema”. Deze godheid – die gevallen zondaars redt en ongelovigen straft in de hel – “is een afgod, een vervloekte afgod” (94*65). We hebben een “gewelddadige, tribale God, een nogal afgevlakt beeld van Jezus, en een gedomesticeerde uitleg van het evangelie” (213*161). We vereren een “lelijke” God (139*102), legt McLaren uit, en ons exclusivisme is iets waar hij van “huilen, kreunen, of schreeuwen” moet (293*223).

Soms lijkt McLaren te praten alsof hij niets anders wil dan rustig zijn eigen theologie uitwerken. Hij vindt het best als wij onze gang gaan, dus gun hem dat nu ook. Maar zijn boek vertelt 200 bladzijden lang een ander verhaal. Ons beeld van God is, volgens hem, een vreselijke en tragische misvatting. Het staat hem natuurlijk vrij om zijn eigen meningen te vormen, ongeacht of ze mij bevallen. Hij zou alleen niet moeten proberen te doen alsof hij zich opwerkt tot het niveau van “ik spreek geen oordeel over jullie uit”. De vriendelijke McLaren weet hoe hij kelen moet.

Derde probleem: hameren op een geleend verhaal

Bijna alles in het boek berust op de bewering dat het traditionele verhaal van de Bijbel een Grieks-Romeinse ontsporing is. En bijna niets in het boek is zo zwak onderbouwd als dit.

McLaren beweert dat het zeslijnige Griek-Romeinse verhaal (paradijs, zondeval, veroordeling, redding, hemel, hel) de schuld is van ongeveer alles wat er fout is gegaan in de kerk en in de westerse wereld in het algemeen. Gelukkig is dit helemaal niet het echte bijbelse verhaal. Het is slechts een parodie van de filosofie van Plato en Aristoteles. Die hadden ook een zeslijnig verhaal: platoons ideaal/zijn, val in een grot van illusie, Aristotelische werkelijkheid/worden, verlossing, platoons ideaal, Griekse hades. U ziet dus wel dat wij een verhaal hebben verteld waarmee we alleen maar onbewust de Grieken hebben nageaapt.

Ik weet niet waar ik beginnen moet om zo’n verwarde kluwen van aannames uit elkaar te halen. Zou er één Plato- of Aristoteleskenner zijn die deze denkers op deze manier zou samenvatten, laat staan over één kam zou scheren? En zou er in de Grieks-Romeinse wereld ooit iemand zijn geweest die zijn wereldbeschouwing op deze manier verwoordde? McLaren toont dat nergens aan. Hij laat ook nergens zien hoe de christenen, gesteld dat dit het verhaal was, zich van dat verhaal hebben meester gemaakt; hij zegt alleen maar botweg dat we dat gedaan hebben. Het zeslijnige Grieks-Romeinse verhaal van McLaren is zoiets als wat men oppikt van één semester Westerse Filosofie.

Het is nog gekker. McLaren stelt vervolgens de joodse Elohim tegenover de Griekse Theos. De slechte Theos is, anders dan de goede Elohim, de platoonse god die “houdt van geest, toestand en zijn en die stof, verhaal en worden haat” (65*42). Dus wanneer we het over de zondeval hebben, redeneert McLaren, gebruiken we op een onbewust niveau het Grieks-Romeinse verhaal en beleven we weer de angst voor het worden (66*43). Dit is zo bizar dat er bijna niet op te reageren valt. Wat moet je inbrengen tegen dingen die we allemaal onbewust doen zelfs al heeft er nooit iemand in onze kerken van gehoord, of van gesnapt, of enige neiging toe gehad? Om te zwijgen van het feit dat je in de evangelische wereld geen fatsoenlijke theoloog zult vinden die werkt met de dualistische categorieën die er volgens McLaren in het spel zijn.

Wel zijn er in de vorige eeuw heel wat procestheologen te vinden die de denkcategorieën van McLaren gebruikten. Bij alle deconstructie van de Grieks-Romeinse mythe is het uiteindelijk toch McLaren die niet aan zijn eigen intellectuele vooroordelen weet te ontkomen.

Vierde probleem: ontwikkelingsdenken

Ontzenuwing van het vermeende Grieks-Romeinse verhaal is de eerste stap die McLaren zet bij zijn poging om het oude christendom ten grave te dragen. De tweede stap is dat hij religie bekijkt door de bril van het ontwikkelingsdenken. Of eigenlijk door verschillende van die brillen. McLaren gaat bijvoorbeeld aan de slag met het vooruitgangsverhaal van Harvey Cox. Deze vooruitgang loopt van een Tijdperk van Geloof (gekenmerkt door vitaliteit en vruchtbaarheid) via een Tijdperk van de Godsdienst (gekenmerkt door heerschappij en ketterjacht) naar een Tijdperk van de Geest (waarin een nieuw geloof voor de eenentwintigste eeuw geboren wordt). U mag éénmaal raden waar McLaren denkt dat wij ons bevinden en waar we naar toe moeten.

Aan het slot van het boek gebruikt McLaren een ander ontwikkelingsmodel. Hierin doorlopen we bij onze religieuze zoektocht zeven stadia: overleven, veiligheid, macht, onafhankelijkheid, individualiteit, eerlijkheid en ubuntu (een Afrikaans woord voor vrede). McLaren en zijn volgelingen zitten in het stadium van eerlijkheid (omdat zij bestaande systemen in twijfel trekken), terwijl de rest van de mensen nog ergens achter hen zijn blijven steken. We moeten McLaren nageven dat hij er alles aan doet om hier geen arrogante indruk te maken. Maar het is een feit dat hij ons accent op persoonlijke verlossing, systematische theologie en goddelijke soevereiniteit als minder verlicht en en minder ontwikkeld beschouwt (305*233).

De “goede” God is er in de Bijbel van begin tot einde, net als de “slechte” God.

Het meest zorgwekkend is dat McLaren het ontwikkelingsmodel gebruikt om stukken van de Bijbel die hem niet bevallen af te schrijven. Hoewel God niet verandert, zo betoogt hij, zijn de godsvoorstellingen van onze voorouders wel gerijpt. In de Schriften zien we vooral hoe het unieke, de ethiek, het universele, het handelen en het karakter van God zich ontwikkelen. Met deze benadering van de Bijbel kan McLaren een verhaal als de Zondvloed terzijde schuiven, een verhaal waar hij “tegenwoordig grote moeite” mee heeft (146*108). Hij kan “het beeld van God in het verhaal van Noach” niet “verdedigen als moreel acceptabel, ethisch geruststellend en theologisch volgroeid” (148*110). Maar verdedigen hoeft niet, want bij onze graad van rijping, stelt McLaren, weten we nu dat God niet bloeddorstig, grillig en wraakzuchtig is. Het verhaal van Mozes die als baby in het biezen kistje hulpeloos over de Nijl dobbert geeft dan ook aan dat men al begon te begrijpen dat God het voor de zwakken opneemt en niet meer als een machtig potentaat moest worden gezien (149*110).

Het aantal problemen is hier te groot om zelfs maar op te sommen: [1] Een paar Exodushoofdstukken later doodt God alle eerstgeboren zonen van Egypte, dus hoezo is God hier geen machtige potentaat meer? [2] Als het daarover gaat: in bijna ieder volgend Bijbelboek, tot en met het laatste, lezen we dat God zijn toorn uitstort. [3] Jezus en de apostelen citeren zonder onderscheid uit het Oude Testament; er is geen enkele aanwijzing dat sommige stukken van Gods openbaring volgens hen rijper dan andere waren. [4] Hoe verklaart de ontwikkelingsgedachte de herhaalde verwijzingen naar Gods lankmoedige liefde en geduld in het Oude Testament? De “goede” God is er in de Bijbel van begin tot einde, net als de “slechte” God. [5] Niet één jood uit de eerste eeuw, ook Jezus zelf niet – de Jezus van “geen tittel of jota” – had zo’n benadering van de Heilige Schrift kunnen dulden. McLaren presteert het om met een strak gezicht te zeggen dat de joden geen afgodsbeelden tolereerden omdat “afgoden als het ware je begrip van God verstarren” (150*111); hier valt hij definitief door de mand. Hier wordt niet eens meer een poging gedaan om de Bijbel te begrijpen zoals hij zich aandient. Als ontwikkelingsdenker heeft McLaren gewoon een eenzijdige karikatuur van God gemaakt, die doet en zegt wat McLaren wil. De geest van Marcion leeft voort.

Vijfde probleem: verbijsterende Bijbellezing

Over de Schriftbeschouwing van McLaren heb ik niet veel gezegd, omdat hij zelf niet veel nieuws zegt. Hij vindt de Bijbel een heel bijzonder boek dat een unieke rol speelt. Maar hij denkt niet dat dit boek inwendige samenhang vertoont of het woord van God is (113*81). De Bijbel is geïnspireerd in de zin dat hij inspiratie biedt (115*83). Hij moet niet als een grondwet gelezen worden maar als een gemeenschapsbibliotheek. Gods openbaring gebeurt terwijl we de samen de tekst binnengaan (125*91). Dit soort dingen hebben we eerder gehoord, en we zijn er al op ingegaan in Why We’re Not Emergent. Zo ook Don Carson en Michael Wittmer.

Eén nieuw idee vraagt wel korte vermelding. McLaren gebruikt het boek Job ter verdediging van zijn beeld van een gemeenschapsbibliotheek. Zoals u weet bevat dat boek lange redevoeringen van Job, van zijn “vrienden”, en ten slotte van God. Hoe kunnen dan, vraagt McLaren, al die redevoeringen Gods eigen woorden zijn? De sprekers zijn het al niet met elkaar eens, dus wat moeten wij nu aan met het boek Job? Lees je de Bijbel als een grondwet, zo stelt McLaren, dan is er geen gemakkelijke oplossing voor dit probleem. Maar die is er wel. We vatten het boek Job gewoon als een geheel op. Denkt McLaren als voormalig leraar Engels nu echt dat de traditionalisten hiermee gevloerd zijn? Het is niet moeilijk in te zien dat in een boek als Job, met concurrerende sprekers, de pointe niet als vanzelf moet liggen in het advies van elk personage. Ieder woord is het woord van God. Maar de toepasbaarheid van die woorden hangt af van de context en van hun functie in het verhaal als geheel. Of zou McLaren ook echt in verwarring raken en zich afvragen of hij naar Herodes of Pilatus moet luisteren als die door de evangelisten worden geciteerd?

Zesde probleem: de linkse bril

Oprechte evangelische christenen kunnen politiek meningsverschil hebben. Enkele kwesties zijn een duidelijke zaak van goed of kwaad. Maar over de meeste politieke vraagstukken moet je voorzichtig oordelen. Dat McLaren politiek gezien links is, betekent dus geenszins dat hij geen christen zou zijn. Maar als zijn linkse politieke overtuigingen worden gelijkgesteld met christendom (althans met het nieuwe soort), dan ligt er wel een probleem.

De politieke visie van McLaren is werkelijk bloedstollend.

Het vrederijk is voor McLaren helemaal een zaak van linkse idealen: kernwapentechnici die zich aan groene energie gaan wijden, ziektekostenverzekering voor iedereen, aandacht voor de groeiende ecologische crisis (92*63, 97*68). McLaren stelt zich een meer verlichte wereld in de toekomst voor, een soort sjaloom-utopie waar ieder conflict vreedzaam wordt opgelost, niemand meer vlees eet, en geen fossiele brandstoffen meer worden gebruikt (144*106). De echt belangrijke kwesties voor Gods volk zijn onder meer klimaatverandering, olieprijzen, bedreigde soorten, duurzame economie, islamitische aanspraken op de Tempelberg en de rechten van niet-Joden in Israël.

De politieke visie van McLaren is werkelijk bloedstollend. Vanuit een toekomstig gezichtspunt schrijvend over de gevolgen van ons gebruik van fossiele brandstoffen, zegt hij: “Ze hadden het gevoel dat hun behoeften op het vlak van persoonlijk comfort, gemak en vervoer de vergiftiging van de planeet rechtvaardigden en het uit balans brengen van het klimaat, wat, zoals we allemaal weten, geleid heeft tot miljarden doden en miljoenen uitstervingen” (145*107). Elders betreurt hij dat we het oerwoud hebben afgebrand, de aarde met beton geplaveid, en welvaart-enclaves gemaakt terwijl de wereld grotendeels in armoede leeft (303*231-232). Het vrederijk is een links-politiek rijk. Als pacifist, veganist en apocalyptische klimaatwetenschapper bewandel je zo goed als zeker de weg van Jezus. Vleesetende, Israël-gezinde, rechtvaardige-oorlogvoerende aardolie-ingenieurs waarschijnlijk niet.

McLaren is geen ethisch relativist die alles wel best vindt. Hij is niet zo dat hij iedere overtuiging over God in orde vindt zolang je maar oprecht gelooft (273/378*208). Hij is zeer zeker van mening dat er goede manieren en verkeerde manieren van leven zijn. De goede manier blijkt nu eenmaal steeds de linkse te zijn.

Zevende probleem: een hele horde stropoppen

Het probleem is dat McLaren boven de tekst zweeft met oogkleppen op en één toegeknepen oog.

McLaren is erg goed in het ontzenuwen van beweringen die niemand doet. Zo horen we hier opnieuw dat de Bijbel geen door God gedicteerd natuurwetenschappelijk handboek is (97*68) en dat God ons niet als marionetten bestuurt, niet een soort schaakmeester is of aan de knoppen van een grote machine zit (257*196). Je ontkomt hier moeilijk aan de vraag of McLaren ooit een evangelisch vertoog over Schriftinspiratie of een reformatorisch boek over goddelijke soevereiniteit gelezen heeft. Deze karikaturen zijn in de loop van honderden jaren al talloze keren opgeruimd. Misschien weet McLaren dit niet, maar dan had hij het moeten weten.

De mooiste stropoppen, of juist de lelijkste, vinden we op het terrein van de geschiedenis. De eindnoten bieden af en toe enige nuancering, maar McLarens benadering van het verleden loopt in de regel van overdrijving via algemeenheid naar aanklacht. De geschiedenis van de westerse wereld is er dan een van slavernij, antisemitisme, kolonialisme, genocide, chauvinisme, homofobie, ecologische roofbouw, de Inquisitie, heksenverbranding en apartheid. En het is nog erger: dit alles komt voort uit de “grondwet”-visie op de Bijbel en/of het Grieks-Romeinse verhaal (118*85). Het christelijke tijdperk is hier nooit het verhaal van opoffering, culturele vooruitgang, wetenschappelijke doorbraken, grote kunstenaars en morele verheffing. Bij McLaren gaat het altijd over het uitroeien van inheemse volken, de onderdrukking van vrouwen, de moord op zes miljoen Joden, het gooien van atoombommen (303*231).

Het stropoppenbeeld dat McLaren van de geschiedenis heeft is van wezenlijk belang voor zijn theologie en ethiek. Het verleden is in zijn optiek een reusachtige mislukking geweest, een poel van haat en onderdrukking. Dit verleden is voor een groot deel te wijten aan het verkeerde soort christendom. We zullen blijven terugvallen in die fouten zolang we geen nieuw soort christendom hebben (35*19). Van overdrijving via algemeenheid naar aanklacht.

Achtste probleem: je ziet van de bomen het bos niet meer

Het siert McLaren dat hij veel gebruik van de Bijbel maakt in zijn betoog. Hij gaat zelfs op specifieke gedeeltes in en maakt een rondgang door diverse Bijbelboeken. Dat is goed. Het probleem is dat McLaren boven de tekst zweeft met oogkleppen op en één toegeknepen oog.

Het siert McLaren dat hij veel gebruik van de Bijbel maakt in zijn betoog.

Genesis gaat volgens McLaren over zegen die de overwinning behaalt. Het gaat over menselijke dwaasheid en goddelijke trouw. Het gaat niet over wat McLaren het zeslijnige Grieks-Romeinse schema noemt (80*54). Hij gaat echter niet in op de zondvloed, de vervloekingen bij de belofte aan Abraham en Gods soevereiniteit bij het kiezen van de aartsvaders, en van verbondssluitingen wordt niet eens melding gemaakt. Hij is een algemeen thema op het spoor, en wil niet gestoord worden door bijzonderheden die zijn these kunnen doorkruisen.

Zo concludeert McLaren ook dat het in Exodus gaat over God die zich inlaat met en partij kiest voor onderdrukte, kwetsbare, vertrapte mensen en die zich inzet voor hun bevrijding. Dit klopt allemaal, maar McLaren geeft toe dat hij “honderden fascinerende – en bij tijden lastige – details” overslaat (85*57). Hij vermeldt niet dat de Israëlieten bevrijd worden om de ene ware God te kunnen aanbidden, of dat God zich openbaart als een jaloerse God, of dat God het hart van de farao verhardt voor zijn eigen eer. Voor McLaren gaat Exodus over bevrijding, en dat is alles.

Keer op keer wekt McLaren de illusie van scrupuleuze omgang met de tekst maar blijft hij in werkelijkheid langs de oppervlakte scheren. Je hoort hem daarom niet over de essentiële rol die het geloof en zelfs een geloof in stellingen speelt in de evangeliën (Marcus 1:15, Joh. 8:24 en 20:31). Je hoort hem niet over de sleutels waarmee het koninkrijk open of dicht gaat (Matt.16:19) of de vervloekingen die Jezus uitspreekt (Matt. 23 en 11:21-24), of de oordeelsgelijkenissen (Matt. 25), of het feit dat Jezus uitdrukkelijk van buitenstaanders spreekt (Marcus 4:11) en bij herhaling zegt dat sommigen wel en anderen niet binnengaan (Matt. 7:12-27).

McLaren spreekt uitvoerig over de eerste Korintebrief en over liefde als het doel van de kerk. Je hoort hem echter niet over de kerkelijke tucht in hoofdstuk 5 van die brief, of de centrale plaats van de opstanding in hoofdstuk 15, of Christus als struikelblok in hoofdstuk 1, of het gebod om seksuele onzedelijkheid te mijden in hoofdstuk 6, of de waarschuwingen tegen afgodendienst in hoofdstuk 10.

Een ongeluk zit in een klein hoekje, en heel veel kleine hoekjes zijn McLaren niet opgevallen.

McLaren weet een vrij goed overzicht van de Romeinenbrief te geven, maar als je dan in de tekst duikt, merk je dat hij de brieven van Paulus in McLaren-categorieën duwt. Het nieuwe leven in Christus, bijvoorbeeld, is geen zaak van persoonlijke heiliging maar van leven als instrument van Gods herstellende rechtvaardigheid (199*150). Romeinen 14-16 betekent: oordeel niet over anderen, want liefde is de enige universele aanpak (205-206*155). Als Paulus bezorgd is over verwanten die op weg naar de hel zijn, komt dat neer op verdriet omdat zij “het ‘geen veroordeling en geen scheiding’ van het koninkrijk van God niet ervaren” (202*152, cursivering van mij). Wat er van de goddelijke verkiezing en verwerping in Romeinen 9 overblijft is de opmerking dat Paulus zich niet helemaal lekker voelde bij zijn oplossing.

Een ongeluk zit in een klein hoekje, en heel veel kleine hoekjes zijn McLaren niet opgevallen. Hij betoogt dat Openbaring 21-22 een mooi beeld geeft van Gods open houding. Er is geen veroordeling, zegt hij, want de deuren naar de stad staan nog open en de Geest en de bruid zeggen “kom”. Heeft hij 21:8 dan niet gelezen, waar staat dat de slechten hun deel ontvangen in de vuurpoel?

Handelingen 17 en de toespraak op de Areopagus gebruikt hij om te laten zien dat we allemaal van Gods geslacht zijn en niet meer uit “wij” en “zij” bestaan. Maar hij vermeldt niet dat Paulus hevig verontwaardigd raakte bij het zien van de vele godenbeelden in de stad, dat hij de mensen opriep tot bekering en waarschuwde voor een komende oordeelsdag. En waar McLaren Johannes 14:6 stukje bij beetje ontleedt in een poging om aan te tonen dat deze tekst “absoluut niets” over pluralisme te zeggen heeft, staat hij geen ogenblik stil bij het verklaarde oogmerk van het Johannesevangelie: dat mensen in Jezus zullen gaan geloven (Joh. 20:31) en dat Jezus zelf vaak waarschuwt voor de gevolgen als men niet in hem gelooft (3:18, 3:36, 6:29, 6:53, 8:24).

Maar het merkwaardigste stukje exegese betreft Genesis. Ik wist al dat Een nieuw christendom taaie kost voor mij zou worden toen ik hoorde dat de zondeval hier wordt beschreven als “een klassiek ontwikkelingsverhaal, vol ambivalentie – een kindertijd verloren, volwassenheid gewonnen” (76*51). Vergeet dus de zonde die zich in Genesis 4-11 breed maakt, vergeet Romeinen 5:12-21, vergeet Efeziërs 2:1-3, vergeet de vervloeking en de verdrijving uit de hof; de zondeval is in werkelijkheid “het eerste stadium van vooruitgang, waarbij menselijke wezens van een jagers-verzamelaarsbestaan opklimmen naar het leven van akkerbouwers en zo verder” (75*50). McLaren erkent het bestaan van zonde in de wereld, dat moet gezegd; maar in zijn theologie is geen plaats voor zondeval, erfzonde of erfschuld. Genesis 3 gaat over verlies van onschuld en de weg naar volwassenheid. Met deze uitleg als eerste bouwsteen is het geen wonder dat McLarens theologie optimistisch is over het menselijk vermogen om het goede te doen, en gespeend van gedachten over plaatsvervangende verzoening. Als zonde “ten diepste een weigering om te groeien” is, en niet ten diepste een vergrijp tegen God, dan kom je uit bij een nieuw christendom (312*238).

Negende probleem: canon binnen een canon

McLaren is er vast van overtuigd dat Jezus Christus het middelpunt van de bijbelse openbaring is, het scharnier waar alles om draait. Dat is duidelijk waar, alleen niet op de manier die McLaren zich voorstelt. Het is waar dat alle Schriften naar Christus wijzen en dat God zich volledig en definitief openbaart in Christus, maar dat betekent niet dat de evangeliën in mindering komen op andere stukken van de Bijbel. Maar dat is wel wat de centrale plaats van Christus in het interpretatieschema van McLaren betekent. Exclusivisme en de hel, ook al duiken die dingen hier en daar in Openbaring op, zijn niet acceptabel want dat is niet het soort God dat we volgens McLaren in de evangeliën in Christus zien. (154*115, 158*118).

Eén hoofdstuk is grotendeels een reactie op de uitspraak van Mark Driscoll dat hij geen Jezus hoeft die hij in elkaar kan slaan (in een ander hoofdstuk keert McLaren zich tegen John McArthur). Driscoll voert aan dat Jezus in het boek Openbaring een prize fighter is die mensen laat bloeden. Toegegeven, dat is wellicht niet gelukkig uitgedrukt, maar Driscoll heeft wel gelijk: de Jezus van Openbaring is een zegevierende vechter. Maar volgens McLaren is Openbaring “literatuur van de verdrukten” en slechts een middel om de lijdende kerk erop te wijzen dat de weg van Jezus de goede weg is en tot de overwinning voert (164*123-124). Inderdaad was Openbaring een aanmoediging voor verdrukte mensen om het niet op te geven. Maar de bemoediging zat in de verzekering dat trouwe martelaren op wraak mochten hopen (6:10). Het is gewoon onmogelijk om van Openbaring een geweldloos boek met een geweldloze Jezus te maken. De slechten vluchten niet voor de toorn van het Lam omdat het Lam hen zou willen omhelzen (6:16).

Wie denkt dat Jezus niet Heer is over Paulus? Maar dat is de kwestie niet.

Homoseksualiteit biedt nog een voorbeeld van zo’n canon binnen een canon bij McLaren. Hij betoogt niet alleen dat homoseksualiteit aanvaardbaar is omdat de Ethiopische eunuch, de “seksueel andere”, gedoopt werd – een merkwaardige redenering die ervan uitgaat dat je voor homo-erotisch gedrag net zo min kunt kiezen als voor fysieke castratie – maar oppert ook: “Als Jezus’ leven en voorbeeld slechts tekstgegevens zijn die op dezelfde voet staan met Leviticus, en als Jezus als Heer en leraar niet boven Paulus staat, dan winnen misschien de traditionele benaderingen” (236*179). Wat een meesterwerkje van verwarring is deze zin. Wie wil het leven en voorbeeld van Jezus reduceren tot tekstgegevens? Niemand. Toch komt alles wat we over het leven en voorbeeld van Jezus weten uit tekstgegevens. McLaren vraagt een keuze die helemaal geen keuze is. In beide gevallen – bij Leviticus en bij het leven van Jezus – hebben we te maken met goddelijke zelfonthulling in de Schriften. Natuurlijk laat Christus ons duidelijker God zien dan Leviticus dat doet, maar het leven van Jezus betekent niet dat andere Bijbelboeken worden uitgevlakt.

En wie denkt dat Jezus niet Heer is over Paulus? Maar dat is de kwestie niet. De evangeliën doen er niet méér toe dan andere boeken. Elke Schrifttekst is door God geïnspireerd (2 Tim. 3:16). Of waar het nu om gaat: als McLaren de apostolische leer wil uitspelen tegen het leven van Jezus, dan blijft er voor de tweede kolom niets over. Vrijwel alles wat we over Jezus weten komt van het geïnspireerde apostolische getuigenis over hem. Bovendien doet Johannes 16:12-15 de belofte dat de Heilige Geest zal komen en de discipelen de weg naar de volle waarheid zal wijzen. Jezus belooft geen nieuwe soorten christendom over tweeduizend jaar. Hij belooft dat de Geest alleen zal zeggen wat hij hoort en ten volle zal openbaren wie Jezus was en wat hij volbracht.

Nog een laatste opmerking over dit werken met een canon binnen de canon. McLarens theologie berust op selecties van boeken en thema’s die hem bevallen. Waarom zou je je verhaal over de Bijbel op Genesis, Exodus en Jesaja baseren? Waarom niet Genesis, Exodus en Leviticus? Omdat het in Leviticus gaat over wetten en heiligheid? Waarom niet Deuteronomium, 1 Koningen en Jeremia? Sla in ieder geval niet de tweede helft van Exodus over als dat niet in het schema past, of de delen van Jesaja die over Gods oordeel en de verzoening van zonden door Christus gaan. En waarom dient de eerste Korintebrief als voorbeeld voor het doel van de kerk? 1 Korintiërs is een mooi Bijbelboek, maar waarom niet Efeziërs of iets uit de pastorale brieven of Hebreeën? Men moet haast wel concluderen dat McLaren, hoewel hij zijn best doet om hoofdstukken te vinden die zijn betoog steunen, zich er niet erg om bekreunt of de Schrift als geheel wel aan het woord komt.

Tiende probleem: Het einde is zoek

McLaren verwerpt een lineair geschiedbeeld. Hij gelooft niet in een enkelvoudig vaststaand eindpunt. Hij houdt er geen “zielscheidende” theologie op na waarbij sommige mensen naar de hemel en andere naar de hel gaan (255-256*194-195). Hij gelooft niet dat “eeuwig leven” verwijst naar een leven dat eeuwig is. Hij gelooft niet in toekomstige veroordeling. Bij de slot-“evaluatie” kunnen we er zeker van zijn dat God niet onze hersenpan gaat openmaken om te zien of daar bepaalde geloofsvoorstellingen aanwezig zijn. God zal wél nagaan in hoeverre we op Christus lijken. Wie dit een angstwekkend idee vindt, die krijgt van McLaren de verzekering dat het deel van iemands leven dat het herinneren waard is, gered zal worden en zal opstaan voor een nieuw begin, terwijl al het liefdeloze wordt weggebrand en vergeten (269*204). We kunnen nu nog weigeren deel te nemen aan het koninkrijk, maar we vertrouwen erop dat Gods genade duurzamer zal blijken dan onze dwaasheid (264*201). Wie in dit leven Gods tegenstander is, zal ten slotte niet veroordeeld worden maar kalmpjes bekeerd totdat God alles in allen zal zijn en alles en iedereen overal en altijd mooi en goed zal zijn (269*205).

Als je een manier zoekt om de Bijbel te ontdoen van de onplezierige gedeeltes over toorn en oordeel, dan zul je er een vinden.

Op dit punt aanbeland zal het oude soort christen beseffen dat hij niet hetzelfde geloof aanhangt als het nieuwe soort christen. We kunnen een Bijbelvers als Johannes 5:29 aanhalen, waar Jezus zegt dat wie het slechte heeft gedaan zal opstaan om veroordeeld te worden. We kunnen mensen erop wijzen dat Paulus in Handelingen 17 zegt dat op een “bepaalde dag” het oordeel zal vallen en dat Jezus zal terugkomen op dezelfde manier als hij naar de hemel ging (Hand. 1:11). We kunnen erop wijzen dat McLarens visie op “eeuwig leven” en een tamme “eindevaluatie” een bizar idee zou zijn geweest in de ogen van de vroege kerkvaders, zelfs degenen die niet door het vermeende bederf van Augustinus waren aangetast. We kunnen het ene na het andere vers noemen over toorn of oordeel of de vuurpoel en uitleggen dat de joodse God een jaloerse God was die universele aanbidding en gehoorzaamheid verlangde. We kunnen dit alles en nog meer doen en nog steeds langs elkaar heen praten. Noem het Grieks-Romeins, geef Constantijn of de Verlichting de schuld, vind een canon binnen een canon, of laat er ontwikkelingsdenken op los – als je een manier zoekt om de Bijbel te ontdoen van de onplezierige gedeeltes over toorn en oordeel, dan zul je er een vinden.

Conclusie: we hebben dit eerder gezien

Goed, wat valt er na ruim 6000 woorden nog meer te zeggen? Hopelijk niet veel. Het zou mij helemaal niet spijten als dit het laatste was wat ik ooit zeg over de emerging church. Ik denk niet dat er twintig jaar na nu nog iemand over de great emergence zal praten, laat staan honderd jaar. Wat rest is nu nog één ironisch puntje van aandacht.

McLarenisme heet tegelijk nieuw (9*xi) en heel oud (333*255) te zijn, maar het is geen van beide. Het is ouderwetse vrijzinnigheid. Met al zijn strooptochten door de geschiedenis mag McLaren toch niet beweren dat hij in de traditie van Maarten Luther staat omdat hij een “blijvende innerlijke kracht” ervaart, of in de traditie van de gebroeders Wesley omdat “onze harten op een wonderlijke wijze verwarmd” worden (298*227). Alsof ik kon zeggen dat ik in de traditie van Ignatius sta omdat ik sterke overtuigingen heb. Zo werkt het niet. McLaren staat gewoon regelrecht in de traditie van Ritschl, Harnack, Rauschenbusch en Whitehead.

Grenz en Olson, zelf geen fundamentalistische ijzervreters, geven in hun boek 20th-Century Theology de volgende omschrijving van klassieke vrijzinnigheid:

1. De vrijzinnigheid meent dat de leer zich moet ontwikkelen om aan de eisen van eigentijds denken te voldoen.

2. De vrijzinnigheid onderstreept de noodzaak om traditionele overtuigingen om te vormen en het gezag van traditie en kerkelijke hiërarchie te verwerpen.

3. De vrijzinnigheid concentreert zich op de praktische en ethische dimensies van het christelijk geloof.

4. De vrijzinnigheid probeert theologie te baseren op iets anders dan het absolute gezag van de Bijbel.

5. De vrijzinnigheid gaat in de richting van goddelijke immanentie ten koste van transcendentie.

Elk van deze vijf kenmerken past naadloos op McLaren. De beroemde omschrijving die Niebuhr van vrijzinnigheid gaf, blijft van toepassing: “Een God zonder toorn bracht mensen zonder zonde naar een koninkrijk zonder oordeel door toedoen van Christus zonder kruis.”

De McLaren-boodschap is tamelijk eenvoudig. God is liefde en wil dat iedereen aardig is voor iedereen en zich bekommert om de armen en om het milieu. Zo was Jezus, en wij moeten net als Jezus zijn. Dit is natuurlijk op zich zelf niet verkeerd. Het vrijzinnige/McLarenistische accent op het koninkrijk is goed, hun aandacht voor de “ander” is goed, veel van hun ethiek is goed. Maar McLarenisme kan niet goed zijn, net zomin als vrijzinnigheid. In de accenten die het legt zijn alle verhoudingen zoek, de juiste uitspraken hangen uit het lood doordat zoveel is weggelaten. McLarenisme kent geen erfzonde, geen toorn, geen hel, geen schepping–zondeval–verlossing, geen duidelijke toekomst, voor zover ik zie geen wederkomst, geen duidelijke uitspraak over de godheid van Christus, geen woord over plaatsvervanging of Gods heiligheid of goddelijke soevereiniteit, geen ethische eisen behalve in verband met lief zijn voor elkaar, geen gekrenkte God, geen rechtvaardigingsleer, geen onveranderlijke overlevering van apostolische waarheid, geen absolute gehoorzaamheid aan het woord van God, haast geen woord over geloof en aanbidding, geen leer van wedergeboorte, geen evangelisatieneiging om verloren mensen te redden, en niets over God die opkomt voor zijn eer. Dat zijn natuurlijk heel veel weglatingen.

Het christendom van McLaren is niet nieuw en zeker geen verbetering. Je kunt het volgens mij zelfs geen christendom noemen. Het is vrijzinnigheid die voor eenentwintigste-eeuwers is opgeleukt. We kunnen alleen maar hopen dat deze golf van vrijzinnigheid net zo dramatisch inzakt als de vorige.

[*] Vertaald door Arend Smilde. De oorspronkelijke tekst verscheen onder de titel “Christianity and McLarenism’ eerst in februari 2010 als blog op www.thegospelcoalition.org, en in 2011 in Christian Research Journal, jaargang 34 nr. 6; deze tekst is op diverse plaatsen op het internet te vinden, zoals www.equip.org/PDF/JAF3346.pdf.

[†] Een nieuw christendom: tien vragen die het geloof veranderen. Barneveld: Plateau, 2017, ISBN 978-90-5804-112-8. Vertaling door Monica van Bezooijen van A New Kind of Christianity: Ten Questions That Are Transforming the Faith (2010). Verwijzingen geven eerst het Nederlandse en dan het Engelse paginanummer, gescheiden door een sterretje. Citaten zijn in principe overgenomen uit de Nederlandse editie, met hier en daar een kleine aanpassing.

Het bericht Een fijn evangelie, maar te nieuw om waar te zijn! verscheen eerst op Geloofstoerusting.